کشف معبد ۲۰۰۰ ساله الهه ایرانی در قلب آلمان

فرادید: باستان‌شناسان در جریان حفاری پیش از یک پروژهٔ ساختمانی در رگنسبورگ، بقایای یک نیایشگاه رومی مرتبط با آیین میتراس را کشف کردند؛ قدیمی‌ترین نمونهٔ شناخته‌شده در بایرن که قدمتش به سال‌های ۸۰ تا ۱۷۱ میلادی بازمی‌گردد.

این کشف در جریان بررسی‌های باستان‌شناسی معمول به دست آمد؛ بررسی‌هایی که پیش از آغاز یک پروژهٔ ساخت‌وساز مسکونی انجام می‌شد. همان‌طور که در شهر قدیمی و لایه‌لایهٔ رگنسبورگ انتظار می‌رفت، تیم حفاری با نشانه‌هایی از سکونت انسان از دوران پیشاتاریخ، دورهٔ رومی و قرون وسطی روبه‌رو شد و در ابتدا هیچ‌یک از یافته‌ها غیرعادی به نظر نمی‌رسید.

اما پس از چندین ماه حفاری که به دلیل محدودیت‌های فیزیکی محل در چند مرحله بین بهار تا پاییز ۲۰۲۳ انجام شد، اهمیت واقعی این یافته‌ها آشکار شد. مجموعهٔ کشفیات نشان می‌داد که در این محل زمانی یک «میترایوم»، یعنی نیایشگاه پیروان آیین میتراس، وجود داشته است. اگرچه خود معبد از چوب ساخته شده بود و بخش عمدهٔ آن از بین رفته، اما شواهد مختلف نقش تعیین‌کننده‌ای داشتند. از جمله یک سنگ نذری با کتیبه‌ای ناخوانا، قطعاتی از لوح‌های نذری که معمولاً در نیایشگاه‌های میترایی دیده می‌شود، اجزای مربوط به طاقچهٔ آیینی و تعداد زیادی سکه.

بر اساس شواهد به دست آمده از سکه‌ها، این نیایشگاه بین سال‌های ۸۰ تا ۱۷۱ میلادی فعال بوده است؛ یعنی در دوره‌ای که دژ نظامی رومی در کومپف‌مول و سکونتگاه دانوبیِ وابسته به آن وجود داشت، پیش از آنکه اردوگاه لژیونرها در رگنسبورگ تأسیس شود. یافته‌های دیگری نیز این شناسایی را تقویت کرد؛ از جمله قطعات ظروف سفالی با نقش مار، بخوردان‌ها و کوزه‌های دسته‌دار. چنین اشیایی به‌طور مستقیم با آیین‌های میترایی مرتبط‌اند.

ماکسیمیلیان اونتروپ، کارشناس باستان‌شناسی رومی در موزه‌های شهر رگنسبورگ، اهمیت این کشف را چنین توضیح می‌دهد: این کشف از دو جهت بی‌نظیر است؛ نخست اینکه اولین نیایشگاه رومی است که تاکنون در شهر قدیمی رگنسبورگ شناسایی شده و دوم اینکه قدیمی‌ترین نیایشگاه از میان نه نیایشگاه میترایی شناخته‌شده در بایرن به شمار می‌رود. آیین میتراس در اواخر سدهٔ دوم میلادی به اوج خود رسید، اما با گسترش مسیحیت در سده‌های چهارم و اوایل پنجم میلادی رو به افول گذاشت و سرانجام ناپدید شد. میتراس ایزد مورد پرستش در این فرقۀ رومی بود که در سده‌های یکم تا چهارم میلادی میان سربازان و بازرگانان محبوبیت داشت؛ ریشهٔ این ایزد به خدای ایرانی میترا بازمی‌گردد.