چرا اعراب خلیج فارس از ایران طلبکار شدند؟

جلیل بیات در عصر ایران نوشت: کشورهای عرب حوزه خلیج فارس به همراه اردن در شورای حقوق بشر سازمان ملل قطعنامه ای را پیشنهاد و به تصویب اعضا رساندند که جمهوری اسلامی را به دلیل حمله به این کشورها محکوم می کند. در این قطعنامه همچنین از ایران درخواست پرداخت غرامت به نفع این کشورها شده است. پیشتر نیز قطعنامه ای توسط بحرین به نمایندگی از کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس در شورای امنیت سازمان ملل ارائه و به تصویب رسیده بود که جمهوری اسلامی را به دلیل دفاع مشروع از خود محکوم می کرد.

این اقدامات در حالی صورت می گیرد که مقامات جمهوری اسلامی بارها اعلام کرده اند که صرفا در حال پاسخ به کشورهایی هستند که فضای سرزمینی خود را در خدمت تهاجم دشمن به ایران قرار داده اند. 

در واقع مسئله بسیار ساده است. اکنون بر اساس فیلم و تصاویر رسمی و حتی اذعان مقامات آمریکایی مشخص شده است که بخش مهمی از تهاجم این کشور به ایران از خاک، آب و آسمان کشورهای عرب حوزه خلیج فارس انجام می گیرد. لذا این کشورها باید به این سوال پاسخ دهند که آیا این فضای جغرافیایی که آمریکا برای تهاجم به ایران از آن استفاده می کند، بخشی از قلمرو سرزمینی این کشورها محسوب می شود یا همچون سفارت‌خانه‌ها بخشی از خاک ایالات متحده است؟ 

اگر اعراب معتقدند این فضای جغرافیایی بخشی از سرزمین آنها است که نوعی اعتراف به مشارکت در جنگ خواهد بود و طبق اصل 51 منشور سازمان ملل، ایران حق دفاع مشروع را دارد و لذا واکنش ایران کاملا قانونی و طبیعی است. 

اما اگر اعراب معتقدند این فضای سرزمینی بخشی از خاک آمریکا محسوب می شود و از اختیار آنها خارج است، آنگاه باید گفت این کشورها اصل حُسن همجواری در قبال همسایه خود را رعایت نکرده و با در اختیار قرار دادن بخشی از سرزمین خود به آمریکا برای ایجاد پایگاه نظامی، عملا زمینه تجاوز به ایران را فراهم کرده اند و در چنین تجاوزی شریک و همدست هستند و ایران حق دارد که به دفاع از خود بپردازد.

لذا ممکن است این سوال برای برخی شکل بگیرد که چرا اعراب و برخی کشورهای دیگر قادر نیستند چنین مسئله ساده ای را درک کنند و به محکوم کردن دفاع مشروع ایران اقدام می کنند؟ در پاسخ باید گفت اینجا صحبت از «نتوانستن» نیست، بلکه بحث درباره «نخواستن» است؛ به این معنا که اعراب و برخی کشورهای دیگر «نمی خواهند» این مسئله ساده را درک کنند و دلیل آن نیز به ارجحیت «قدرت و منافع» بر «منطق و حقانیت» در نظام بین الملل بازمی گردد.

در واقع نظام بین الملل نه تنها «آنارشیک» است، بلکه بعضا حتی منطق گریز، اخلاق گریز و حق گریز نیز می باشد. آنارشیک بودن نظام بین الملل به معنای فقدان قدرت مرکزی فائقه است. یعنی در نظام داخلی اگر جان و مال فردی مورد تعدی، دزدی یا تجاوز قرار گیرد نهادهایی همچون پلیس، دادگاه و قوه قضائیه وجود دارند که فرد می تواند با مراجعه به آنها به دادخواهی بپردازد. 

اما در نظام بین الملل چنین نهاد یا قدرت فائقه ای وجود ندارد و سازمان ملل و شورای امنیت عمدتا ابزار دست قدرت های بزرگ و یا نهادی نمادین محسوب می شوند. لذا کشورها عمدتا منافع ملی و در نتیجه قدرت و همراهی با جریان قدرت را به هرگونه امر اخلاقی، منطقی و حقانی ترجیح می دهند.

از این منظر کشورهایی که بخواهند این نظم مذموم اما مرسوم را به چالش بکشند و نظمی مبتنی بر اخلاق، عدالت، منطق، حق و احترام ایجاد کنند، قاعدتا با مشکل مواجه خواهند شد؛ چنانکه حتی ممکن است دفاع مشروع آنها از خودشان نیز توسط سایر کشورها محکوم گردد. 

این بیان لزوما به معنای «همرنگ شدن با جماعت» و همراهی با جریان قدرت نیست، بلکه اولا وضعیت موجود و علل چنین موضع‌گیری‌هایی را تبیین می کند و دوم اینکه لزوم هوشمندی و فراهم بودن زمینه های لازم و قبلی برای به چالش طبیدن نظم موجود را یادآوری می نماید.