شهرداری تهران؛ اول تعمیر کنید، بعد پول بگیرید

هفت صبح: چند هفته‌ای بود که در محافل خبری و میان شهروندان تهرانی، یک سوال بزرگ مثل خوره به جان همه افتاده بود: «پول این همه تعمیرات از کجا می‌آید؟» ماجرا از آنجایی شروع شد که عبدالمطهر محمدخانی، سخنگوی شهرداری تهران، در گفت‌وگو با هفت‌صبح به صراحت اعلام کرد که هزینه‌های جبران خسارت ناشی از جنگ رمضان، چه برای خانه‌ها و چه برای خودروها، از محل اعتبارات خاص و ردیف‌های بودجه‌ای شهرداری تامین شده است.

اما مشکل اینجا بود که تا آن لحظه، هیچکس به طور دقیق فاش نکرده بود این «اعتبارات خاص» چیست و با کدام مجوز قانونی خرج می‌شود. حالا با ورود محمد آخوندی، رئیس کمیسیون برنامه و بودجه شورا و لطف‌الله فروزنده، معاون شهرداری به این بحث، نه تنها معمای مالی حل شده، بلکه آمارهای تکان‌دهنده‌ای از ابعاد تخریب و سرعت بازسازی در پایتخت منتشر شده که بازخوانی آنها، تصویری متفاوت از مدیریت شهری در بحران ارائه می‌دهد.

 قلک ۱۸ هزار میلیاردی؛ تدبیر در بودجه ۱۴۰۵

مهدی چمران رئیس شورای شهر تهران در آخرین گزارش خود اعلام کرده که کار بازسازی 70 درصد ساختمان‌هایی که آسیب کمی دیده‌اند به اتمام رسیده است. از سویی محمد آخوندی، رئیس کمیسیون برنامه و بودجه شورا نیز اعلام کرده که برخلاف تصور عموم، شهرداری تهران از قبل برای چنین روزهایی «قلک» بزرگی کنار گذاشته بود.

در تدوین بودجه سال ۱۴۰۵، تبصره‌ای اصلاح شد که به شهردار تهران این اختیار قانونی را می‌دهد که در صورت وقوع جنگ، تا سقف ۴ درصد از کل بودجه شهرداری را بدون نیاز به مصوبه لحظه‌ای از شورا، صرف اقدامات امدادی و مدیریت بحران کند. با توجه به ابعاد بودجه تهران، این یعنی رقمی حدود ۱۳ هزار میلیارد تومان در اختیار شهردار است تا در لحظه حادثه، معطل بروکراسی نماند.  

اما این تمام ماجرا نیست. آخوندی از یک تبصره ۵ هزار میلیارد تومانی دیگر هم پرده برداشت که مخصوص جبران خسارات جنگی است. با یک حساب سرانگشتی، حالا مشخص شده که محمدخانی وقتی از اعتبارات خاص حرف می‌زد، منظورش این پشتوانه ۱۸ هزار میلیارد تومانی بوده است. پولی که به شهرداری اجازه می‌دهد همزمان با آواربرداری، فرآیند پرداخت غرامت را هم کلید بزند.

 اول تعمیر کنید، بعد پول بگیرید

یکی از بخش‌های قابل توجه توضیحات آخوندی برای شهروندان، فرآیند دریافت خسارت است. شهرداری برای اینکه سرعت بازسازی را بالا ببرد، مدل «تعمیر داوطلبانه» را پیش گرفته است. یعنی اگر شیشه خانه‌تان شکسته یا در و پنجره آسیب دیده، نیازی نیست منتظر کارشناس بمانید. آخوندی می‌گوید مردم می‌توانند خودشان اقدام به تعمیر کنند و بعد با ارائه اسناد و فاکتورها، هزینه‌کردشان را از شهرداری بگیرند. البته او اعتراف کرد که در برخی موارد تاخیرهای طبیعی وجود دارد، اما روند کلی منظم است. برای تخریب‌های کامل هم سازمان نوسازی با اعطای تا ۵۰ درصد تراکم اضافی، تلاش می‌کند سهم شهروندان در هزینه‌های ساخت مجدد را به حداقل برساند.

 تهران ۵ برابر بیشتر آسیب دید

اگر می‌خواهید عمق فاجعه را درک کنید، باید به آمارهای لطف‌الله فروزنده، معاون هماهنگی و امور مناطق توجه کنید. او می‌گوید در این دوره، ۴۶ هزار و ۶۲۳ واحد مسکونی در تهران آسیب دیدند. برای اینکه بفهمید این عدد چقدر بزرگ است، باید بدانید که این حجم از تخریب، ۵ برابر بیشتر از خسارات جنگ ۱۲ روزه قبلی است.

از این تعداد، حدود ۲۴ هزار واحد یعنی ۵۳ درصد آن‌ها در مسیر بازسازی هستند.  نکته امیدوارکننده اینجاست که ۶۵ درصد این آسیب‌ها جزئی بوده و شهرداری توانسته است کار بازسازی ۸۵ درصد این موارد جزئی را به اتمام برساند. فروزنده با افتخار می‌گوید شهرداری امروز دیگر فقط یک نهاد خدماتی نیست، بلکه یک سازمان امدادرسان حرفه‌ای است که توانسته در شرایط بدهی ۱۸۰ هزار میلیارد تومانی که از گذشته به ارث رسیده بود، نه تنها بدهی‌ها را صاف کند بلکه رکورد سرعت در بازسازی را هم بزند.

 از مسدود نشدن معابر تا توزیع ۷۰ هزار غذا

بخش دیگری از گزارش فروزنده به روحیه جهادی کارکنان برمی‌گردد. او می‌گوید در تمام مدت جنگ، کارکنان شهرداری حتی وقتی مناطق خودشان مورد اصابت قرار می‌گرفت، در سراهای محلات و نواحی مستقر بودند. نتیجه این استقرار شبانه‌روزی این شد که هیچ معبری در تهران بیش از ۲ ساعت مسدود نماند.

این یک رکورد جهانی در مدیریت بحران شهری محسوب می‌شود.  در کنار این‌ها، مدیریت شهری از ظرفیت‌های اجتماعی هم غافل نشد. با فعال کردن مساجد و هیئت‌های مذهبی، روزانه ۷۰ هزار پرس غذای گرم در سطح شهر توزیع شد تا فشار معیشتی بر خانواده‌های آسیب‌دیده کاهش یابد. این نشان می‌دهد که شهرداری توانسته است پیوند خوبی میان ساختارهای رسمی و گروه‌های جهادی مردم ایجاد کند.

 شروع صدور برات‌های ۵۰۰ میلیونی

برای کسانی که منتظر پول نقد یا کمک مالی هستند، فروزنده خبر خوشی داشت. او خسارت‌دیدگان را به چند دسته تقسیم کرد. دسته اول ۵ هزار و ۸۰ واحدی هستند که خسارتشان تا سقف ۵۰۰ میلیون تومان برآورد شده است. خبر مهم این است که از همین شنبه، صدور برات برای این افراد شروع می‌شود تا بتوانند به سرعت تعمیرات خود را نهایی کنند. دسته دوم ۸۴۱ واحدی هستند که خسارت سنگین‌تری بین یک تا دو میلیارد تومان دیده‌اند.

برای این افراد، شهرداری‌های مناطق مستقیماً با سازنده‌ها وارد مذاکره شده‌اند تا بازسازی به صورت مدیریت‌شده انجام شود. اما چالش اصلی مربوط به ۱۰۸۲ واحدی است که نیاز به مقاوم‌سازی دارند و ۱۴۶۰ واحدی که باید به طور کامل تخریب و دوباره ساخته شوند. شهرداری برای این افراد برنامه اسکان موقت در نظر گرفته و هم‌اکنون حدود ۶هزار نفر در هتل‌ها مستقر هستند تا کار تخریب و نوسازی خانه‌هایشان طبق اولویت‌بندی انجام شود.

الگوی بهشت زهرا و لایحه‌های حمایتی در راه شورا

خدمات شهرداری فقط به ساختمان‌ها محدود نشد. فروزنده از مدیریت سازمان بهشت زهرا(س) به عنوان یک الگوی موفق نام برد. جایی که تمام فرآیندهای مربوط به شهدا و متوفیان به شکلی متمرکز و سریع انجام شد تا در آن شرایط سخت، کمترین زمان و هزینه به خانواده‌ها تحمیل نشود. 

در پایان، باید به لایحه جدیدی اشاره کرد که آخوندی وعده تصویب آن را در هفته آینده داد. لایحه‌ای که شامل تخفیف‌های ویژه، تسهیلات در حوزه اجاره‌بها و تعهدات مالی برای شهروندان آسیب‌دیده است. این لایحه قرار است بخشی از بار سنگین اقتصادی جنگ را از دوش مردم بردارد و روند بازسازی را تسهیل کند.

 تهرانی که روی پای خود ایستاده است

این گزارش‌ها نشان می‌دهد که برخلاف ابهامات اولیه، مدیریت شهری تهران با یک برنامه ریزی مالی مشخص و تکیه بر بودجه ۱۸ هزار میلیارد تومانی، توانسته است تا حد زیادی از پس هزینه‌های سنگین جنگ رمضان برآید. از شیشه‌های شکسته که ۸۵ درصدشان جایگزین شده تا برات‌های ۵۰۰ میلیونی که از شنبه صادر می‌شود، همگی نشان از یک انضباط مالی و اجرایی دارد.

پایتخت حالا با تجربه‌ای که از تخریب ۴۶ هزار واحدی به دست آورده، آماده است تا با تصویب لایحه جدید در هفته آینده، فاز نهایی بازسازی و جبران خسارت‌ها را با سرعت بیشتری دنبال کند. حالا دیگر می‌دانیم که وقتی سخنگو از «اعتبارات خاص» حرف می‌زد، منظورش تدبیری بود که در لایه‌های بودجه ۱۴۰۵ جاسازی شده بود تا تهران زیر بار ترکش‌ها کمر خم نکند.