«طرح سه‌فوریتی خروج از NPT» به چه معناست؟

فرارو: طرح سه‌فوریتی خروج ایران از معاهده منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT) به هیئت‌رئیسه مجلس ارائه شد. حسینعلی حاجی‌دلیگانی، نایب‌رئیس کمیسیون اصل ۹۰ مجلس، امروز در جلسه وبیناری پارلمان ضمن طرح این موضوع، تأکید کرد که «چراکه با توجه به شرایط خاص کشور، ماندن در NPT چیزی جز ضرر برای کشور ندارد. شورای حکام پرونده ایران را به شورای امنیت برده است؛ با توجه به این شرایط نباید بیش از این متضرر شویم و مصلحت کشور این است که از NPT خارج شویم.»

روز گذشته نیز دبیر شورای‌عالی امنیت ملی در گفت‌وگویی با الجزیره بر این موضوع تأکید کرده بود که با توجه به دو جنگ اخیر و شرایط موجود، موضوع خروج ایران از معاهده NPT در داخل کشور مورد بررسی قرار می‌گیرد.

تصویب فوری در جلسه مجلس

بر اساس ماده ۱۶۰ قانون آیین‌نامه داخلی مجلس، اصل بر عادی بودن رسیدگی به طرح‌ها و لوایح است. اما برای موارد خاص، امکان درخواست رسیدگی به صورت یک، دو یا سه‌فوریتی نیز وجود دارد. ماده ۱۶۰ می‌گوید که طرح‌های سه‌فوریتی مربوط به «حالت کاملاً اضطراری و حیاتی و برای مقابله سریع با خسارت حتمی» هستند.

در صورتی که سه فوریت با ترتیبات مشخص در آیین‌نامه داخلی به تصویب برسد، بررسی طرح یا لایحه در دستور کار همان روز مجلس قرار می‌گیرد و کلیات و سپس ماده واحده یا مواد دیگر قانون به بحث و رأی گذاشته می‌شود. بر اساس ماده ۷ آیین‌نامه داخلی، اعضای شورای نگهبان برای طرح‌ها و لوایح دو و سه‌فوریتی که در دستور کار مجلس قرار می‌گیرند، در جلسه حاضر می‌شوند. علت حضور آن‌ها، بررسی سریع تطبیق یا عدم تطبیق مصوبه مجلس با شرع و قانون اساسی است. 

تا کنون تنها یک قانون سه‌فوریتی در ایران به تصویب رسیده که مربوط به روزهای پس از ترور شهید سلیمانی در دی‌ماه ۱۳۹۷ و طرح اقدام متقابل در برابر آمریکا است.

معنای خروج از NPT چیست؟

در صورتی که موضوع خروج ایران از معاهده عدم اشاعه به صورت سه‌فوریتی در مجلس به تصویب و به تأیید شورای نگهبان برسد و ابلاغ شود، دولت ایران ملزم به ارائه درخواست خروج از NPT بر اساس ماده ۱۰ این معاهده است که روندی حقوقی و سیاسی دارد؛ ماده‌ای که شرایط خروج از این معاهده را برای کشورها مشخص کرده است. همان‌طور که قانون مربوط به همکاری ایران و آژانس بعد از جنگ ۱۲روزه به تصویب رسید و دولت ملزم به پیروی از آن است، نحوه برخورد با NPT نیز بر اساس این قانون مشخص خواهد شد.

با خروج ایران از NPT، روی کاغذ دیگر ایران تعهدی نسبت به این معاهده، بازرسی‌های آژانس و صلح‌آمیز بودن برنامه هسته‌ای خود ندارد. می‌تواند مجوز ورود بازرسان آژانس را صادر نکند و دسترسی این نهاد به برنامه و تأسیسات هسته‌ای را قطع کند.

عضویت در NPT با عضویت در آژانس بین‌المللی انرژی اتمی یکسان نیست. اسرائیل، هند و پاکستان، به عنوان سه دارنده سلاح اتمی غیر از پنج کشور عضو دائم شورای امنیت، هر سه از سال ۱۹۵۷ عضو آژانس هستند، اما هیچ‌وقت به NPT ملحق نشدند. تنها کره شمالی پس از سال‌ها عضویت در آژانس و NPT، نهایتاً خروج خود را از سال ۱۹۹۴ کلید زد و در حال حاضر عضو آژانس نیست.