جهان صنعت - خاطره وطن خواه: حالا یک هفته می‌شود که درهای بزرگی که ایران را به پاکستان می‌رساند بسته است. درهایی که برای دولت‌ها یک راه عبور و مرور قانونی است که تجارت را معنا می‌بخشد ولی برای بلوچ‌های دوسوی مرز بسته‌شدن این در یعنی سخت‌ترشدن زندگی. از گاز و نفت گرفته تا برنج و چایی و هر آنچه عبور تند زمان آنها را فاسد می‌کند. رفت‌وآمدهای عاصم منیر ولی همچنان ادامه دارد و نتیجه فعلا هیچ است.

فرمانده ارتش پاکستان در ماه‌های اخیر بارها راه تهران را درپیش گرفته تا پیام‌آور صلح میان ایران و آمریکا باشد. او حالا یکی از چهره‌های اصلی میانجیگری در جنگی است که دامنه اقتصادی آن تا مرزهای کشور خودش کشیده شده است. تناقض ماجرا اینجاست که پاکستان همزمان با تلاش برای بازکردن گره روابط تهران و واشنگتن مرزهای زمینی را با ایران می‌بندد. نتیجه این گرفتاری را نه سیاستمداران در اتاق‌های مذاکره، بلکه رانندگان کامیون، بازرگانان و البته مردم پاکستان با افزایش قیمت سوخت می‌پردازند.

همین هفته گذشته بود که عاصم منیر در حالی برای پنجمین بار از زمان آتش بس به تهران آمد که سه مرز خود را با ایران بسته است. رفت‌وآمدهایی که با هدف کاهش تنش‌های منطقه‌ای و یافتن راهی برای خروج از بن‌بست توافق اسلام‌آباد انجام شده است. توافقی موسوم به یادداشت تفاهم که به صلحی پایدار منجر نشد و اختلافات بر سر رفع محاصره دریایی، تحریم‌های نفتی و بازگشایی تنگه هرمز باقی ماند.

در میانه رفت و آمدهای دیپلماتیک زندگی برای مردمان دو طرف مرز با سردشدن هوا سخت‌تر می‌شود. توقف واردات گاز مایع (LPG) از ایران، قیمت کپسول‌های گاز در پاکستان را ظرف چند روز بیش از ۵۵‌درصد افزایش داده؛ بحرانی که در نگاه نخست حاصل اختلال در تجارت مرزی است اما در لایه‌های عمیق‌تر، از آسیب‌پذیری ساختار تامین انرژی پاکستان و هزینه‌های سنگین تصمیمات به‌تعویق‌افتاده در این‌حوزه حکایت دارد. این محدودیت‌ها تصویری متفاوت از خبرهای دیپلماتیک ارائه می‌کنند.

درآن‌سو پرونده غرامت ۱۸‌میلیارد دلاری روی میز است. ایران به دلیل اجرانشدن تعهدات پاکستان مسیر پیگیری حقوقی اختلاف را درپیش گرفته و پرونده به داوری بین‌المللی در پاریس رسیده است.

وقتی گاز ایران بازار پاکستان را به‌هم ریخت

ایران و پاکستان بیش از ۹۰۰ کیلومتر مرز مشترک دارند؛ مرزی که در دوسوی آن، پیوندهای قومی، خانوادگی و اقتصادی بلوچ‌ها بسیار قدیمی‌تر از مناسبات رسمی دو دولت است. اگرچه تجارت در این منطقه همواره از ناامنی، ضعف زیرساخت‌ها، مشکلات بانکی و تصمیمات ناگهانی مرزی آسیب دیده با این حال بسته‌شدن مرز زیان‌ها را بزرگتر کرده است.

پشت این تصمیم تجارتی چند‌میلیارد دلاری قرار دارد. براساس گزارش‌های رسمی حجم مبادلات تجاری ایران و پاکستان در سال۲۰۲۵ حدود ۳میلیارد و ۱۲۹‌میلیون‌دلار گزارش شده است.

درمیان کالاهای مبادله‌شده انرژی جایگاهی ویژه دارد. پاکستان از ایران گاز مایع، فرآورده‌های نفتی، قیر و برخی محصولات پتروشیمی وارد می‌کند. برق ایران نیز بخشی از نیاز مناطق مرزی بلوچستان و گوادر را تامین می‌کند. درمقابل برنج، محصولات کشاورزی، میوه، برخی کالاهای صنعتی و اقلام مصرفی از پاکستان به ایران صادر می‌شود. محدودیت‌های بانکی ناشی از تحریم نیز سبب شده بخشی از تجارت رسمی دوکشور از طریق سازوکارهای تهاتری انجام شود.

رویترز در گزارشی از جهش کم‌سابقه قیمت گاز مایع در پاکستان خبر داده و نوشته که توقف واردات LPG از ایران باعث شده قیمت یک کپسول ۱۲کیلوگرمی در بلوچستان پاکستان از ۴هزارو۵۰۰روپیه به حدود ۷‌هزارروپیه برسد. بنا به گزارش انجمن گاز مایع پاکستان میزان واردات روزانه این سوخت از ایران را حدود ۷هزارتن بوده است. شمس‌الحق، رییس پیشین اتاق بازرگانی گوادر گفته بیش از ۴‌هزارتن از این حجم از مسیر گبد–ریمدان وارد پاکستان می‌شد که حالا با بسته‌شدن مرز تامین LPG با مشکل مواجه شده است. رویترز در گزارش خود اشاره می‌کند که صدها کامیون ازجمله تانکرهای حامل گاز مایع، در دوسوی مرز متوقف شدند. بیش‌از‌ هزارکانتینر پاکستانی حامل محصولات کشاورزی و مواد غذایی که مقصد آنها ایران بوده با اختلال در تردد مواجه شدند. هرچند عبور بخشی از محموله‌های غذایی پاکستان از گذرگاه گبد- ریمدان از سر گرفته شده تجارت گاز مایع همچنان با محدودیت روبه‌رو است.

افزایش قیمت سوخت تنها به هزینه خانوارها محدود نمی‌شود. گاز مایع در بخش‌هایی از پاکستان، به‌ویژه مناطق فاقد دسترسی کافی به شبکه گاز طبیعی برای پخت‌وپز و گرمایش استفاده می‌شود. رشد ناگهانی قیمت این سوخت می‌تواند هزینه زندگی خانوارها، خدمات و فعالیت‌های اقتصادی کوچک را افزایش دهد. خانوارها به کپسول‌های LPG وابسته هستند. افزایش قیمت این سوخت، در آستانه زمستان، مستقیما هزینه زندگی را بالا می‌برد و به تورم سایر کالاها نیز منتقل می‌شود.

با این حال به نظر می‌رسد دولت اسلام‌آباد بیشتر از آنکه به فکر تامین سوخت و تورم انرژی در کشورش باشد درپی تامین نظر واشنگتن و اعمال تحریم‌های گسترده علیه ایران است.

اندر حکایت غرامت ۱۸‌میلیارد دلاری

درحالی‌که بسته‌ماندن مرزها به هفته دوم رسیده یک پرونده حقوقی۱۸‌میلیارد دلاری هم در جریان است؛ پرونده‌ای برای خط لوله صلح و پروژه‌ای که ایران به تعهدات خود عمل کرده ولی پاکستان نه!

قرارداد موسوم به خط لوله صلح که در سال۲۰۰۹ منعقد شد و طبق توافق‌های بعدی قرار بود که با تکمیل آن روزانه حدود ۷۵۰‌میلیون تا یک‌میلیارد فوت‌مکعب گاز طبیعی از میدان پارس جنوبی ایران به پاکستان برای دوره‌ای ۲۵ساله اجرایی شود با وجود اینکه ایران نزدیک به ۱۱۵۰ کیلومتر از این مسیر را در خاک خود تکمیل کرده اما پاکستان ۷۸۱ کیلومتر تعهد خود را اجرایی نکرده است. البته که گازی هم در شرایط کنونی برای صادرات وجود ندارد با این حال قرارداد باید روال قانونی خود را طی می‌کرد.

ایران حدود ۲‌میلیارد دلار برای احداث زیرساخت‌های مربوط به این پروژه سرمایه‌گذاری کرده اما پاکستان هیچ. مقامات این کشور تحریم‌های آمریکا را دلیل اصلی توقف پروژه عنوان می‌کنند. با این حال از منظر قراردادی انجام‌نشدن تعهدات پاکستان زمینه اختلاف حقوقی با ایران را فراهم کرده است.