نامه حقوقدان ایرانی به استیضاح کنندگان وزیر جنگ آمریکا

عصر ایران: رضا نصری-حقوقدان بین‌الملل نوشت: از هر کسی که خواهان پاسخگو کردن پیتر هگست است، می‌خواهم این متن را بخواند.

در ۹ نوامبر، توماس مَسی، نماینده کنگره آمریکا، هشت بند اتهامی برای استیضاح پیتر هگست ارائه کرد. این مجموعه، تا امروز جامع‌ترین شرح از اقدامات و عملکرد اوست که در مجلس نمایندگان مطرح شده است. با این حال، این بندهای استیضاح درباره یکی از فجیع‌ترین جنایات جنگی امسال سکوت کرده‌اند: استفاده غیرقانونی از یک سلاح جدید علیه شهر لامرد در ایران.

صبح روز ۲۸ فوریه ۲۰۲۶، هم‌زمان با اصابت موشک‌های کروز تاماهاوک آمریکا به مدرسه میناب، دست‌کم سه موشک در آسمان مجموعه ورزشی شهید نعیمی و دو محله مسکونی در شهر لامرد، استان فارس، منفجر شدند. دست‌کم ۲۱ غیرنظامی، از جمله هفت کودک، کشته شدند. کم‌سن‌ترین قربانی تنها دو سال داشت. حدود ۱۰۰ نفر دیگر نیز زخمی شدند که برخی از آنان دچار معلولیت‌های دائمی، از جمله فلج‌شدگی و نابینایی، شدند. روزنامه نیویورک تایمز، بخش راستی‌آزمایی بی‌بی‌سی (BBC Verify)، نهاد ناظر بر منازعات نظامی «ایروُرز» (Airwars) و شش کارشناس مورد مشورت خبرگزاری آسوشیتدپرس، همگی این سلاح را موشک بالستیک دقیق‌زن پرسیژن استرایک (PrSM) ساخت شرکت لاکهید مارتین شناسایی کرده‌اند؛ موشکی که برای نخستین بار در میدان نبرد به کار گرفته شد.

لامرد تکرار میناب نیست. ماده چهارم قطعنامه، حمله به میناب را به اقدام وزیر در برچیدن سازوکارهای پنتاگون برای پیشگیری از آسیب به غیرنظامیان پیوند می‌دهد. پرونده لامرد ابعاد دیگری را آشکار می‌کند: به‌کارگیری یک سلاح جدید علیه غیرنظامیان و پاداش دادن به سازنده آن. این پرونده سه موضوع را مطرح می‌کند که هنوز در قطعنامه مورد توجه قرار نگرفته‌اند:

۱) سلاح:

موشک PrSM از نوع سلاح‌های انفجاری با عملکرد انفجار هوایی (Airburst) است. این موشک در ارتفاع ۱۵ تا ۲۰ متری از سطح زمین منفجر می‌شود و در هر انفجار، حدود ۱۸۰ هزار ساچمه تنگستنی را در همه جهات پراکنده می‌کند. با انفجار دست‌کم سه موشک، بیش از نیم میلیون ساچمه بر فراز یک مجموعه ورزشی و خانه‌های مسکونی در لامرد پراکنده شده است. شعاع مرگبار این سلاح، یعنی فاصله‌ای که در محدوده آن انتظار می‌رود این ساچمه‌ها موجب مرگ افراد شوند، هرگز اعلام نشده است. در لامرد، ایروُرز و آسوشیتدپرس مستنداتی از کشته شدن غیرنظامیان در فاصله ۵۰ متری محل انفجار و آسیب دیدن یک مدرسه در فاصله ۱۷۰ متری آن ثبت کرده‌اند.

این ابهام پیامدهای حقوقی دارد. حقوق مخاصمات مسلحانه در هر حمله، رعایت دو اصل تناسب و احتیاط را الزامی می‌داند. اصل تناسب حمله‌ای را که خسارت مورد انتظار آن به غیرنظامیان در مقایسه با مزیت نظامی مورد نظر، بیش از حد باشد، ممنوع می‌کند. اصل احتیاط نیز ایجاب می‌کند که سلاح‌ها و روش‌هایی انتخاب شوند که آسیب به غیرنظامیان را به حداقل برسانند. هیچ فرماندهی نمی‌تواند میزان خسارت غیرنظامی ناشی از سلاحی را ارزیابی کند که شعاع مرگبار آن نامعلوم است. بنابراین، اجرای هر دو تکلیف در لامرد عملاً ناممکن بود و وزیر هگست با به‌کارگیری چنین سلاحی در میدان نبرد، نقض این الزامات را اجتناب‌ناپذیر کرد.

۲) آزمایش میدانی:

تمام شواهد موجود به یک نتیجه اشاره دارند: لامرد محل آزمایش میدانی موشک PrSM بود و مردم این شهر به سوژه‌های این آزمایش تبدیل شدند.

به زمان‌بندی وقایع توجه کنید. آزمایش‌های عملیاتی این موشک، که در جریان آن یک سلاح در شرایط واقع‌گرایانه شلیک می‌شود تا قابلیت عملکرد آن به اثبات برسد، در سپتامبر ۲۰۲۵ پایان یافت. در این مرحله، تنها چهار موشک به سوی اهداف شبیه‌سازی‌شده در ایالت نیومکزیکو شلیک شده بود. تصمیم‌گیری درباره آغاز تولید انبوه این موشک، مرحله‌ای که در آن پنتاگون آمادگی یک سلاح برای تولید در مقیاس انبوه را ارزیابی می‌کند، قرار بود در فاصله ژانویه تا مارس ۲۰۲۶ انجام شود؛ دقیقاً همان فصلی که جنگ آغاز شد. حمله به لامرد در زمانی صورت گرفت که این برنامه برای اثبات قابلیت‌های عملیاتی موشک به یک نمایش واقعی نیاز داشت.

هیچ میدان آزمایشی نمی‌تواند نشان دهد که یک سلاح در عمل چه بر سر ساختمان‌های واقعی و انسان‌های واقعی می‌آورد. لامرد این واقعیت را آشکار کرد. دست‌کم سه موشک بر فراز یک مجموعه ورزشی و خانه‌های مسکونی منفجر شدند. روز بعد، فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام)، که مسئول هدایت عملیات نظامی آمریکا در خاورمیانه است، تصاویری از شلیک موشک PrSM منتشر کرد و اندکی بعد از یک «نخستین تاریخی» سخن گفت، بی‌آنکه محل آن را مشخص کند. پس از آنکه محل حمله فاش شد، سنتکام وقوع حمله را انکار کرد و شواهد را نزد خود نگه داشت. بیست‌وپنج روز پس از حمله به لامرد، وزارت دفاع آمریکا حکم خود را صادر کرد.

۳) قرارداد:

در ۲۵ مارس، وزارت دفاع آمریکا با شرکت لاکهید توافق کرد که ظرفیت تولید موشک PrSM را چهار برابر کند. در ۲۳ ژوئن، پس از آنکه ارتباط این موشک با تلفات انسانی در لامرد به‌طور علنی مطرح شده بود، ارتش آمریکا سقف مالی قرارداد لاکهید، یعنی حداکثر مبلغی را که مجاز است تحت این قرارداد هزینه کند، به میزان ۸.۴ میلیارد دلار افزایش داد و آن را به حدود ۱۳.۳۳ میلیارد دلار رساند. در سپتامبر نیز ۱.۲۱ میلیارد دلار دیگر برای نسل بعدی این موشک به لاکهید اختصاص داد؛ نسخه ارتقایافته‌ای که برای هدف قرار دادن اهداف متحرک، از جمله کشتی‌ها، طراحی شده است. لاکهید تنها شرکتی بود که برای این قرارداد پیشنهاد ارائه کرد.

تمام این تحولات در سایه انکار مسئولیت رخ داد. فرماندهی مرکزی آمریکا مسئولیت این حمله را رد کرد و به موشک کروز ایرانی «حویزه» اشاره کرد؛ ادعایی که کارشناسان تسلیحاتی آن را مردود دانستند. در ماه مه، دریاسالار برد کوپر، فرمانده سنتکام، به کنگره گفت که تنها حمله به میناب در دست بررسی است. تاکنون هیچ گزارشی از ارزیابی خسارات وارده به غیرنظامیان منتشر نشده است. این همان ارزیابی‌ای است که پنتاگون موظف است هرگاه احتمال داده شود عملیات نظامی آن به کشته یا زخمی شدن غیرنظامیان انجامیده، انجام دهد.

مردم آمریکا نباید اجازه دهند این کارنامه بدون بررسی و پاسخگویی باقی بماند.

این کاری است که پیتر هگست در لامرد انجام داد: تحت فرماندهی او، یک سلاح آزمایش‌نشده نخستین حضور رزمی خود را بر فراز یک مجموعه ورزشی و خانه‌های مسکونی تجربه کرد و ۲۱ غیرنظامی، از جمله کودکان، را به کام مرگ فرستاد و ده‌ها نفر دیگر را دچار جراحات و معلولیت‌های شدید کرد. سپس وزارتخانه تحت امر او حمله را انکار کرد، شواهد را پنهان نگه داشت و با اعطای قراردادهایی به ارزش میلیاردها دلار، به سازنده این سلاح پاداش داد. وزیری که یک شهر را به میدان آزمایش تسلیحات و کودکان آن را به داده‌های آزمایش تبدیل می‌کند، شایستگی ادامه حضور در مقام خود را ندارد. جای او در جایگاه متهمان در دادگاه است.