خانم فروزان، اینجا و ۵۰ سال بعد دلتنگت شده‌اند!

برترین‌ها: حامد مظفری یادداشتی درباره سریال سرخ و سیاه نوشته که بخش‌هایی از آن قابل توجه است، مظفری این یادداشت را در سایت سینما ژورنال نوشته، او مسائلی را مطرح کرده که برخی از آن‌ها قابل توجه است. در ادامه یادداشت مظفری را می‌خوانید: 

از کدام زن قدرتمند حرف می‌زنید؟ آن هم در دوره قاجار

داستان زنانه ساختن یعنی شروع هر اپیزود با نریشن زنانه؟ دراماتورژی زنانه‌‌ی بانوی کارگردان یعنی تن دادن به کلیشه های زن‌فارسی که بالاخره ناصری، بیکی‌، ایرجی‌ ، چیزی پیدا شود و نجاتش دهد؟ پس دیگر چوغمک‌بازی-به قول جلال- چیست؟

کارگردان زن بهتر میتواند اثر زنانه بسازد؟ کاری نداریم که تقریبا بهترین آثار زنانه از هیوا و شیدا و مارال تا شهرزاد را مردان ساخته و نوشته‌اند. آپارتاید جنسیتی همین نیست که بگوییم زن را زن بهتر دراماتیزه می‌کند ولی درباره مردان، این طور نیست؟ نقیض فرضیه هم که همین است و متاسفانه این کارگردان زن در سریالی که اتفاقا میتوانست یک شخصیت زن کاریزما داشته باشد، ناتوان است از خلق یک کاراکتر زن ماندگار.

پاسخ؛ نویسنده متن چگونه پس از چهار یا پنج قسمت به این نتیجه رسیده، هنوز حداقل نیمی از سسریال باقی مانده، نکته بعدی این که آیا در زمان قاجار زنان اساسا فاعلیت داشته‌اند؟ چند درصد زنان وجود مستقل و قدرتمند داشته‌اند؟ اگر زن قدرتمندی در سریال تصویر می‌شد همین نویسنده و یا دوستانی دیگر نمی‌گفتند که آن چه که تصویر شده دور از واقعیت است؟

بازیگر زن؟ از کجا بیاوریم؟ وارد کنیم؟

بعد هم اثر زنانه، بازیگر شاخص زنانه میخواهد. تصور هیوا بدون گلچهره سجادیه یا تصور مارال بدون ثریا قاسمی یا تصور همان شهرزاد بدون ترانه علیدوستی، ممکن نیست. با احترام به همه بازیگران زن حاضر در سرخ‌‌و‌سیاه، تجربیات موفق اخیر شبکه خانگی هم جز با بازیگران معیار زن نبوده؛ گل‌سنگ تا قسمت آخر زیر سایه همان دو سه قسمتی بود که مهتاب کرامتی را داشت و میخواهم زنده بمانم بدون سحر دولتشاهی حتما لنگ میزد.

سرخ‌وسیاه به دلایل مختلف شاید ممنوع کاری برخی بازیگران زن شاخص هیچ هنرپیشه‌ی زنی که بتواند با حضور خود جور کم جانی درام را بکشد، ندارد و اینکه ندا جبرئیلی و پردیس پورعابدینی بااستعداد هستند، شک نداریم ولی حالا حالاها باید بدوند تا بشوند یکی مثل نیکی یا پانته‌آ که نقش را هضم می کردند و شخصیت می‌آفریدند؛ صد البته در سایه مؤلفان ی که پشت دوربین بودند. کارگردان هم‌ارز با بازیگر یا عقب‌تر از بازیگر سخت بتواند کاراکتر بسازد.

پاسخ: حتما نویسنده متن تایید می‌کند که با توجه به بضاعت موجود، اتفاقا همان پردیس پورعابدینی و یا ندا جبرائیلی کمی بالاتر از استاندارد خودشان بازی کرده‌اند اصلا این که جبرائیلی لهجه دارد با توجه به اوضاع نا‌به سامان کیفیت بازیگری ریسک بزرگی است که تا حد قابل قبولی موفق از آب درآمده است.

اجرا؟

تولید تاریخی با متاع روز و آنچه حریم سلطان میکند زیبنده ی سینمایی نیست که هم علی حاتمی داشته و هم ضیاء الدین دری و هم داوود میرباقری و امرالله احمدجو و هم در چشم باد و هم کیف انگلیسی دارد و هم هزاردستان و مختارنامه و روزی روزگاری… تصویری که سرخ و سیاه از تاریخ ارائه میدهد یادآور آثار اولیه‌ای است که استودیو کوشان-پارس‌فیلم سالها قبل می‌ساخت و مثلا فروزان را با استایل روز میاوردند که بشود زلیخا یا آرام را با ابروی جینالولو بریجیدایی در نقش زن مبارز در شیر خفته به بازی میگرفتند.

در سرخ و سیاه فقط دوربین، دیجیتال است و شگرد تاریخی همان پارس‌فیلم مرحوم کوشان. مثلا کولی را چنان خوش رنگ و لعاب کرده که انگار یکی از مدعوین ۲۰۲۶ هالووین کافه‌های ایرانشهر است یا از شرکت کنندگان مسابقه‌ی رقص خردادیان و برای نمایش مردانگی بازیگری که همچنان صدایش دورگه مانده، سیبیلی چند منی گذاشته اند که سپری باشد برای پوشاندن ضعف بنیه؟

یاغی ولو که ریشه‌های هنری داشته باشد قد و قواره و چشم و ابرو می‌خواهد. بچه‌ای که در میم مثل مادر مانده و با همان میمیک و همان حالت مظلوم نمایان! به هر حال چه ربطی دارد به یاغی‌گری؟ بعد هم برای خودتان زیبنده است همان الگوی یاغی سریالی به همین نام را مجددا با همان بچه‌یاغی ادامه دهید؟عیب ندارد که کریم دواتگر و رضا تفنگچی را می‌خواهید میکس کنید ولی آنجا علی نصیریان و جمشید مشایخی بودند و دوبله های منوچهر اسماعیلی و ناصر طهماسب و اینجا…

رل یک برای شادمان، بزرگ است اگر چه در تئاتر نقش آرش را بازی میکند اما با قامتی کوتاهتر از تیر آرش واقعی ، بیشتر پارودی است تا درام و چند بار تکرار نقش یاغی فقط استهلاک در پی دارد.

در «سرخ و سیاه» بعد از یکی دو قسمت که نوروزخان حین فعلگی از بالای ساختمان می‌افتد، ظن حذف به دلیل عدم کارکرد می‌رود اما باز هم حذف نمی‌شود و دوباره در نقش آقازاده‌ی نوروز ! وارد می‌شود و ای کاش چنین نمیشد. همان طور که یک چشم پارسا بعد از یک قسمت حذف شد تا قدری شمایل حاکم جبار سمپات را بیابد و قابل تحمل هم شده.

پاسخ: این که به هالووین 2026 خیابان ایرانشهر ارجاع داده‌اند قصد و غرض خاضی دارند؟ امیدواریم که نیت این یادداشت خِیر باشد، وگرنه که... در ضمن این که علی شادمان در شمایل میم مثل مادر مانده هم از آن طرحات است، اندازه علی شادمان چند بازیکر باکیفیت داریم؟ پس نقش اصلی‌ها را به چه کسی بدهند؟ درباره فرزان و ندا جبرائیلی هم دست این «پاسخ» بسته است وگرنه کیست که نداند چون فروزان نخواهد آمد.

فضاسازی؟

تقریبا همه چیز شیک و تر و تمیز  و دختر کولی می‌رقصد و یاغی با یک نظر عاشق می‌شود و در کارگاه فرش‌بافی و خوشنویسی هم نظربازی به وفور‌. بعد طرف با زیدش فرار می‌کند و می پرد تو چاه، آن هم چه چاهی که قدر پروژکتور استادیوم آزادی، منور است و تازه پله هم دارد برای بیرون آمدن!

وبا را هم که فقط دودش را دیده لابد از «تمام وسوسه‌های زمین»-که حمید سمندریان مرحوم با پول جهاد دانشگاهی ساخت تازه نقض غرض هم میکند که در تنها گوشه امن هم باز دود بالا می‌رود جهت رفع وبایی که هنوز شیوع نکرده‌. دود در نقش سینوفارم؟

خواسته جاهایی مثل “روزگار قریب” کیانوش عیاری واقعی و مردمی باشد منتها ریشه ی قریب نوعی سلو‌ک بر مدار مستندات تاریخی بود و اینجا که فقط کل‌کل والی و یاغی و بچه‌یاغی و..‌. را می ‌بینیم. حساب کنید والی مملکت با آن همه خدم و حشم، کل‌یوم به دنبال پوززنی یاغی و بچه‌یاغی و… است.

سازنده‌ی سریال کاش می‌دانست همان علی حاتمی هم که تاریخ قجری را در درون کاخ ها با رنگ و‌لعاب نشان میداد در “ستارخان” دیگر از کاخ بیرون آمد و به میان رعایا رفت و نشان داد وضعیت بغرنج اجتماعی قجری منتهی به مشروطه را؛ بدون رنگ و روتوش و خوشگل‌سازی و نگاه توریستی بیگانه پسند و نوستالژیک‌پسند داخلی.

پاسخ: اتفاقا حذف نور و تاریک شدن بسیاری از صحنه‌ها در سریال سرخ و سیاه از آن اقدامات جسورانه‌ای است که انجام شده، اصلا تصویری که از دوره قاجار نشان می‌دهد اصلا سمپات نیست، یکی از نقاط مثبت سریال همین است که نشان می‌دهد تا پایان قاجار وضع ایران چگونه بوده؟ چرا در تحلیل‌ها جعل می‌کنید؟ کجای این سریال با تصاویر کارت پستالی علی حاتمی منطبق است؟