شهرهای مشهور زیرزمینی کدامند؟

مجله همشهری دانستنیها - مسلم تقوی: تاریخ شهرهای زیرزمینی پیچیده و پرپیچ و خم است؛ محدوده ای که از دوران باستان در خاورمیانه شروع می شود و تا دوران پارانویایی جنگ سرد در اروپا را دربر می گیرد. از شهر زیرزمینی پکن گرفته تا مجموعه کوهستانی «شاین» در آمریکا، همگی زاییده همین پارانویا هستند. در دوران جنگ سرد، نبرد اتمی و ویران شدن و پایان زمین تمام مردم جهان را وحشت زده کرده بود.

با پایان جنگ سرد، این شهرها هم از یاد رفتند و کم کم ایده ساختن شهرهای زیرزمینی برای برطرف کردن مشکل کمبود زمین مطرح شد. امروزه شهرهای زیرزمینی مدرنی وجود دارند که صرفا به عنوان فروشگاه ساخته شده یا به عنوان شبکه ای از جاده های زیرزمینی استفاده می شوند. مانند شهرهای زیرزمینی ونکوور و توکیو. در آینده هم شهرهای دیگری ساخته خواهند شد که مشکل کمبود فضا در جزیره های کوچک و ثروتمند را برطرف کنند.

سنگاپور و هنگ کنگ از جمله این جزایر هستند که به جای نگاه کردن به آسمان ،چشم خود را به اعماق زمین دوخته اند. دلیل اصلی حفر زمین برای ساختن سرپناه در دنیای باستان، حفظ جان و مال بوده است. این الگو بارها در طول تاریخ تکرار شده. از اسپانیا تا ترکیه، از زمان رومیان تا جنگ سرد، ملت ها و اقوام برای حفاظت خود به ساخت این گونه شهرها روی می آوردند. شهرهایی آن قدر زیبا و بزرگ که ما را حیرت زده خود کرده اند.

برلینگتون؛ شهر محرمانه

نام «مجتمع کوهستانی شاین»- یک تاسیسات دولتی زیرزمینی و نه چندان سری- به گوش بسیاری از آمریکایی ها خورده است، اما کمتر کسی تشکیلاتی مشابه شان را در انگلیس می شناسد. در سال 1950 میلادی، در زیرزمین منطقه ای روستایی در انگلستان، تاسیساتی محرمانه با اسم رمز «برلینگتون» ساخته شد، که قرار بود در زمان وقوع حمله اتمی، پناهگاهی برای دولت انگلیس باشد. برلینگتون در یک معدن سنگ قدیمی در منطقه ای به مساحت یک کیلومتر مربع ساخته شد و می توانست تا چهار هزار نفر را در خود جای دهد.


این پناهگاه فقط برای حفظ جان کارمندان دولت ساخته شده بود و قرار نبود از اعضای خانواده شان هم محافظت کند. برلینگتون ۹۵ کیلومتر جاده، یک ایستگاه قطار، بیمارستان، دریاچه مصنوعی، تصفیه خانه آب و حتی محلی شبیه قهوه خانه داشت. یک استودیوی بی بی سی هم برای ضبط و ارسال تصاویر در نظر گرفته شده بود تا نخست وزیر انگلیس بتواند در جای گرم و نرم خود، مردمی را که به طور فرضی از بمباران اتمی جان سالم به در برده بودند، خطاب قرار دهد. برلینگتون تا اواخر جنگ سرد، یعنی ۱۹۹۱ نگهداری شد و به صورت عملیاتی باقی ماند.

کلیسای جامع عضو رنسانس و کارخانه مهمات سازی هیتلر


در جنوب لهستان معدنی به نام «ویه لچکا» (Wieliczka) وجود دارد که از قرن سیزدهم تا سال ۲۰۰۷ به تولد نمک می پرداخت. این معدن از لحاظ عمر کاری، جزو پرکارترین معادن نمک جهان است. در کنار بیش از هشت قرن تهیه نمک، معدن ویه لچکا مجتمعمی ترکیبی از کلیساهای کوچک، تندیس ها و حتی کلیاس جامع (کاندرال) هم بوده است. این معدن بسیار بزرگ است و طول آن به سیصد کیلومتر می رسد. مانند همه بناها و اشیای پیر جهان. کاربری این معدن هم در دوره ای تاز تاریخ تغییر کرده. در طول جنگ جهانی دوم، آلمان نازی از این معدن به عنوان محل ساخت مهمات استفاده می کرد.

زیرزمین غول پیکر

در زیر شهر باستانی پکن، شهر زیرزمینی بسیار بزرگی وجود دارد که به مدت بیست سال پناهگاه پکنی ها بود. این تونل ها از سال ۱۹۶۹ تا ۱۹۷۹ ساخته شدند و بیش از سیصد هزار شهروند و حتی کودک پکنی، در ساخت آن مشارکت کردند. شهر عظیم، سی کیلومتر درازا داشت و در محوطه ای به مساحت ۸۵ کیلومتر مربع ساخته شده بود. برای حفظ امنیت این شهر، از حدود هزار سازه ضد بمباران هوایی استفاده می شد.


«مائو تسه تونگ»، رهبر جمهوری خلق چین دستور ساخت این پناهگاه اضطراری را داده بود. این پناهگاه که به دلیل استفاده دفاعی، با نام «دیوار بزرگ زیرزمینی» هم شناخته می شد، در زمان نبرد مرزی چین و روسیه ساخته شد. مائو دستور داد این شهر زیرزمینی را طوری بسازند که ظرفیت پناه دادن به چهل درصد جمعیت پکن آن زمان را داشته باشد.

در این شهر عظیم مغازه، رستوران، سالن تئاتر، آرایشگاه، مدرسه و حتی پیست اسکیت روی یخ هم ساخته شده بود. بنا به گفته های غیررسمی، همه خانه های آن زمان پکن، دریچه ای به داخل این شهر داشتند تا شهروندان در زمان اضطراری به آسانی به آن پناه ببرند.

تونل چینی ها در حوزه پاسیفیک

زیر شهر «پورتلند» ایالت «اورگُن» در ایالات متحده، تونل هایی به نام «شانگ های» آرمیده است. این تونل ها زیر محله چینی ها قرار گرفته اند و از آن ها برای جا به جایی کالاها و افراد استفاده می شد. نام تونل شانگ های به خاطر آدم ربایی، با داستان های ترسناکی گره خورده است. «عمل شانگ هایی»، عنوان عملی بود که انجامش از طریق این تونل ها ممکن می شد.


از سال ۱۸۵۰ تا ۱۹۴۱ میلادی، با حیله گری، ارعاب یا خشونت مردان را می ربودند، از طریق این تونل ها به بندر می بردند و آن ها را در ازای پنجاه دلار به ناخدایان می فروختند تا به رایگان به عنوان پادوی عرشه کشتی ها به کار گرفته شوند. این مردان معمولا از کشورهای خاور دور سر در می آوردند و احتمالا تا پایان عمر از این کار خلاصی نداشتند. تونل های شانگ های به اسم «شهر ممنوعه» از هم شناخته می شود.

شهر بیست هزار نفری کاپادوکیه

منطقه «کاپادوکیه»ی ترکیه، به خاطر شهرهای زیرزمینی اش معروف است، مهم ترین آن ها، شهر زیرزمینی «درینکویو» (Derinkuyu) است. این شهر مرکب از هفت طبقه است و گفته می شود بیست هزار نفر در آن زندگی می کردند. درینکویو، شهر کوچکی نیست و برخلاف بقیه شهرهای زیرزمینی، از چند غار به هم پیوسته تشکیل نشده. در این شهر باستانی، مغازه، کلیسا و حتی مدرسه وجود داشته است.


گفته می شود این شهرهای زیرزمینی، برای مسیحیانی بوده که از دست امپراتوری روم پنهان می شدند؛ مبادا برای سرگرمی رومیان، در «کولوسیوم» خوراک شیرها شوند.

شهر خیالی مصری ها

هرم بزرگ جیزه در مصر، تنها بازمانده عجایب هفتگانه جهان به شمار می آید. این بنا علاوه بر این که یک شاهکار معماری است، بنا به عقیده عده ای رازهای بزرگ تری نیز در خودنهفته دارد. این گروه باور دارند که زیر «دشت جیزه»، چیزی خارق العاده نهفته است. به گفته این گروه، پژوهشگران در سال ۱۹۷۸ نقشه برداری از مجموعه عظیم زیرزمینی را آغاز کردند. این تحقیقات در زمان انور سادات شروع شد و نتیجه آن تا سه دهه محرمانه بود.


بعضی ها مدعی هستند که این سازه های زیرزمینی، شهر خدایان است. به عقیده این گروه از پژوهشگران، در زیر این دشت تونل هایی فراخ و اتاق هایی به بزرگی بزرگ ترین کلیساها قرار دارد. به باور آنان، این شهر مربوط به ۱۵ هزار سال پیش است و مجسمه هایی غول پیکر، دریاچه های پهناور و رودهایی بزرگ به همراه سیستم آبیاری کامل در آن وجود دارد. به هر حال، این شهر مملو از رمز و راز است و گمان نمی رود به این زودی ها پرده از اسرار آن برداشته شود. در عین حال، مخالفان این نظریه عقیده دارند که تئوری شهر خدایان بی اساس و ایده ای شبه علمی است که برای حمایت از نظریه بیگانه های فضایی ساخته شده است.

کاریز کیش

زیر شهر کیش در خلیج فارس، شهری بسیار مرموز وجود دارد که حتی فاقد نام رسمی است و هر کس آن را به اسمی صدا می زند. در میان این نام ها، «کاریز» (به معنای قنات) مرسوم تر است، هر چند توریست ها آن را «شهر زیرزمینی کیش» می نامند. این شهر بیش از ۲۵۰۰ سال قدمت دارد و در اصل برای مدیریت آب شیرین ساکنان جزیره مورد استفاده قرار می گرفت.


کاریز مانند بسیاری از شهرهای زیرزمینی باستانی، بازسازی شده و طرح تبدیل آن به شهری مدرن در حال اجراست. نسخه جدید کاریز شامل رستوران و فروشگاه خواهد بود و تبدیل به مجتمعی به مساحت ۱۰هزار مترمربع می شود. کاریز کیش، آب های زیرزمینی سرازیر شده از کوه های زاگرس را به سطح جزیره مرجانی کیش می آورد و آن را تصفیه می کند.

کارگران، دیوارهای مرجانی شهرزیرزمینی کیش را با سنگ و ساروج تقویت می کنند تا تالاری غول آسا در زیرزمین بسازند.