این نشانه‌ها، عوارض آلودگی هوا بر پوست است

همشهری آنلاین: آلودگی هوا فقط یک مشکل تنفسی یا قلبی نیست؛ پژوهش‌ نشان می‌دهند که نفس‌ کشیدن در هوای آلوده می‌تواند پوست ما را زودتر از سن طبیعی پیر و علائم پیری را عمیق‌تر و زودتر ظاهر کند.

 ذرات معلق، گازهای سمی و آلاینده‌های مختلف نه تنها ریه‌ها را نشانه می‌گیرند، بلکه پنهان و آرام‌آرام، زیبایی و سلامت پوست ما را نیز قربانی می‌کنند. متخصصان می‌گویند ساکنان شهرهای آلوده در مقایسه با کسانی که در مناطق پاک‌تر زندگی می‌کنند، بیشتر با آثار پیری زودرس پوست در سنین پایین‌تر مواجه می‌شوند.

آلاینده‌ها چطور پوست را پیر می‌کنند؟

پوست، بزرگ‌ترین اندام بدن و اولین سد دفاعی ما در برابر عوامل محیطی است و بی‌وقفه در تماس با آلاینده‌های محیطی است؛ ذرات معلق ریز مانند PM۲.۵ و PM۱۰، گازهای اکسید نیتروژن (NO₂)، ازن (O₃) و ترکیبات آلی فرار همگی می‌توانند به سطح و لایه‌های عمقی پوست نفوذ کنند یا واکنش مخربی در سطح ایجاد کنند.

دکتر بهروز شمس‌آبادی، متخصص پوست و مو اظهار می‌کند: «آلاینده‌های موجود در هوا مخصوصا ذرات معلق کمتر از ۲.۵ میکرون (PM۲.۵)، اکسیدهای نیتروژن و ترکیبات آلی فرار با نفوذ به لایه‌های سطحی و حتی عمقی پوست، واکنش‌های زنجیره‌ای مخربی را آغاز می‌کنند.»

یکی از مهم‌ترین مکانیسم‌های آسیب‌رسانی آلودگی هوا، افزایش تولید رادیکال‌های آزاد است. شمس‌آبادی در این رابطه می‌گوید: «رادیکال‌های آزاد مولکول‌های ناپایداری هستند که به سلول‌های پوست، کلاژن و الاستین حمله کرده و باعث تخریب آن‌ها می‌شوند. کلاژن و الاستین دو پروتئین کلیدی هستند که مسئول حفظ استحکام، انعطاف‌پذیری و جوانی پوست هستند و تخریب آنها منجر به بروز چین و چروک، افتادگی پوست و کاهش خاصیت ارتجاعی آن می‌شود.»

علاوه بر این، آلاینده‌ها باعث التهاب مزمن در پوست می‌شوند. التهاب مداوم حتی در سطوح پایین به مرور زمان به ساختار پوست آسیب می‌رساند و روند پیری را تسریع می‌کند. مطالعات نشان داده‌اند که قرار گرفتن در معرض آلودگی هوا می‌تواند باعث افزایش لکه‌های تیره، تیرگی پوست و حتی تشدید بیماری‌های پوستی مانند اگزما و آکنه شود.

شمس‌آبادی، متخصص پوست و مو در این باره می‌گوید: «پیری پوستِ ناشی از هوای آلوده فقط با چین‌وچروک خود را نشان نمی‌دهد. رنگ‌پریدگی صورت، لکه‌های تیره، ایجاد منافذ بزرگ و خشکی محسوس و آزاردهنده پوست هم از اثرات آلودگی هوا هستند. این تغییرات، ظاهر پوست را خسته و پیر جلوه می‌دهد. انگار که سن واقعی فرد بیشتر از سن تقویمی‌اش شده است.»

محافظت از پوست در هوای آلوده

با توجه به وضعیت آلودگی هوای شهرهای بزرگی مثل تهران که در فصول مختلف سال گریبانگیر ساکنانش است، محافظت از پوست نیازمند یک رویکرد مداوم و پایدار است. دکتر شمس‌آبادی تأکید می‌کند: «ما که نمی‌توانیم به خاطر آلودگی هوا محل زندگی خود را تغییر دهیم، اما می‌توانیم با رعایت یک سری نکته و توصیه، آسیب‌های ناشی از آلودگی را به حداقل برسانیم.

رعایت نکاتی مثل پاکسازی کامل پوست وقتی از بیرون به خانه برمی‌گردیم، استفاده از کرم‌های محافظتی بعد از شستن و پاک کردن پوست از آلودگی‌ها، استفاده مرتب از ضد آفتاب حتی در روزهای ابری، داشتن تغذیه سالم و نوشیدن آب کافی می‌تواند عوارض آلودگی هوا بر روی پوست را به حداقل برساند.»

این متخصص پوست، مو و زیبایی درباره هر یک از این توصیه‌ها توضیح روشنی می‌دهد؛

پاکسازی عمیق و منظم: ذرات آلاینده در طول روز روی پوست می‌نشینند و منافذ را مسدود می‌کنند. حتی اگر با چشم دیده نشوند. پس لازم است هر روز که به خانه برمی‌گردیم، حتما صورت خود را با آب ولرم و یک شوینده ملایم و مناسب جنس پوست‌تان به درستی بشوییم. میسلار واترها و پاک‌کننده‌های روغنی هم می‌توانند در پاکسازی عمقی مؤثر باشند و درواقع به عنوان مکمل فیس‌واش‌ها عمل می‌کنند.

استفاده از آنتی‌اکسیدان‌ها: استفاده موضعی از سرم‌ها یا کرم‌های حاوی ویتامین C، ویتامین E، فرولیک اسید، نیاسینامید و چای سبز می‌تواند به خنثی کردن آسیب‌های اکسیداتیو کمک کند. این ترکیبات یک لایه محافظ نامرئی روی پوست ایجاد می‌کنند.

استفاده هر روزه از مرطوب‌کننده: آلودگی هوا می‌تواند سد دفاعی طبیعی پوست را مختل کند و باعث خشکی و حساسیت شود. بنابراین استفاده هر روزه از یک مرطوب‌کننده قوی و مناسب نوع پوست به حفظ رطوبت و تقویت این سد کمک می‌کند و از نفوذ آسان‌تر آلاینده‌ها جلوگیری می‌کند.

استفاده از ضد آفتاب حتی در هوای ابری: هرچند ضد آفتاب بیشتر برای محافظت در برابر اشعه UV شناخته شده، اما بعضی ترکیبات موجود در ضد آفتاب‌ها می‌توانند در برابر آسیب‌های ناشی از آلودگی هوا هم محافظت کنند. همچنین اشعه UV خود عاملی برای تولید رادیکال‌های آزاد است که آلودگی هوا آن را تشدید می‌کند. استفاده روزانه از ضد آفتاب با SPF حداقل ۳۰ حتی در روزهای ابری ضروری است.

تغذیه سالم و آبرسانی داخلی: مصرف میوه‌ها و سبزیجات تازه سرشار از آنتی‌اکسیدان، مانند انواع توت‌ها، سبزیجات برگ سبز و مرکبات، به بدن کمک می‌کند تا از درون با رادیکال‌های آزاد مبارزه کند. نوشیدن آب کافی نیز برای حفظ رطوبت و سلامت کلی پوست حیاتی است.

استفاده از ماسک در روزهای آلوده: هرچند ماسک‌های پارچه‌ای یا جراحی محافظت کاملی در برابر آلاینده‌های پوستی ایجاد نمی‌کنند، اما در روزهای با آلودگی شدید می‌توانند تا حدی از تماس مستقیم ذرات بزرگتر با پوست صورت جلوگیری کنند. درضمن بهتر است ماسک‌ها زود به زود تعویض شوند و مدت طولانی یک ماسک را روی صورت نزنیم. چون خود ماسک هم آلوده می‌شود.

مراجعه به متخصص: افرادی که در شهرهای آلوده زندگی می‌کنند، بهتر است حداقل سالی یک بار با متخصص پوست مشورت کنند تا وضعیت پوست‌شان بررسی شود و روتین پوستی هدفمند و مناسبی برایشان تجویز شود.