ناگهان تقویم ایرانی به شهریور ۱۴۰۱ برگشته است!

برترین‌ها: طی روزهای اخیر، برخی تحرکات در چند نقطه مهم باعث شده است فضای اجتماعی در واپسین روزهای شهریور متفاوت‌تر از گذشته به نظر برسد. روزهای پایانی شهریور در سال‌های اخیر (1401) همواره با اتفاقات و حساسیت‌های خاصی همراه بوده و هر تحول یا تصمیم جدید می‌تواند به سرعت در فضای عمومی بازتاب پیدا کند. حالا برخی رخدادها و روایت‌های منتشرشده، بار دیگر توجه‌ها را به موضوعات اجتماعی و فرهنگی جلب کرده است. در این گزارش، به سراغ سه روایت موازی از سه نقطه متفاوت رفته‌ایم؛ روایت‌هایی که در کنار هم تصویری از حال‌وهوای این روزهای جامعه ارائه می‌کنند. با ما همراه باشید.

اصفهان؛ آغاز دوباره بحث سخت‌گیری‌های حجاب؟

طی روزهای اخیر، ظاهراً در منطقه مرداویج اصفهان توجه‌ها به موضوع حجاب، با حضور ون‌های ارشاد و برخی اقدامات مرتبط با آن، بیشتر شده و بنا بر برخی گزارش‌ها، فضای این منطقه نسبت به روزهای قبل متفاوت‌تر شده است.

برای مثال، کاربری به نام «کیا» ادعا کرده است: «در مرداویج، کافه‌ها اولین جایی بودند که به خاطر بحث حجاب مورد توجه قرار گرفتند و شب آرامی را سپری نکردند. انگار ماجرای سخت‌گیری در این زمینه از اصفهان آغاز شده است.»

این روایت‌ها در حالی مطرح می‌شود که مرداویج، به عنوان یکی از مناطق شناخته‌شده اصفهان، در سال‌های اخیر محل حضور کافه‌ها، مراکز تفریحی و فضاهای شهری متنوعی بوده است؛ فضاهایی که معمولاً محل برخورد سبک‌های مختلف زندگی و نگاه‌های متفاوت اجتماعی هستند.

موزه سینما؛ بازگشت یک بحث قدیمی به فضای فرهنگی

از سوی دیگر، یکی از کاربران «برترین‌ها» روایت شخصی خود از حضور در موزه سینما در روز جمعه را منتشر کرده که قابل توجه است. او نوشته است: «دیروز رفتم موزه سینما برای اکران فیلم هامون. یک خانمی با چادر سعی می‌کرد خودش را دوست و همراه مراجعه‌کنندگان نشان دهد، ورودی سینما ایستاده بود، اما از ورود افراد با حجابِ متفاوت جلوگیری می‌کرد. یعنی عملاً آدم‌ها را به دو دسته تقسیم کرده بود؛ کسانی که حجابشان را می‌پسندید راه می‌داد داخل و کسانی که نمی‌پسندید پشت در می‌ماندند. آدم‌هایی که برای روز ملی سینما آمده بودند فیلم هامون را ببینند، فقط در صورتی می‌توانستند وارد شوند که حجابشان مطابق سلیقه آن خانم بود.»

فارغ از صحت یا جزئیات این روایت، بازگشت چنین بحث‌هایی به فضای موزه سینما از این جهت قابل توجه است که این مکان، یکی از فضاهای مهم فرهنگی کشور محسوب می‌شود. پس از سال ۱۴۰۱ نیز بحث‌هایی درباره محدودیت‌ها و برخوردهای مرتبط با حجاب در برخی فضاهای فرهنگی مطرح بود، اما طی یکی دو سال اخیر، موزه سینما برای بسیاری از مخاطبان به فضایی نرمال‌تر تبدیل شده بود. به همین دلیل، مطرح شدن دوباره چنین روایت‌هایی درباره یک مکان فرهنگی، باعث شده است که بخشی از کاربران نسبت به تغییر احتمالی فضای این مجموعه‌ها حساس شوند.

ارسباران؛ فضای فرهنگی متکثر در معرض تغییر

هم‌زمان، برخی از عوامل فرهنگسرای ارسباران در گفت‌وگویی صمیمانه با یکی از نزدیکان ما ادعا کرده‌اند که برخلاف رویه چند ماه اخیر این مجموعه، ورود افراد با حجاب متفاوت ممنوع شده است؛ موضوعی که به گفته آن‌ها باعث شده بود فضایی متکثرتر و متنوع‌تر در این مجموعه شکل بگیرد. فرهنگسرای ارسباران از این جهت اهمیت دارد که هم در یکی از نقاط میانی شهر تهران قرار گرفته و هم دایره مخاطبان آن گسترده است. این مجموعه یکی از معدود فضاهایی است که امکان برگزاری فعالیت‌های فرهنگی و هنری برای طیف‌های مختلف را فراهم می‌کند؛ امکانی که در همه نقاط شهر وجود ندارد.

حالا به نظر می‌رسد پس از برخی اتفاقات اخیر، از جمله حواشی مربوط به حضور لیلی رشیدی، بحث درباره تغییر رویکرد برخی فضاهای فرهنگی و سخت‌گیری بیشتر در حوزه حجاب دوباره مطرح شده است. مجموعه اتفاقاتی که در اصفهان، موزه سینما و فرهنگسرای ارسباران روایت شده، باعث شده برخی تحلیل‌ها در شبکه‌های اجتماعی شکل بگیرد؛ تحلیل‌هایی که معتقدند عده‌ای ممکن است با تمرکز دوباره بر شکاف‌های اجتماعی، به دنبال فعال کردن گسل‌های اعتراضی باشند.

این بحث‌ها در شرایطی مطرح می‌شود که جامعه با مسائل اقتصادی و اجتماعی متعددی روبه‌روست؛ از تورم و وضعیت معیشتی گرفته تا موضوعاتی مانند قیمت بنزین، نرخ دلار، حقوق‌ها و سیاست‌های حمایتی. بسیاری معتقدند همین مسائل به اندازه کافی ظرفیت ایجاد نارضایتی دارند و شاید نیازی نباشد موضوعات حساس اجتماعی نیز به عاملی برای افزایش تنش تبدیل شوند. از این منظر، برخی معتقدند بهتر است در چنین شرایطی، با احتیاط بیشتری درباره مسائلی که می‌تواند شکاف‌های اجتماعی را عمیق‌تر کند، تصمیم‌گیری شود؛ چراکه مسیر حرکت بعدی جامعه همیشه قابل پیش‌بینی نیست.