خواب در بیداری؛ مساله واقعیت مجازی

مجله جامعه پویا - محسن حسینی: درباره واقعیت مجازی علاوه بر مجلات تخصصی و رسانه های حوزه فناوری، فیلم هم ساخته شده است، فیلم «عصب» یکی از آخرین ساخته های سینمایی است که موضوع آن درباره چند حیوان است که درگیر یک بازی آنلاین با قابلیت پیوند واقعیت و دنیای مجازی هستند. این بازی در ظاهر عادی، از اطلاعات کاربران علیه آنها استفاده می کند و دردسرهایی در پی دارد.

راست و دروغش در این دنیای جدید صد رنگ اصلا مشخص نیست. ترکیب نور و رنگ و سیم است که این آخری به لطف همان فناوری کم کم منسوخ می شود. انگار دیگر ارتباط مان بر پایه هیچ شکل می گیرد. آنچه می بینیم واقعیت دارد یا آنکه تصور موهومی از تخیل ماست که در بیرون از ذهن و جانمان تبلور یافته و آن قدر به خورد ذهن مان رفته که هیچ باورمان نمی شود آنچه می بینیم واقعی نیست؛ از آن بدتر آنچه هست به چشم نمی آید.

واقعیت و مجاز روزگاری محل مرافعه فیلسوفان، شاعران و ادبا بود و امروز محل منازعه آنها که به آینده دل سپرده اند و آنها که دل بسته گذشته اند.

بشر همیشه در پی برداشتن مرزها به در و دیوار می کوبد؛ روزگاری برای برداشتن مرزهای جغرافیایی و زمانی برای برداشتن مرزهای محدودیت و اکنون تلاش برای برداشتن مرز میان واقعیت و خیال؛ در دو مورد اول اغلب تلاش ها، مرزهای جدید خلق کرد و فلسفه ابتدایی ماجرا به بن بست رسید؛ اما باید دید سلاح فناوری چقد با نمونه های دیگر دانش بشری تفاوت دارد.

در پی زندگی بهتر

یکی از آخرین و هیجان انگیزترین دستاوردهای بشری در حوزه فناوری «واقعیت مجازی» است؛ در اصطلاح تخصصی آن را «VR» می نامند که مختصر عبارت «Virtual Reality» است. این ابزار ساخته شده تا همان آرزوی مدرن بشر؛ یعنی حذف مرز میان واقعیت و دنیای مجازی را به سرانجام برساند.

ابزارهای واقعیت مجازی تلاش می کنند فضای غیرواقعی را با زندگی روزمره انسان ها درهم بیامیزند و تا جایی که امکان دارد با استفاده از حواس انسانی، محیطی شبیه سازی شده را برای بشر ایجاد کنند؛ آنچه را نیست، ایجاد و آنچه را هست، متفاوت نمایش دهند. این ابزارها محیطی چندرسانه ای را در نزدیک ترین حالت ممکن برای کاربران ایجاد می کنند تا تجربه هایی باواسطه از آنچه می بینند و احساس می کنند؛ اما واقعیت ندارند، داشته باشند.

واقعیت مجازی نیز مانند دیگر فناوری ها هنگامی که مطرح شد، کمپانی های زیادی را به خود جلب کرد؛ بسیاری از این کمپانی ها بدون آنکه بدانند در پی این فناوری چه تغییراتی روی می دهد، بخش های متمرکزی برای توسعه آن ایجاد کردند، برای همین امروز بیشتر نام های بزرگ رد صف سازندگان ابزارهایی برای واقعیت مجازی قرار دارند؛ هرچند برخی از سازندگان خیلی زود متوجه شدند زمینه کاری جدید چندان به کارشان نمی آید و از این رو بخش های نوپا، خیلی آرام و بی صدا به کارشان ادامه دادند.

واقعیت مجازی یا واقعیت افزوده مسئله این است

دو مفهوم نوظهور در دنیای فناوری، موافقان و مخالفانی پیدا کرده است؛ اما واقعا تفاوت میان آنها در چیست؟ واقعیت افزوده را امروز با یک مثال روشن می توان درک کرد؛ بازی هایی مانند آنچه در پوکی مون گو شاهد آن بودیم، نمونه واضحی از واقعیت افزوده، البته در دنیای بازی های کامپیوتری و موبایلی است. درواقعیت افزوده، کاربر به آنچه می بیند و درک می کند، تسلط دارد؛ اما اطلاعات و امکانات موجود موجب می شود این واقعیت غنی تر از آنچه هست به نظر بیاید؛ یعنی اطلاعات، تصاویر و حتی ویدئوها در تعامل و اختلاط با دنیای واقعی شکل می گیرد.

کمپانی «اپل» که تاکنون به صورت رسمی پا به دنیای واقعیت مجازی نگذاشته است، یکی از طرفداران واقعیت افزوده به شمار می آید؛ این نکته را می توان از مصاحبه «تیم کوک»، مدیرعامل اپل، با وب سایت «بازفید» متوجه شد. کوک در سفر به ژاپن با این سایت مصاحبه کرد و از ارزش های بالای واقعیت افزوده گفت. کوک توضیح داد هر قدر هم که فناوری ها پیشرفت کنند، هیچ چیز نمی تواند جایگزین ارتباطات مستقیم انسانی شود. از این رو باید این ارتباطات را غنی تر کرد نه اینکه افراد و کاربران از این دنیا خارج شوند. اشاره کوک به واقعیت مجازی بود که فرد را در فضایی انفرادی حبس می کند و در این روش جلوی تعامل با دیگران گرفته می شود.

علاوه بر گفته های کوک، رفتار اپل در تولید محصولات تازه نیز این شائبه را تقویت می کند که در اولویت های برنامه اپل واقعیت افزوده جایگاه مهم تری خواهدداشت. دوربین های آیفون 7 پلاس، دوگانه است و می تواند عمق میدان را متفاوت از گذشته ثبت کند. تفکیک رنگ و نور در کیفیت نمایشگر نیز به گفته کارشناسان اهمتی بالایی در این حوزه دارد که اپل آن را در محصول تازه به خوبی رعایت کرده است. همچنین نباید به ایرپادهای اپل به شکل عادی نگاه کرد. در این محصولات بی سیم جدید، شتاب سنج نیز قرار گرفته و میکروفن های قدرتمند انتهای آن می تواند نگاه اپل در آینده و حرکت آرام آن به سوی تقویت واقعیت افزوده را نشان دهد.

«گوگل»، پیشرو در واقعیت مجازی

در برابر اپل که واقعیت افزوده را به فناوری رقیب ترجیح می دهد، می توان از «گوگل» یاد کرد؛ کمپانی ای که کارش در این حوزه ها را درست برعکس آغاز کرده است. عینک گوگل پروژه هیجان انگیز اما ناتمام گوگل مبتنی بر واقعیت افزوده بود. گرفتن عکس با یک چشمک معنادار، مشاهده پیامک ها مقابل چشم و اطلاعاتی مانند وضعیت آب و هوا، همه در این عینک خلاصه می شد.

اما گوگل بارها تولید این محصول را به تعویق انداخت تا اینکه در نهایت پروژه به شکل رسمی لغو شد. عینک گوگل علاوه بر مشکلات در حوزه فناوری، پای این کمپانی را به دادگاه های حقوقی نیز کشاند؛ برخی اعضای مجلس نمایندگان در آمریکا در پی معرفی این محصول، درباره امکان نقض حریم خصوص افراد در محیط های عمومی هشدار دادند و درخواست کردند برای استفاده از این ابزارها قانون تصویب شود.

گوگل در گام بعدی به سوی دنیای متفاوتی حرکت کرد؛ رویای روزانه یا همان «Day Dream» پروژه جذاب بعدی گوگل است. این کمپانی هم زمان با معرفی گوشی های اختصاصی خود؛ یعنی پیکسل، دی دریم را معرفی کرد. غرق شدن در دنیای عکس و ویدئو و بازی، شعاری است که گوگل برای معرفی این محصول انتخاب کرده. اگر از این هدست مجازی مخصوص استفاده کنید، به لطف شیار تعبیه شده در جلوی آن می توانید گوشی را در آن قرار دهید. به این ترتیب فاصله تصویر تا مردمک چشم فقط کمی بیشتر از یک اینچ خواهدبود. عدسی های استفاده شده در این محصول که حائل چشم و نمایشگر می شوند، تجربه ای ناب و دست نیافتنی را برای کاربر ایجاد خواهندکرد.

تماشای فیلم و ویدئو با حسی مانند نشستن در سالن تاریک سینما تداعی می شود و انجام بازی های تعاملی در این حالت مانند گام گذاشتن در مسیرهای پرخطر و بی بازگشت است. همه این امکانات و قابلیت ها با قیمتی کمتر از ۱۰۰ دلار انجام می شود و این موضوع در عین حال که جذاب است است، به شدت ترسناک به نظر می آید. ترس از اینکه آیا واقعیت کم کم از دست می رود؟

واقعیت مجازی در خدمت حقیقت زندگی

اینکه واقعیت مجازی از چه زمانی وارد زندگی ما شد، شاید چندان مهم نباشد. بلکه پرداختن به این موضوع اهمیت دارد که این فناوری چه کاری برای انسان دل زده از واقعیت ها کرده است. امروز به دلیل فعالیت های کمپانی های نام آشنا شاید عمده تصور ما از این فناوری، به دنیای سرگرمی و صنعت بازی های کامپیوتری خلاصه شود؛ التبه در این زمینه تا حد زیادی نیز حق داریم. چرا که مایکروسافت، سونی و دیگر نام های بزرگ این صنعت همواره در حال تهیه و توسعه محصولاتی با این مضمون هستند؛ اما واقعا واقعیت مجازی به سرگرمی محدود و خلاصه می شود؟

در دنیای امروزی، سرعت عمل، دقت و یادگیری سریع، حرف اول را می زنند؛ شاید این نکته از طریق علومی مانند روان شناسی ثبت شده باشد که انسان ها با میزان هوش معمولی و سلامت فیزیکی تقریبا می توانند هر چیز آموختنی را در ذهن ذخیره کنند و با استفاده از یادگیری، مهارت و تخصص خود را بالا ببرند، اما از نظر مدیریت، آن کسانی برنده هستند که می توانند آینده را زودتر از دیگران مشاهده کنند که توانایی یادیگری سریع را داشته باشند و به قولی زمانی که دیگران مشغول استراحت هستند، بدوند.

استفاده از فناوری واقعیت مجازی برای آموزش مهارت هایی مانند رانندگی، پرواز و مهارت های پیچیده ای مانند صعود به ارتفاعات و شبیه سازی سفر به فضا انجام می شود. کاربران و مهارت جویانی که تلاش می کنند با استفاده از این مسیر، سطح توانایی خود را فزایش دهند، در چنین موقعیتی از ایمنی بیشتری برخوردار هستند به علاوه اینکه با انجام آموزش و آزمایش در محیط های واقعی، هزنیه های زیادی ایجاد می شود که در روش حاضر این هزینه ها به کمترین حالت کاهش پیدا می کند. در مجموعه های آموزشی با استفاده از این فناوری به افراد سقوط آزاد و فرود با چتر آموزش داده می شود؛ به طوری که پس از آن بتوانند در محیط واقعی از آموخته های خود به سادگی استفاده کنند.

انقلاب های مجازی

نمایشگاه سرگرمی های الکترونیکی لس آنجلس یکی از معروف ترین و بزرگ ترین گردهمایی های دنیای فناوری است که سالانه در این شهر برگزار می شود. امسال این نمایشگاه متاثر از فناوری های واقعیت مجازی بود و به گفته برگزارکنندگان، غرفه های مرتبط با این مووضع تقریبا دو برابر دوره های قبلی بود.

جاسنون روبین، یکی از مدیران آکیولوس، کمپانی پیشرو در تولید هدست های واقعیت مجازی، این فناوری و تولید و استفاده از آن را به عنوان یک سفر در نظر می گیرد و بر این باور است همان قدر که استفاده از واقعیت مجازی هیجان انگیز و جذاب است، تولید و پیشرفت این دنیا برای سازندگان نیز حیرت آور است.

سث لوییسی، یکی از مدیران ارشد ایمپلوس، در این باره می گوید وقتی واقعیت مجازی با صدای فراگیر همراه شود، نمی توانید آنچه را می بینید باور نکنید. در این حالت حتی صدای باد که می تواند به عینی شدن فضا کمک کند احساس می شود.

در نمایشگاه E۳ از این ابزارها برای تجربه های تازه نیز بهره گرفته شد، برای نمونه آزمایش بازی های ترسناک در این فضا به کاربران این امکان را می داد تا موقعیت های عیجب و بدیع را تجربه کنند. از جمله این موقعیت ها می توان به تجریه بیهوشی در یکی از بازی های منتشرشده اشاره کرد.

تخمین تولیکنندگان این است که در چهار سال آینده این محصولات بازاری 150 میلیارد دلاری داشته باشند؛ بازار وسوسه انگیزی که می تواند نام ها و سرمایه داران بزرگ را به سوی خود جذب کند.