آقای هوشمند عقیلی، حق ما و شما بیشتر از این‌ها بود

برترین‌ها: هوشمند عقیلی، خواننده‌ای که نامش با ترانه‌های ماندگار گره خورده، در ۸۸ سالگی در آمریکا درگذشت. مرگی که برای بسیاری از علاقه‌مندان موسیقی ایرانی نه‌تنها یادآور پایان زندگی یک هنرمند، بلکه یادآور حسرت بزرگ دیگری شد؛ این‌که بار دیگر یکی از صداهای نسل طلایی موسیقی پاپ و مردمی ایران در غربت خاموش شد.

ترانه‌هایی مانند «دریا» و «امشب دلم می‌خواد» بخشی از خاطرات چندین نسل ایرانی‌اند؛ آثاری که در مهمانی‌ها، رادیوها و زندگی روزمره مردم حضور داشتند. با این حال، شاید کمتر کسی بداند که در اوج فعالیت هنری‌اش در دهه ۵۰، دستمزد اجراهای عقیلی در تهران حتی از چهره‌های مطرحی چون ستار، رامش یا عارف بالاتر بود؛ موضوعی که نشان می‌داد جایگاهش در میان اهالی موسیقی جدی گرفته می‌شد، هرچند بعدها در حافظه عمومی به اندازه برخی هم‌دوره‌هایش پررنگ نماند.

کاش میشد اینجا باشید

مرگ عقیلی در خارج از ایران بار دیگر موضوع تلخ مهاجرت هنرمندان و پایان زندگی‌شان در غربت را برجسته کرد. بیشتر خوانندگان پرآوازه دهه‌های ۴۰ و ۵۰ به دلیل وقوع انقلاب در سال ۵۷ ایران را ترک کردند و زندگی تازه‌ای را در تبعید آغاز نمودند. آن‌ها عمدتاً در آمریکا ماندگار شدند و سال‌ها بعد در همان‌جا چشم از جهان فروبستند. این واقعیت نه‌تنها یک خلأ فرهنگی به جا گذاشته، بلکه برای مخاطبان ایرانی تبدیل به یک حسرت جمعی شده است؛ حسرت این‌که چرا ستاره‌های موسیقی در خاکی دیگر، دور از مردمی که با صدایشان زیستند، به خاک سپرده می‌شوند.

آن ویدیوی کذایی را کاش ندیده بودیم

در سال‌های اخیر، ویدیویی از هوشمند عقیلی منتشر شد که او را در وضعیتی نگران‌کننده نشان می‌داد؛ حرکاتی کند، نگاه‌های گنگ و نشانه‌های دمانس. دمانس بیماری‌ای است که به تدریج توانایی شناختی، حافظه و حتی کنترل رفتار فرد را تحلیل می‌برد و باعث می‌شود بیمار در تشخیص افراد، بیان کلمات و انجام کارهای ساده دچار مشکل شود. در چهره عقیلی، آثار این فراموشی و ضعف جسمانی به‌روشنی دیده می‌شد. طرفداران او با دیدن این تصاویر نوشتند که دیدن چنین وضعیتی برای خواننده‌ای که زمانی با شور و توان صحنه را در دست می‌گرفت، به شدت دلخراش است. تضاد میان آن صدای پرقدرت دیروز و چهره خاموش و نحیف امروز، عمق فاجعه را نشان می‌داد و بازتاب گسترده‌ای در میان دوستداران موسیقی ایرانی داشت.

حق شما شاید بیشتر از این‌ها بود

اگرچه در مقایسه با برخی هم‌نسلانش شاید به همان اندازه دیده و شنیده نشد، اما آثار عقیلی همچنان در حافظه شنیداری ایرانی‌ها زنده‌اند. کافی است نام «دریا» برده شود تا بسیاری ناخودآگاه ادامه شعر را در ذهنشان زمزمه کنند. این همان ماندگاری است که او را در تاریخ موسیقی ایران تثبیت کرده است.

به هر حال جناب عقیلی حالا هر وقت در انتظار معشوقه‌ای هستیم، یاد صدای تو می‌افتیم؛ هر وقت کنار دریا قدم می‌زنیم، زمزمه‌های تو در گوشمان زنده می‌شود. تو رفتی، اما حضور نامرئی‌ات در لحظه‌های عاشقانه و تنهایی ایرانیان باقی مانده است. همین که ترانه‌هایت هنوز با زندگی مردم گره خورده، یعنی مرگ هرگز تو را از دل این سرزمین جدا نکرد.