این روزها نصابان ماهواره روی ابرها سیر می‌کنند

روزنامه پیام ما در گزارشی به قلم نگین شریفی نوشت:  با قطع و خاموشی کامل اینترنت بازار ماهواره‌ها دوباره داغ شده است. در این میان با افزایش تقاضا و کاهش تجهیزات، هزینه خرید و نصب آن تا ۴۰ میلیون تومان و حتی شاید بیشتر رسیده است. اما مسئله اصلی این نیست.

 بیش از ۲۶۰ ساعت است که اتصال ایران به اینترنت بین‌الملل قطع شده (در ۲۸ دی‌ماه فقط سرچ گوگل باز شد). این امر نه‌تنها در کار کسب‌وکارهای اینترنتی اختلال ایجاد می‌‎کند و خسارات مالی فراوانی به اقتصاد کشور می‌زند، بلکه جامعه را هم در بی‌خبری فرو می‌برد.

 مردمی که هر روز در معرض اخبار رسانه‌های داخلی و شبکه‌های اجتماعی بودند، حالا نزدیک به دو هفته است که نمی‌توانند به اخبار دسترسی داشته باشند. «لیلا»، ۵۰ساله که همواره خواندن خبرها جزو برنامه‌های روزانه‌اش بود، می‌گوید: «من حتی نمی‌دانستم که می‌شود از اینترنت داخلی با دانستن آدرس دقیق سایت‌های خبری آنها را دنبال کنم. متأسفانه در این مدت تنها منبع من خبرهای دهان به دهان بوده و برنامه‌ام این است که هرچه زودتر ماهواره‌ام را وصل کنم.»

 یکی از بیشترین مشکلات مردم در این مدت این بوده است که آنها توان راستی‌آزمایی اخبار را ندارند. از سوی دیگر، بیشتر خانواده‌ها حتی دسترسی به شبکه‌های خانگی برای سرگرمی و دیدن فیلم و سریال هم نداشتند و این برنامه‌ها با اختلال بسیار شدید آن‌هم بعد از چند روز قطعی کامل، در دسترس قرار گرفتند.

 بنابه گفته کاربران «فیلیمو»، «فیلم‌نت» و «مووی جوان» که هر سه از شبکه‌ها و سایت‌های داخلی هستند، این پلتفرم‌ها در هنگام پخش مدام قطع می‌شوند و برای مثال دیدن فیلمی یک‌ساعت و نیمه، تقریباً سه ساعت طول می‌کشد و درنهایت فرد بی‌خیال دیدن فیلم می‌شود و آن را رها می‌کند.

هزینه نصب ماهواره تا ۴۰ میلیون تومان

در این اوضاع و احوال روی آوردن بسیاری از مردم برای کسب اطلاعات از دنیای خارج و همچنین سرگرمی بیشتر به ماهواره، امری طبیعی و غیرقابل‌اجتناب است؛ ماهواره‌ای که در طی این سال‌ها به‌دلیل وجود اینترنت و دسترسی همگانی به منابع مختلف خبری و تفریحی و سرگرمی، دیگر نیازش در بین مردم آن‌چنان احساس نمی‌شد. اما با ادامه‌دار شدن این قطعی بی‌سابقه و فرورفتن کشور در تاریکی دیجیتال، اقبال به‌سمت ماهواره‌ها برگشته است.

در دور و اطراف خودمان، بین اعضای فامیل و آشنایان، همه کسانی را می‌شناسند که یا به‌تازگی ماهواره نصب کرده‌اند یا به‌دنبال نصب آن‌اند.

با کمی پرس‌وجو از افراد مطلع درباره نصب ماهواره متوجه شدیم هرچه قطعی اینترنت طولانی‌تر شده، درخواست مردم برای خرید و نصب ماهواره بیشتر و بیشتر شده و تعداد تماس با آنان افزایش یافته است.

به‌طوری‌که بعضی از آنها دیگر حتی وقت استراحت ندارند و مدام از این خانه به خانه دیگر می‌روند. این تقاضای زیاد و غیرقابل‌پیش‌بینی موجب شده است تعداد تجهیزات مورد نیاز برای راه‌اندازی و اتصال ماهواره در بازار کم شود و به همان نسبت، قیمت‌ها در مقایسه با قبل بالاتر رود.

یکی از راه‌های دسترسی به ماهواره و نصاب آن، پرس‌وجو از دیگران و افراد قابل‌اعتماد است، اما حالا به‌سادگی در بعضی از پلتفرم‌های خریدوفروش هم می‌توان به این افراد دسترسی داشت. طی تماسی با تعدادی از این آگهی‌دهنده‌ها، بازه قیمتی هشت میلیونی برای ماهواره با کیفیتی پایین و تا ۴۰ میلیون تومان برای ماهواره‌هایی با کیفت بهتر، به دست آمد

هرچند در این میان، بازار کلاهبرداری هم در آن داغ شده است. در تماسی که با یکی از نصابان ماهواره داشتیم، او در ابتدای امر درخواست پنج میلیون تومان ودیعه کرد تا فردای آن روز تجهیزات موردنیاز را بیاورد و نصب کند!

جمع‌آوری ماهواره‌ها، دولت یا دزدها؟

تقریباً یک هفته پیش بود که خبر جمع‌آوری ماهواره‌ها در تهران و سایر استان‌های کشور دهان‌به‌دهان پیچید. با توجه به اوضاع اخیر و ناآرامی‌های کشور، انگار مردم نیز از دولت انتظار چنین کاری را داشتند و به همین دلیل به این افراد اجازه ورود دادند. اما واکنش سخنگوی دولت به این خبر متفاوت بود.

 «فاطمه مهاجرانی» در ۲۴ دی‌ماه اعلام کرد جمع‌آوری ماهواره‌ها اقدامی غیرقانونی است و از شهروندان خواست اگر با چنین موضوعی مواجه شدند با شماره‎های ۱۱۰، ۱۱۳ و ۱۱۴ تماس بگیرند و موضوع را به مراجع مرتبط اعلام کنند.

در گفت‌وگو با افرادی که به‌بهانه ماهواره وارد خانه‌شان شده بودند، فردی از شهر گنبد می‌گفت افرادی برای جمع‌آوری ماهواره وارد خانه ما شدند، از غفلت ما سوءاستفاده کردند و طلاهای ما را هم دزدیدند.

چنان‌که به ‌نظر می‌رسد، جمع‌آوری ماهواره‌ها نه کار دولت که کار عده‎‌ای دزد باهوش و خلاق بوده است که توانسته‌اند از شرایط حاضر بیشترین استفاده را ببرند!

پارازیت در موج‌ها

هرچند از زمان قطع اینترنت و به‌خصوص در پنجشنبه‌شب، روی موج‌های ماهواره هم پارازیت ایجاد می‌شود و تصاویر به‌درستی به صفحه نمایشگر نمی‌رسند. پس‌ازآن هم در بعضی مناطق کانال‌های ماهواره مدام از دسترس خارج می‌شوند و افراد مجبورند روی موج جدیدی آن را دریافت کنند.

به ‌نظر می‌رسد انداختن پارازیت روی ماهواره‌ها در عصر ارتباطات و دیجیتال راهکاری ازدورخارج‌شده است. بسیاری از کارشناسان ارتباطات که نمی‌خواهند مشخصاً نامشان آورده شود، معتقدند تنها جریان آزاد ارتباطات است که می‌تواند این اقبال را به ‌هم بزند.

مردم در دنیای جدید نیاز به راستی‌آزمایی اخبار دارند، وقتی قدرت تصمیم‌گیری برای انتخاب سایت‌های خبری به آنها داده می‌شود، بی‌شک به‌سمت اخباری که خودشان دریافت می‌کنند و با واقعیت سنخیت بیشتری دارد، تمایل پیدا می‌کنند. تنها همین راهکار تاییدشده در دنیای جدید است که آینده‌ای بهتر برای ایران رقم می‌زند.

تحلیل در اتاق دربسته

یک کارشناس علوم ارتباطات درباره تأثیر ماهواره بر افراد و وضع جامعه به «پیام ما» می‌گوید: «اگر در اتاق دربسته‌ای قرار گیریم، درست است که بدن ما از آن اتاق بیرون نمی‌رود، اما فکر می‌تواند همه‌جا ‌برود. ذهن به‌طور طبیعی مدام قصه درست می‌کند و تحلیل می‌کند. حالا فرض کنیم کسی برای ما غذا می‌آورد و همراه آن اطلاعاتی، مانند بیرون الان روز است، می‌آورد. ما از آن به‌بعد براساس اطلاعاتی که آن فرد به ما داده است، عمل می‌کنیم. وقتی همه‌چیز بسته است، در عمل کنترل به دست کسی است که گاهی اوقات می‌تواند برای ما اطلاعات بیاورد. حالا در اینجا این اطلاعات توسط پروپاگاندای برخی رسانه‌ها به دست می‌رسد. آنها از پروپاگاندا برای به هم ریختن اعصاب جمعیت داخل ایران و افزایش فشار استفاده می‌کنند و این کار را به‌خوبی انجام می‌دهند.»

او از روند فعالیت صداوسیما طی این چند دهه، که مهم‌ترین ابزار اطلاع‌رسانی بوده است، انتقاد می‌کند و می‌گوید: «در چند دهه اخیر به‌واسطه صداوسیما، سایر رسانه‌ها محدود شده و در عمل حتی روزنامه‌ها هم بسته می‌شوند. درواقع، در حال ‌حاضر همه‌چیز بسته است. اوضاع هم به جایی رسیده که صداوسیما دیگر مرجع اطلاع‌رسانی برای مردم نیست؛ زیرا رسانه قابل‌تحملی نیست. آن‌هم نه از این باب که محتوای ایدئولوژیک تولید می‌کند، بلکه حتی در وسط پخش برنامه‌هایش اختلال ایجاد می‌شود و اولیه‌ترین اصول برنامه‌سازی در آن رعایت نمی‌شود. از آن طرف، تمامی اخبار یک‌سویه است.»

او معتقد است در فرایند اطلاع‌رسانی هر تیری که رها می‌شود، دوستان دایره‌ای دور آن می‌کشند و معتقدند به هدف زده‌اند: «در اینجا چیزی به اسم اشتباه و عذرخواهی وجود ندارد. پس مسلم است مردم به شبکه‌ای پناه می‌برند که بسیار سوگیرانه است و اصلاً نمی‌توان به آن رسانه گفت. شاید بتوان این شبکه را ابزار پروپاگاندا نامید و اتفاقاً بسیار خوب کار می‌کند.»

این کارشناس ارتباطات ادامه می‌دهد: «موضوع اصلی آن است که ایران چه بستری فراهم کرده است. الان اگر بخواهم ایران اینترنشنال نگاه نکنم، پس چه نگاه کنم؟ در این وضعیتی که همسایه من تیر خورده است، چه تضمینی است برای فرزند من چنین اتفاقی نیفتد؟ پس من باید خبری از اوضاع داشته باشم؛ زیرا خبر در چنین مواقعی به ما آرامش می‌دهد.»

او ادامه می‌دهد: «این شبکه‌ها اعصاب مردم را خرد می‌کنند، این موضوع درست است. چنین شبکه‌ای کارش این است و دارد به‌درستی کار خودش را انجام می‌دهد. کسانی که کارشان را درست انجام نمی‌دهند، مسئولان داخل ایران هستند که نمی‌توانند این وضع را مدیریت کنند. حتی کسی نیست تا در برابر این مسائل، درست واکنش بدهد.»

وی تعداد کشته‌شدگان این چندوقت را مثال می‌زند و می‌گوید آمار متفاوتی از ۱۲ هزار و ۱۴ هزار و ۲۰ هزار نفر وجود دارد: «وقتی صداوسیما نمی‌گوید چند نفر کشته شده‌اند، مسلم است از آن سر دنیا این آمار را می‌دهند. چه کسی می‌خواهد این را تعیین بکند؟ وقتی آمار رسمی ارائه نمی‌شود همین اتفاق رخ می‌دهد.»

او معتقد است انگار مسئولان راهنمای عملی دارند و براساس آن می‌گویند حالا که به اینجا رسیده‌ایم، باید یک روزنامه را توقیف کنیم. اگر قرار بود این راهکار جواب دهد، تا الان جواب داده بود.

او از اینکه ایران جزو معدود کشورهایی است که برای تأسیس مطبوعات به اجازه نیاز دارد، می‌گوید: «در هیچ‌جای دنیا برای تأسیس مطبوعات اجازه نمی‌گیرند. اصلاً الان در این زمان، دیگر کسی به روزنامه برای کسب اطلاعات مراجعه نمی‌کند. حتی مطبوعات جهان که چاپخانه دارند، از آن در حوزه‌های دیگر استفاده می‌کنند.»

این کارشناس از ماندن مسئولان در دهه ۶۰ می‌گوید و توضیح می‌دهد: «چنین کارهایی در دهه ۶۰ جواب می‌داد و آقایان الان هم گمان می‌کنند اوضاع به همان شکل است.

درحالی‌که این دوران هیچ شباهتی به آن زمان ندارد. مگر می‌توان با نقشه سال ۱۳۹۰ در تهران امروز آدرسی را پیدا کنید؟ پس چطور می‌خواهند با نقشه دهه ۶۰، اوضاع امروز را مدیریت کنند.

اصلاً بستن این روزنامه چه فایده‌ای دارد. ما با بلاهتی طرف هستیم که به‌جای اطلاع‌رسانی و شفاف‌سازی یک روزنامه را می‌بندد.»