اپیدمی خاموش بیتحرکی در میان کودکان ایرانی
یک متخصص فیزیولوژی ورزشی میگوید: ما با نسلی مواجهیم که از لحاظ فیزیکی شکنندهتر، از لحاظ روانی مضطربتر و از نظر تعامل اجتماعی منزویتر رشد میکند.
همشهریآنلاین - پروانه بندپی: یک متخصص فیزیولوژی ورزشی میگوید: ما با نسلی مواجهیم که از لحاظ فیزیکی شکنندهتر، از لحاظ روانی مضطربتر و از نظر تعامل اجتماعی منزویتر رشد میکند.
در روزگاری نهچندان دور، کودکان در کوچهها، حیاط خانه و زمینهای فوتبال محلی ساعتها میدویدند و بازی میکردند. امروز اما دنیای کودکی در بسیاری از خانهها پشت صفحه موبایل و تبلت و کنسول بازی محدود شده است. کاهش چشمگیر تحرک در میان کودکان ایرانی به مرحلهای رسیده که کارشناسان از آن با عنوان «اپیدمی خاموش بیتحرکی» یاد میکنند؛ اپیدمیای که اگر جدی گرفته نشود، زمینهساز بحرانهای گسترده جسمی و روانی در نسل آینده خواهد بود.
کودک بیتحرک، مغز کمتحرکی هم دارد
طبق آمارهای وزارت بهداشت، میانگین فعالیت بدنی کودکان زیر ۱۲ سال در شهرهای بزرگ به کمتر از ۲۰ دقیقه در روز رسیده است؛ رقمی هشداردهنده در مقایسه با توصیه سازمان جهانی بهداشت که حداقل یک ساعت فعالیت بدنی روزانه را برای رشد طبیعی کودکان ضروری میداند.
برای بچههای دهههای پنجاه و شصت، بازی کردن در فضای باز، بخش جداییناپذیر زندگی بود و کودکان بدون مربی و اپلیکیشن و بدون آویزان شدن به بزرگترها فعالیت بدنی و تحرک داشتند. به طوری که ساعت ۹ شب نشده، از خستگی خوابشان میبرد. اما تغییر سبک زندگی، گسترش آپارتماننشینی، کوچک شدن آپارتمانها، حذف زمینهای بازی محلی، گسترش ابزارهای دیجیتال و حتی پاندمی کرونا که کودکان را بیش از ۲ سال خانهنشین کرد، بدن کودکان امروز را به نشستن طولانی عادت داده است.
دکتر مهتاب افشار، متخصص فیزیولوژی ورزشی و کارشناس رشد کودکان در گفتوگو با همشهریآنلاین میگوید: «وقتی کودک ساعتها در وضعیت نشسته قرار میگیرد، مسیر رشد طبیعی عضلات، تراکم استخوانها و حتی عملکرد مغزش مختل میشود.»
او میگوید: «مطالعات جدید نشان دادهاند که فعالیت بدنی منظم در کودکان نه فقط روی قدرت عضلانی، بلکه روی مهارتهای شناختی و تمرکز ذهنی هم اثر مستقیم دارد. کودک بیتحرک، مغز کمتحرکی هم دارد. ما با نسلی مواجهیم که از لحاظ فیزیکی شکنندهتر، از لحاظ روانی مضطربتر و از نظر تعامل اجتماعی منزویتر رشد میکند. هرچنذ کودکان امروز بسیار باهوشاند اما به دلیل تغییر شدید و گسترده سبک زندگی ایرانیها به هر حال مغزشان هم کمکم تحت تاثیر قرار میگیرد.»
بیتحرکی فقط بدن را فرسوده نمیکند
اگر روزگاری کوچهها زمین فوتبال بچهها بودند و طناببازی و لیلی و گرگم به هوا و زو بازی و ... ابزار شادی، امروز اما کودکی مدرن به بازی در صفحه لمسی یا رقابت مجازی محدود شده است. به گفته افشار، پژوهشگر توسعه حرکتی کودک، گزارشهای پزشکی نشان میدهد که میزان چاقی، انحراف ستون فقرات، ضعف در هماهنگی حرکتی و حتی شروع زودرس اختلالات متابولیک مثل دیابت نوع ۲ در میان کودکان شهری افزایش یافته است.»
به گفته افشار، «بیتحرکی تنها بدن را فرسوده نمیکند. روانشناسان میگویند که کودکان کمتحرک در مهارتهای اجتماعی ضعیفترند و در برابر ناکامی یا فشار تحصیلی، تابآوری کمتری نشان میدهند.»
در دهههای پیشین والدین به سختی میتوانستند کودکان را به خانه برگردانند؛ امروز باید آنها را به سختی و با ترفندهای مختلف از خانه بیرون ببرند. این تغییر ساده در رفتار، نمود بارزی از تحول فرهنگی است که سلامت نسل آینده را تهدید میکند. خانوادههایی که زمان تفریح کودک را جایگزین تماشای تلویزیون، بازی موبایلی یا شبکههای اجتماعی کردهاند، درواقع یک «سبک زندگی ساکن» را به او آموختهاند.
راهکار چیست؟
اما راهکار چیست؟ دکتر افشار تاکید میکند: «نسخه پیچیدهای ندارد، اما اجرای آن به تغییر نگرش والدین و سیاستگذاران نیاز دارد. باید امکان تحرک روزانه در برنامه ثابت مدارس گنجانده شود. نه اینکه زنگ ورزش اولین چیزی باشد که برای جبران عقبماندگی دروس حذف میشود. بهعلاوه، خانوادهها باید هر روز زمانی مشخص را برای بازی بدنی و فعالیت آزاد فرزندشان در فضای باز در نظر بگیرند. استفاده از ابزار دیجیتال هم باید به عنوان پاداش بعد از تحرک باشد، نه جایگزین آن.»
کارشناسان میگویند بازگرداندن تحرک به زندگی کودکان تنها وظیفه والدین نیست. شهرها نیز نیازمند داشتن فضاهای بازی ایمن و رایگاناند. مدارس نیز باید محوطههای ورزشی فعالتری داشته باشند. همچنین رسانهها باید سبک زندگی فعال را از دوران پیشدبستانی ترویج و آموزش دهند.
بچهها گرفتارِ بیماری بزرگسالان
نسل گذشته نه باشگاه بدنسازی داشت، نه اپلیکیشن گامشمار؛ اما تحرک جزئی از زیست روزمرهاش بود. کودکان امروز برای رسیدن به همان سطح از انرژی و نشاط، باید از میان موانع مدرن عبور کنند. اگر تحرک را به زندگی کودکی برنگردانیم، احتمالا دهههای آینده با بزرگسالانی روبرو شویم که از درون خسته، بیمار و بیانگیزهاند؛ نسلی که توان دویدن ندارد؛ نه در بازی و نه در زندگی.
مریم مظاهریون، دکترای تغذیه و رژیمدرمانی نیز پیش از این به همشهریآنلاین گفته بود که «شیوع بیتحرکی و چاقی در کودکان کشور باعث شده که بیماریهای مخصوص سنین بزرگسالی و سالمندی به سنین کودکی برسد. بیماریهایی مثل کبد چرب، کلسترول بالا، تریگلیسیرین بالا و افزایش مقاومت به انسولین.»
کارشناسان و مسئولان حوزه سلامت بارها هشدار دادهاند که ایرانیها جزو بیتحرکترین مردم جهاناند و فعالیت بدنی در زندگی اکثر آنها هیچ جایی ندارد. هرچند شرایط محیطی مثل ساعتهای طولانی کار، ترافیک، آلودگی چهارفصل هوا و نبود مسیرهای امن پیادهروی مانع تحرک میشود. اما کارشناسان میگویند میتوان با یک برنامهریزی آسان و انتخاب زمان و مکان مناسب میتوان تحرک را در زندگی روزمره ساکنان شهرهای شلوغ و آلوده هم جا داد. به خصوص برای کودکان که نیازمند تحرک و داشتن بدنی سالم هستند.
ارسال نظر