تهدید جدید ایران علیه کشور‌های خلیج فارس

رویداد ۲۴: بحث بر سر اینترنت در ایران دیگر فقط یک موضوع داخلی یا فنی نیست؛ حالا به نقطه‌ای رسیده که همزمان پای امنیت ملی، اقتصاد دیجیتال و حتی ژئوپلیتیک منطقه را وسط کشیده است. در حالی که بیش از دو ماه از محدودیت‌های گسترده اینترنت در کشور می‌گذرد و زندگی روزمره کاربران، کسب‌وکار‌های آنلاین و ارتباط ایران با اقتصاد جهانی را تحت فشار قرار داده، یک روایت تازه نیز در فضای رسانه‌ای داخلی مطرح شده که ابعاد این موضوع را فراتر از مرز‌های کشور می‌برد.

خبرگزاری فارس در گزارشی با محوریت «شاهراه پنهان در تنگه هرمز» این ایده را مطرح کرده که بخشی از زیرساخت حیاتی اینترنت جهان از کف تنگه هرمز عبور می‌کند؛ همان گذرگاهی که ایران بر آن ادعای حاکمیت دارد. در این روایت، کابل‌های زیردریایی انتقال داده، به‌عنوان ستون فقرات اقتصاد دیجیتال جهانی معرفی می‌شوند و نتیجه‌گیری مهم‌تر گزارش این است که موقعیت جغرافیایی ایران می‌تواند امکان «اعمال حاکمیت، تنظیم‌گری و حتی دریافت عوارض» از این زیرساخت‌ها را فراهم کند.

در ساده‌ترین خوانش، این گزاره به این معناست که همان‌طور که تنگه هرمز در ادبیات رسمی به‌عنوان اهرم ژئوپلیتیکی انرژی شناخته می‌شود، حالا می‌تواند در عصر دیجیتال به اهرم فشار در حوزه داده و اینترنت نیز تبدیل شود؛ مسیری که اگر از زاویه حداکثری دیده شود، حتی به سناریو‌های اختلال یا محدودسازی جریان داده در سطح منطقه هم قابل تعمیم است. اگرچه به صراحت گفته نشده، اما طرح این گزاره چیزی غیر از تهدید اینترنت منطقه نیست.

اینترنتی که از زیر دریا می‌گذرد، سیاستی که روی آب شکل می‌گیرد

واقعیت فنی ماجرا این است که بیش از ۹۹ درصد ارتباطات بین‌المللی اینترنت از طریق کابل‌های زیردریایی انجام می‌شود؛ زیرساخت‌هایی که از خلیج فارس و تنگه هرمز هم عبور می‌کنند و شبکه‌های مالی، خدمات ابری و ارتباطی شرکت‌های بزرگ فناوری را به هم متصل می‌سازند. در این چارچوب، تنگه هرمز فقط یک مسیر نفتی نیست، بلکه یک گره مهم در شبکه جهانی داده نیز هست.

گزارش فارس دقیقاً روی همین نقطه دست می‌گذارد و تلاش می‌کند نشان دهد که ایران می‌تواند از موقعیت جغرافیایی خود در این گذرگاه برای «حاکمیت دیجیتال» استفاده کند. اما اینجا یک شکاف مهم شکل می‌گیرد: مرز میان «حق حاکمیت بر زیرساخت» و «استفاده سیاسی از زیرساخت جهانی» در عمل بسیار باریک است و هرگونه تفسیر حداکثری از آن می‌تواند پیامد‌های فراتر از اقتصاد، در سطح روابط منطقه‌ای و بین‌المللی داشته باشد.

همزمانی یک روایت بیرونی با یک بحران داخلی

نکته قابل توجه این است که این بحث در شرایطی مطرح می‌شود که در داخل کشور، اینترنت خود با محدودیت‌های جدی مواجه است. ادامه اختلال‌ها، به‌گفته فعالان اقتصادی، ضربه سنگینی به اقتصاد دیجیتال وارد کرده و حتی آمار‌های رسمی نیز از خسارت‌های چند ده همتی به این بخش خبر می‌دهد.

در همین فضا، معاون وزیر ارتباطات نیز تأکید کرده که قطع اینترنت در بلندمدت نه‌تنها ابزار امنیتی پایدار نیست، بلکه می‌تواند خود به تهدید امنیت زیرساخت‌ها تبدیل شود. با این حال، تصمیم‌گیری درباره ادامه این وضعیت همچنان در سطح شورای عالی امنیت ملی انجام می‌شود؛ جایی که دولت نیز عملاً خود را در چارچوب آن تعریف می‌کند.

اینترنت پرو؛ از امنیت تا بازار جدید دسترسی

در کنار این وضعیت، طرح موسوم به «اینترنت پرو» نیز به یکی از نقاط مناقشه تبدیل شده است. بر اساس این طرح، دسترسی به اینترنت بین‌المللی برای برخی اصناف، شرکت‌ها یا گروه‌های خاص و با هزینه‌های بالا فراهم می‌شود؛ موضوعی که از نگاه منتقدان، عملاً به معنای شکل‌گیری «اینترنت طبقاتی» است.

در حالی که موافقان این مدل آن را راهی برای مدیریت ریسک‌های امنیتی می‌دانند، مخالفان معتقدند چنین ساختاری اینترنت را از یک حق عمومی به یک امتیاز اقتصادی تبدیل می‌کند؛ امتیازی که می‌تواند شکاف دیجیتال را در جامعه تشدید کند و حتی محدودیت‌ها را به یک منبع درآمد پایدار تبدیل سازد.

گزارش فارس تلاش می‌کند نشان دهد که تنگه هرمز در عصر دیجیتال می‌تواند به یک اهرم ژئوپلیتیکی جدید تبدیل شود؛ جایی که کابل‌های اینترنتی به اندازه نفت اهمیت پیدا می‌کنند. اما همزمان، تجربه داخلی ایران در ماه‌های اخیر نشان می‌دهد که بحث اینترنت در کشور فقط در سطح نظریه‌های ژئوپلیتیکی باقی نمانده و به یک بحران واقعی در اقتصاد و زندگی روزمره تبدیل شده است.