درباره قیمت باورنکردنی تولید هر خودروی بی‌کیفیت ایرانی!

برترین‌ها: سال‌هاست صنعت خودروی ایران با شعار افزایش داخلی‌سازی و حرکت به سمت تولید محصولات ملی فعالیت می‌کند، اما بررسی آمارهای مربوط به ارزبری خودروها نشان می‌دهد حتی بسیاری از محصولاتی که با عنوان «خودروی داخلی» عرضه می‌شوند، همچنان وابستگی قابل توجهی به قطعات، مواد اولیه و فناوری وارداتی دارند. به بیان دیگر، تولید یک خودرو در ایران تنها به هزینه‌های ریالی کارخانه، نیروی انسانی و مواد اولیه داخلی محدود نمی‌شود و بخش قابل توجهی از منابع ارزی کشور نیز برای تکمیل زنجیره تولید آن صرف می‌شود.

این موضوع در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که بازار خودرو ایران سال‌هاست با چالش‌هایی مانند قیمت‌های بالا، محدودیت عرضه، کیفیت مورد انتقاد و فاصله میان قیمت کارخانه و بازار مواجه است. حالا انتشار اعداد مربوط به میزان مصرف ارز خودروها، بار دیگر این پرسش را مطرح کرده که خودروهایی که با عنوان تولید داخل شناخته می‌شوند، تا چه اندازه واقعاً داخلی هستند و چه میزان از هزینه تولید آنها به خارج از کشور وابسته است.

خودروی داخلی؛ اما با هزاران دلار وابستگی ارزی

بر اساس داده‌های موجود، تولید هر دستگاه خودرو در ایران‌خودرو به طور میانگین دست‌کم حدود ۳ هزار دلار و در سایپا حدود ۲۵۰۰ دلار ارزبری دارد. این رقم عمدتاً مربوط به واردات قطعات و تجهیزات مورد نیاز برای تولید خودرو است؛ موضوعی که نشان می‌دهد حتی محصولات داخلی نیز بدون دسترسی به منابع ارزی، امکان تولید در تیراژ فعلی را ندارند.

در واقع، زنجیره خودروسازی ایران اگرچه طی سال‌های گذشته تلاش کرده سهم قطعات داخلی را افزایش دهد، اما همچنان در بخش‌هایی مانند برخی قطعات الکترونیکی، تجهیزات فنی و فناوری‌های خاص به تأمین‌کنندگان خارجی وابسته است. همین وابستگی باعث می‌شود نوسانات نرخ ارز مستقیماً بر هزینه تولید و در نهایت قیمت خودرو تأثیر بگذارد.

از تارا تا ری‌را؛ کدام خودروهای داخلی بیشتر ارز مصرف می‌کنند؟

نگاهی به آمار تفکیکی برخی محصولات نشان می‌دهد میزان ارزبری خودروهای داخلی یکسان نیست و برخی مدل‌ها به دلیل استفاده از قطعات و فناوری‌های بیشتر، سهم بیشتری از منابع ارزی را مصرف می‌کنند. طبق داده‌های منتشرشده، تارا اتوماتیک حدود ۴۵۰۰ دلار، شاهین پلاس حدود ۵ هزار دلار و ری‌را حدود ۶ هزار دلار ارز مصرف می‌کنند. این ارقام در حالی مطرح می‌شود که این خودروها در بازار ایران به عنوان محصولات تولید داخل شناخته می‌شوند و قرار بوده بخشی از مسیر توسعه صنعت خودروی کشور را نمایندگی کنند.افزایش میزان ارزبری در برخی محصولات جدید، نشان می‌دهد حرکت به سمت خودروهای مجهزتر و دارای امکانات بیشتر، الزاماً به معنای کاهش وابستگی ارزی نیست و گاهی حتی می‌تواند نیاز به قطعات خارجی را افزایش دهد.

خودروهای مونتاژی؛ رکوردداران مصرف ارز

در میان خودروهای مونتاژی، میزان وابستگی ارزی به مراتب بیشتر است. دلیل اصلی این موضوع، سهم بالاتر قطعات وارداتی در فرآیند تولید این خودروهاست. بر اساس آمارهای منتشرشده، برخی محصولات مونتاژی مانند هایما X7 با بیش از ۱۶ هزار دلار ارزبری در صدر این جدول قرار دارند. این رقم فاصله قابل توجهی با بسیاری از خودروهای داخلی دارد و نشان می‌دهد تولید خودروهای مونتاژی، حتی با وجود انجام بخشی از فرآیند مونتاژ در داخل کشور، همچنان نیازمند خروج حجم بالایی از ارز است.

«خودروی ملی» چقدر ملی است؟

انتشار این آمار بار دیگر بحث قدیمی درباره مفهوم واقعی داخلی‌سازی را زنده کرده است. سال‌هاست یکی از اهداف اصلی صنعت خودرو ایران، کاهش وابستگی به خارج و افزایش سهم تولید داخل عنوان می‌شود، اما ارقام ارزبری نشان می‌دهد رسیدن به این هدف همچنان با چالش‌های جدی روبه‌رو است. البته استفاده از قطعات خارجی به خودی خود موضوع غیرمعمولی در صنعت خودرو جهان نیست و بسیاری از خودروسازان بزرگ نیز بخشی از قطعات خود را از کشورهای دیگر تأمین می‌کنند. مسئله اصلی، میزان وابستگی و توانایی جایگزینی این قطعات در شرایط محدودیت‌های ارزی و تحریم‌هاست.

ارز، کیفیت و قیمت؛ سه ضلع پرچالش صنعت خودرو

اما شاید مهم‌ترین پرسشی که پس از انتشار این اعداد مطرح می‌شود، نه فقط میزان ارزبری خودروها، بلکه نتیجه‌ای است که مصرف این حجم از منابع ارزی برای مردم به همراه داشته است. اگر تولید هر خودرو داخلی چند هزار دلار ارز نیاز دارد و برای تأمین قطعات آن چنین هزینه‌ای پرداخت می‌شود، چرا خروجی نهایی همچنان با انتقادهای جدی درباره کیفیت، ایمنی، امکانات و رضایت مشتریان روبه‌روست؟

به بیان دیگر، مسئله فقط میزان ارزی نیست که برای تولید هر خودرو مصرف می‌شود؛ مسئله این است که این هزینه سنگین در نهایت باید به محصولی منجر شود که بتواند استانداردهای قابل قبول یک خودروی امروزی را برای مصرف‌کننده فراهم کند. حالا این پرسش برای بسیاری از مردم مطرح است که وقتی یک خودرو این میزان وابستگی و هزینه ارزی دارد، چرا همچنان فاصله محسوسی میان کیفیت محصولات داخلی و انتظارات مشتریان وجود دارد؟