بحران تازه برای خبرسازترین آغوش ۵۰ سال اخیر ایران
واقعیت این است که سینمای ایران سالهاست با محدودیتهایی مواجه است که آثار آن را نه فقط در سطح مناسبات اجتماعی، بلکه در عمیقترین لایههای احساسی و عاطفی روایت نیز میتوان مشاهده کرد.
برترینها: آغوشی که از قاب سریال بیرون زد؛ وقتی محدودیتها به جان احساسات میافتند.
سکانس آغوش در سریال «یل»، همانطور که میشد پیشبینی کرد، به یکی از جنجالیترین حاشیههای روزهای اخیر شبکههای اجتماعی تبدیل شد؛ سکانسی که در آن بابک حمیدیان، در نقش فرزند، سهیلا رضوی را در آغوش میگیرد؛ آغوشی میان مادر و فرزند، در موقعیتی عاطفی و در بستر روایتی که شخصیت فرزند آن، در جبهه مقابله با ساواک قرار دارد. حالا خبر توقیف سریال نیز بر دامنه این حواشی افزوده و بحثها را از یک سکانس نمایشی به موضوعی فراتر کشانده است.
در این میان، واکنشها طیف متنوعی داشته است. عدهای با استناد به سن سهیلا رضوی و برداشتهای فقهی درباره احکام مربوط به زنان میانسال، اساساً این آغوش را فاقد اشکال شرعی میدانند. گروهی دیگر، انتشار مجدد این سکانس از سوی سازندگان سریال(برادران محمودی نسخه کامل سکانس را در اینستاگرام منتشر کردهاند)، آن هم پس از شکلگیری جنجالها، را نوعی لجبازی و اصرار بر موضعی چالشبرانگیز تلقی کردهاند و خواستار برخورد قاطع شدهاند. اما فارغ از این اختلافنظرها، شاید پرسش مهمتر این باشد: چرا یک آغوش ساده در یک اثر نمایشی باید تا این اندازه به مسئلهای مناقشهبرانگیز تبدیل شود؟
واقعیت این است که سینمای ایران سالهاست با محدودیتهایی مواجه است که آثار آن را نه فقط در سطح مناسبات اجتماعی، بلکه در عمیقترین لایههای احساسی و عاطفی روایت نیز میتوان مشاهده کرد. این محدودیتها گاهی چنان در جزئیات زندگی روزمره نفوذ کردهاند که حتی طبیعیترین رفتارهای انسانی نیز در بازنمایی سینمایی، صورتی تصنعی به خود گرفتهاند.
برای نمونه، در فیلم ماندگار «مادر» ساخته علی حاتمی، با وجود فضاسازی کمنظیر، ترکیب بازیگری درخشان و دیالوگهای شاعرانه و تأثیرگذار، محدودیتهای موجود در بازنمایی روابط عاطفی، در بخشهایی از اثر به چشم میآید. گویی احساسات شخصیتها، با وجود آنکه در کلام و نگاه جریان دارند، در کنشهای فیزیکی مجال بروز کامل پیدا نمیکنند. این مسئله را در آثار بسیاری از چهار پنج دهه اخیر سینمای ایران نیز میتوان دید؛ از روابط خانوادگی گرفته تا صمیمیت میان اعضای یک خانواده و حتی سادهترین موقعیتهای زندگی خصوصی.
تصویر زنی که برای حضور در اتاق خواب و انجام معمولیترین کارهای روزمره نیز باید با پوشش کامل و روسری مقابل دوربین ظاهر شود، نمونهای از همین فاصله میان واقعیت زندگی و بازنمایی آن است. حتی راهحلهایی مانند استفاده از کلاهگیس نیز در مقاطعی نتوانستهاند این فاصله را از میان بردارند. نتیجه، گاه آثاری بوده که با وجود برخورداری از کیفیت هنری، در انتقال طبیعی احساسات و مناسبات انسانی با محدودیت روبهرو شدهاند.
البته روشن است که در نظام حقوقی کشورمان، رعایت قوانین و مقررات حاکم بر تولید آثار نمایشی الزامی است. اما بحث بر سر این است که آیا نمیتوان در چارچوب همین قوانین، امکان بیشتری برای بازنمایی طبیعیتر روابط انسانی فراهم کرد؟ آیا هر نشانهای از صمیمیت فیزیکی باید به مسئلهای اخلاقی یا سیاسی تبدیل شود؟

اهمیت سکانس «یل» دقیقاً از همین منظر قابل بررسی است. اینجا با یک رابطه عاشقانه یا موقعیتی خارج از چارچوب روابط خانوادگی مواجه نیستیم؛ با مادری روبهرو هستیم که فرزندش را در آغوش میگیرد. یک موقعیت عاطفی آشنا، انسانی و قابل درک که اتفاقاً بسیاری از مخاطبان، طبیعی بودن آن را ستودهاند. استقبال از این سکانس نیز نشان میدهد که بخش قابل توجهی از جامعه، چنین بازنماییهایی را نه امری عجیب و هنجارشکنانه، بلکه بخشی بدیهی از زبان تصویر میداند.
بازتاب این نگاه را میشد بهوضوح در واکنش کاربران شبکههای اجتماعی هم دید؛ بسیاری از مخاطبان، سکانس «یل» را نه هنجارشکن، بلکه یکی از طبیعیترین و انسانیترین لحظات سالهای اخیر نمایش خانگی توصیف کردند.
کاربری به نام «اشن» نوشت: «همه این سکانسو دیدنو تموم شد، این مسخرهبازیا چیه؟! الانم اینا قبل پخش چک نمیکنن، بعد تازه با مردم میبینن وسطای فیلم توقیف میزنن. فیلم اصلی رو مسئولین بازی میکنن، الکی ادا و اطوار...»
«پشه خسته» هم نوشت: «سریال یل به خاطر سکانسی که یک پیرزن یک پسر جوون رو بغل میکنه توقیف شد. هر ذهنی که از اون سکانس چیزی جز مهر مادری برداشت میکنه، ذهن بهشدت خطرناکیه. متأسفانه جامعه ما خیلی سخت تغییر میکنه.»
کاربری به نام «الهام» نیز این سکانس را «واقعیترین شکل مهر مادرانه بعد از سالها» توصیف کرد و توقیف سریال را عجیب دانست.
در مقابل، بخشی از واکنشهای منفی در شبکههای اجتماعی، بهویژه متنهای مشابه و همجهت منتشرشده در توییتر، این شائبه را ایجاد کرده که با نوعی کنش هماهنگ علیه سریال مواجهیم؛ هرچند صرف شباهت مواضع، بهتنهایی برای اثبات وجود سازماندهی کافی نیست. با این حال، نباید اجازه داد هیاهوی این واکنشها جای بحث اصلی را بگیرد. در ادامه چند نمونه از دیدگاههای موافق با توقیف سریال را مشاهده میکنید:
علی سعادت نوشت:
«ما از توقیف سریال یل فقط از زاویه اعتقادات خودمون دفاع نمیکنیم که بهمون میگید خشکمذهب؛ بهخاطر شماست که نمیخوایم بیحیایی براتون عادی بشه. همونطور که بیحجابی رو به اسم آزادی عادیسازی کردن و حالا به برهنگی رسیده، فردا هم بغل کردن هر کسی رو به اسم ابراز احساسات عادی میکنن.»
موسیو مصطفی هم با انتقاد از روند نظارت نوشت:
«کاش از ریشه درست بشه... نه اینکه بعد از تولید بخوان برخورد کنن! تا کی قراره ادامه داشته باشه؟!»
این حاشیهها تاییدکننده کیفیت سریال «یل» نیستند و کما این که یل در بسیاری از موارد مثل بازی نوید محمدزاده قابل نقد است. مسئله مهمتر از اینها حق طبیعی یک اثر نمایشی برای بازنمایی احساسات انسانی است. آغوش مادر و فرزند، قرار نیست به نماد یک منازعه تبدیل شود و کاش نشود.
ارسال نظر