خیز هسته‌ای در جهان عرب
حدود ۲هفته پیش بود که یکی از اعضای ارشد خاندان سلطنتی عربستان سعودی از کشورهای حوزه خلیج‌فارس خواست برای کسب فناوری هسته‌ای بکوشند.
همشهری آنلاین: شاهزاده ترکی فیصل که سابقاً رئیس دستگاه امنیتی عربستان بود، علت این کار را ضرورت موازنه کردن آنچه تهدید ایران خواند، توصیف کرد. ناگفته پیداست که ریاض از هرگونه توافق غرب با ایران در موضوع هسته‌ای ناخرسند است. در سال‌های اخیر، کشورهای نفت‌خیز خلیج فارس بازار پررونقی برای جنگ‌افزارسازان غرب بودند که توانستند با دامن‌زدن بر برخی اختلاف‌های منطقه‌ای، میلیاردها دلار درآمد کسب کنند. اکنون به‌نظر می‌رسد شرکت‌های غربی درصدد کسب قراردادهای پرسودی در حوزه انرژی هسته‌ای در این کشورها هستند.
چنان که سخنان شاهزاده سعودی نشان می‌دهد کوفتن بر طبل به‌اصطلاح تهدید ایران برای توجیه روی آوردن کشورهای عربی حوزه خلیج‌فارس و فراتر از آن به انرژی هسته‌ای است. یکی از ایرادهایی که مخالفان برنامه هسته‌ای ایران به آن می‌گرفتند، این بود که ایران با توجه به منابع عظیم انرژی نفت و گاز اساساً نیازی به انرژی هسته‌ای ندارد، اما حالا کشورهایی با جمعیت بسیار کمتر و نیازهای انرژی محدودتر، درصدد دستیابی به انرژی هسته‌ای هستند و این تلاش‌ها هیچ مخالفت بین‌المللی را هم بر نمی‌انگیزد.
البته موضوع متنوع کردن منابع انرژی ازجمله مسائلی است که به امنیت کشورها مربوط می‌شود و از همین زاویه قابل توجیه است. با این حال، مؤسسه مطالعات انرژی آکسفورد در گزارشی که در دسامبر سال ۲۰۱۲منتشر کرد، تصریح کرد که تولید برق هسته‌ای گزینه پرهزینه‌ای برای کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس است. نویسندگان این گزارش تأکید کردند هزینه‌های چشمگیر سرمایه‌گذاری اولیه به همراه میزان بالای هزینه‌های مختلف در دراز مدت باعث می‌شود که نیروی هسته‌ای در مقایسه با نیروگاه‌های متعارف نفتی و گازی در منطقه، مقرون به صرفه نباشد. طبیعتاً هزینه دفع زباله‌های هسته‌ای و نگرانی‌های امنیتی منطقه‌ای هم بر این هزینه‌ها می‌افزاید.
کشورهای عربی از سال‌ها قبل برنامه‌هایی برای به کار‌گیری انرژی هسته‌ای تدوین کرده‌اند. به‌نظر می‌رسد مهم‌ترین برنامه استفاده از انرژی هسته‌ای در میان این کشورها به عربستان سعودی تعلق دارد که درصدد است تا حدود ۲۰سال آینده به بزرگ‌ترین تولیدکننده برق هسته‌ای خاورمیانه تبدیل شود. در این چارچوب قرار است تا سال ۲۰۳۲، ۱۶نیروگاه هسته‌ای با ظرفیت تولید ۶.۱۷ گیگاوات با بودجه حدود ۱۰۰میلیارد دلار احداث شود. عربستان موافقتنامه‌هایی در این زمینه با چندین کشور ازجمله ژاپن و فرانسه منعقد کرده و در حال مذاکره با روسیه، جمهوری چک، انگلیس و آمریکاست. مقامات این کشور امیدوارند در سال میلادی جاری فراخوان مناقصه ساخت نخستین رآکتور هسته‌ای را منتشر و کار ساخت آن را از سال ۲۰۱۷شروع کنند و تا سال ۲۰۲۲به پایان برسانند.
امارات متحده عربی نیز برنامه گسترده‌ای برای استفاده از انرژی هسته‌ای دارد. این کشور قصد دارد تا سال ۲۰۲۰، حدود ۲۵درصد از برق تولیدی خود را از نیروگاه‌های هسته‌ای بگیرد.ابوظبی ساخت نخستین رآکتور هسته‌ای خود را به نام برکه ۱در‌ماه جولای سال ۲۰۱۲آغاز کرد. از آن زمان ساخت ۳رآکتور دیگر نیز در این شیخ‌نشین آغاز شده است. شرکت انرژی هسته‌ای امارات که مسئول این طرح‌هاست، در بهمن‌ماه اعلام کرد این طرح‌ها به میزان ۳۵درصد پیشرفت کرده‌اند. قرار است برکه ۱در سال ۲۰۱۷وارد مدار شود و واحد ۲آن یک سال بعد به بهره‌برداری برسد. براساس برنامه، واحدهای سوم و چهارم آن به‌ترتیب در سال‌های ۲۰۱۹و ۲۰۲۰فعال می‌شوند.
امارات در سال ۲۰۱۲قراردادی را با استرالیا برای تأمین اورانیوم مورد نیاز این رآکتورها بست که براساس آن سالانه ۸۰۰تن اورانیوم از استرالیا وارد خواهد کرد. کویت دیگر شیخ‌نشین حوزه خلیج‌فارس درنظر داشت تا سال ۲۰۲۲، ۴رآکتور هسته‌ای بسازد، اما وقوع سونامی در ژاپن که باعث نشت هسته‌ای در نیروگاه دائیچی در شهر فوکویاما شد، نظر حاکمان این کشور را برگرداند و آنان کلاً از طرح استفاده از انرژی هسته‌ای دست کشیدند.
اردن دیگر کشور عربی است که به استفاده از انرژی هسته‌ای علاقه نشان داده است. امان قصد دارد نخستین رآکتور هسته‌ای خود را در سال ۲۰۲۰و دومی را در سال ۲۰۱۵وارد مدار کند. مصر نیز در سال ۲۰۰۷از طرح ساختن ۱۰نیروگاه هسته‌ای خبر داد، اما به‌نظر می‌رسد تا‌کنون اقدام عملی جدی‌ای در این مسیر اتخاذ نکرده است. الجزایر هم سال ۲۰۲۰را برای راه‌اندازی نخستین رآکتور هسته‌ای خود تعیین کرده است. دیگر کشورهای عربی مانند تونس، عمان و قطر نیز گام‌هایی در این راه برداشته‌اند، اما هنوز هدف‌گذاری مشخصی نکرده‌اند.
چنان که سخنان شاهزاده سعودی نشان می‌دهد کوفتن بر طبل به‌اصطلاح تهدید ایران برای توجیه روی آوردن کشورهای عربی حوزه خلیج‌فارس و فراتر از آن به انرژی هسته‌ای است. یکی از ایرادهایی که مخالفان برنامه هسته‌ای ایران به آن می‌گرفتند، این بود که ایران با توجه به منابع عظیم انرژی نفت و گاز اساساً نیازی به انرژی هسته‌ای ندارد، اما حالا کشورهایی با جمعیت بسیار کمتر و نیازهای انرژی محدودتر، درصدد دستیابی به انرژی هسته‌ای هستند و این تلاش‌ها هیچ مخالفت بین‌المللی را هم بر نمی‌انگیزد.
البته موضوع متنوع کردن منابع انرژی ازجمله مسائلی است که به امنیت کشورها مربوط می‌شود و از همین زاویه قابل توجیه است. با این حال، مؤسسه مطالعات انرژی آکسفورد در گزارشی که در دسامبر سال ۲۰۱۲منتشر کرد، تصریح کرد که تولید برق هسته‌ای گزینه پرهزینه‌ای برای کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس است. نویسندگان این گزارش تأکید کردند هزینه‌های چشمگیر سرمایه‌گذاری اولیه به همراه میزان بالای هزینه‌های مختلف در دراز مدت باعث می‌شود که نیروی هسته‌ای در مقایسه با نیروگاه‌های متعارف نفتی و گازی در منطقه، مقرون به صرفه نباشد. طبیعتاً هزینه دفع زباله‌های هسته‌ای و نگرانی‌های امنیتی منطقه‌ای هم بر این هزینه‌ها می‌افزاید.
کشورهای عربی از سال‌ها قبل برنامه‌هایی برای به کار‌گیری انرژی هسته‌ای تدوین کرده‌اند. به‌نظر می‌رسد مهم‌ترین برنامه استفاده از انرژی هسته‌ای در میان این کشورها به عربستان سعودی تعلق دارد که درصدد است تا حدود ۲۰سال آینده به بزرگ‌ترین تولیدکننده برق هسته‌ای خاورمیانه تبدیل شود. در این چارچوب قرار است تا سال ۲۰۳۲، ۱۶نیروگاه هسته‌ای با ظرفیت تولید ۶.۱۷ گیگاوات با بودجه حدود ۱۰۰میلیارد دلار احداث شود. عربستان موافقتنامه‌هایی در این زمینه با چندین کشور ازجمله ژاپن و فرانسه منعقد کرده و در حال مذاکره با روسیه، جمهوری چک، انگلیس و آمریکاست. مقامات این کشور امیدوارند در سال میلادی جاری فراخوان مناقصه ساخت نخستین رآکتور هسته‌ای را منتشر و کار ساخت آن را از سال ۲۰۱۷شروع کنند و تا سال ۲۰۲۲به پایان برسانند.
امارات متحده عربی نیز برنامه گسترده‌ای برای استفاده از انرژی هسته‌ای دارد. این کشور قصد دارد تا سال ۲۰۲۰، حدود ۲۵درصد از برق تولیدی خود را از نیروگاه‌های هسته‌ای بگیرد.ابوظبی ساخت نخستین رآکتور هسته‌ای خود را به نام برکه ۱در‌ماه جولای سال ۲۰۱۲آغاز کرد. از آن زمان ساخت ۳رآکتور دیگر نیز در این شیخ‌نشین آغاز شده است. شرکت انرژی هسته‌ای امارات که مسئول این طرح‌هاست، در بهمن‌ماه اعلام کرد این طرح‌ها به میزان ۳۵درصد پیشرفت کرده‌اند. قرار است برکه ۱در سال ۲۰۱۷وارد مدار شود و واحد ۲آن یک سال بعد به بهره‌برداری برسد. براساس برنامه، واحدهای سوم و چهارم آن به‌ترتیب در سال‌های ۲۰۱۹و ۲۰۲۰فعال می‌شوند.
امارات در سال ۲۰۱۲قراردادی را با استرالیا برای تأمین اورانیوم مورد نیاز این رآکتورها بست که براساس آن سالانه ۸۰۰تن اورانیوم از استرالیا وارد خواهد کرد. کویت دیگر شیخ‌نشین حوزه خلیج‌فارس درنظر داشت تا سال ۲۰۲۲، ۴رآکتور هسته‌ای بسازد، اما وقوع سونامی در ژاپن که باعث نشت هسته‌ای در نیروگاه دائیچی در شهر فوکویاما شد، نظر حاکمان این کشور را برگرداند و آنان کلاً از طرح استفاده از انرژی هسته‌ای دست کشیدند.
اردن دیگر کشور عربی است که به استفاده از انرژی هسته‌ای علاقه نشان داده است. امان قصد دارد نخستین رآکتور هسته‌ای خود را در سال ۲۰۲۰و دومی را در سال ۲۰۱۵وارد مدار کند. مصر نیز در سال ۲۰۰۷از طرح ساختن ۱۰نیروگاه هسته‌ای خبر داد، اما به‌نظر می‌رسد تا‌کنون اقدام عملی جدی‌ای در این مسیر اتخاذ نکرده است. الجزایر هم سال ۲۰۲۰را برای راه‌اندازی نخستین رآکتور هسته‌ای خود تعیین کرده است. دیگر کشورهای عربی مانند تونس، عمان و قطر نیز گام‌هایی در این راه برداشته‌اند، اما هنوز هدف‌گذاری مشخصی نکرده‌اند.
ارسال نظر