پاسخ هنری «لیلا حاتمی» در جشنواره کن

روزنامه شرق: این اگرچه اولین حضور «لیلا حاتمی» در «کن باشکوه» نیست، اما ایفای نقش او به‌عنوان یکی از ۹داور بخش اصلی رقابت‌ها یعنی بخش مسابقه اصلی، سیمای سینمای ایران را بیش از پیش معتبر کرده است. او که سال ۲۰۱۲ جایزه بزرگ کن را به «متئو گارونه» کارگردان فیلم «واقعیت» تقدیم کرده بود، امسال نقشی موثر در انتخاب بهترین‌های سینمایی در معتبرترین هماورد «سینما هنر»، خواهد داشت.

لیلا حاتمی در سه‌روزی که از جشنواره فیلم کن گذشته همه‌جا در کنار سوفیا کاپولا دیده شده است. این داور جشنواره کن روز پنجشنبه ۲۵اردیبهشت در نشست خبری هیات داوران حاضر شد و به سوالات خبرنگاران پاسخ داد. حاتمی که مجری برنامه او را فرزند خانواده‌ای هنری و بازیگر اثر درخشان «جدایی نادر از سیمین» معرفی کرد در این نشست نظر خود را درباره فیلم‌های این دوره از جشنواره چنین بیان کرد: «برای من خیلی راحت نیست که بتوانم درباره فیلم‌های این دوره از جشنواره صحبت کنم.

فیلم‌های خوبی آمده که باید در زمان خود به آن پرداخته شود.» در ادامه خبرنگار تلویزیون آلمان پرسید: «در غرب نگاهی سیاسی به سینمای ایران وجود دارد و گاهی به سیاسی‌بودن فیلم بیشتر از هر جنبه دیگر آن توجه می‌شود. به‌عنوان یک سینماگر ایرانی، سینمای ایران را چگونه می‌بینید؟» لیلا حاتمی در پاسخ گفت: «به‌نظر من هنر امری مستقل است. کار آن تحلیل مشکلات مختلف است.

این امر که فیلم‌های ایرانی بیشتر به موضوعات اجتماعی توجه دارند درست است و اینکه گاهی فیلم‌ها روی مسایل سیاسی تمرکز می‌کنند. اما به نظر من بعضی از این نوع فیلم‌ها تاریخ‌مصرف دارند و نمی‌توان برای آنها عمر زیادی در نظر گرفت. در جواب سوال شما باید بگویم که به فیلمی علاقه دارم که به انسان، خارج از زمان و مکان نگاه کند.» او همچنین در جواب این سوال که بزرگ‌ترین چالشش چیست جواب داد: «انتخاب بهترین فیلم کار ساده‌ای نیست و مطمئنا فیلم‌های خوب زیادی خواهیم دید.»

اما امسال کفه حضور ایرانی‌ها در هیات داوران کن با حضور «عباس کیارستمی» در بخش «سینه‌فونداسیون» سنگین‌تر از گذشته است. کیارستمی که امسال ریاست هیات داوران این بخش را برعهده دارد در گفت‌وگو با خبرگزاری «یوانتیرویو‌» با ستایش از فیلم‌های کوتاه آنها را هنری‌تر از آثار بلند دانست و افزود: «فیلم‌های کوتاه به این دلیل که از قید اکران در سینما، مسایل مالی و سلایق مردمی رها هستند‌، شخصی‌تر و با لطبع هنری‌تر هستند. به همین دلیل است که ما از کارگردانانشان قالب‌های جدید تجربی و به همان میزان جسارت هنری انتظار داریم.»

کیارستمی نوسازی دایمی هنر سینما را از وظایف فیلمسازی جوان دانست و گفت: «این کارکرد اصلی فیلم‌های کوتاه آنهاست؛ آثاری که خیلی فراتر از تجربیات معمولی برای دستیابی به حرفه‌ای در عرصه سینما هستند.»اما در بخش مسابقه اصلی امسال، حضور زنان چشمگیر است. «جین کمپیون» سینماگر اهل نیوزیلند که رییس‌ هیات داوران این بخش است، بر ضرورت اهمیت‌دادن به نقش زنان در این جشنواره تاکید ویژه‌ای کرد و در حالی که از کن به‌عنوان «ملکه جشنواره‌ها» یاد می‌کرد، گفت: «زنان هنوز سهم خود را از جشنواره کن نگرفته‌اند. این موضوع، به سهم اندک زنان کارگردان و بازیگر حاضر در بخش نهایی مسابقات بخش‌های مختلف در کن امسال مربوط می‌شود. اما اگر از این موضوع بگذریم، پنج داور این بخش را زنان تشکیل می‌دهند.» لیلا حاتمی و سوفیا کاپولا را می‌توان در رسته «دخترانِ پدران فیلمساز» قرار داد که هم دختران و هم پدران، چه در کن و چه در دنیای سینما آشنا هستند.

افتتاحیه جشنواره امسال اختصاص به فیلم «گریس از موناکو» داشت که مربوط به زندگی «گریس کلی» ستاره هالیوود و ملکه سابق موناکو می‌شود؛ نکته‌ای که بر غلظت زنانه کن افزود. حواشی این فیلم، شامل اعتراض خانواده سلطنتی موناکو مبنی بر انحراف در داستان فیلم، انتقاد روزنامه‌ها از داستان و سبک فیلم و در نهایت برگزاری کنفرانس مطبوعاتی این فیلم بود؛ فیلمی که منتقدان آن را اثری جدی که کمدی‌شده توصیف کردند. فینولا هالیگان در اسکرین‌دیلی این فیلم را اثری دانست که به شکلی حیرت‌آور درباره آن قضاوت نادرست شده.

او نوشت: «این فیلم یک پودینگ اروپایی/سلطنتی کوچک است که به شکلی ناشیانه از حومه منطقه «تعطیلات رومی» سر درآورده است. در همان حال که گریس کلی، ستاره بازنشسته هالیوود می‌کوشد به‌عنوان پرنسس موناکو به زندگی خود معنا دهد، کیدمن سرسختانه بهترین راه‌ها را در پیش می‌گیرد، اما پروژه با وجود حضور کارگردانی چون اولیویه دان که فیلم «زندگی به رنگ صورتی» را ساخته، در مجموع یک برداشت ضعیف است.»

البته نیکول کیدمن بازیگر اصلی این فیلم در نشست خبری، اعتراض خانواده سلطنتی موناکو به فیلمش را نقد کرد و گفت: «از این نگاه غمگینم، چون فیلم نگاهی از روی کینه‌توزی به خانواده به‌خصوص گریس و رنیه ندارد. اگر آنها فیلم را دیده بودند، متوجه علاقه زیاد آن به پدر و مادرشان می‌شدند.»

هر چه فیلم افتتاحیه با انتقاد روبه‌رو بود، فیلم تازه مایک لی با استقبال مواجه شد. «آقای ترنر» در اولین روز نمایش فیلم‌های بخش مسابقه اصلی، روی پرده رفت و به خاطر ارایه تصویری شاداب از جی‌‌ام‌دبلیو ترنر، نقاش پرآوازه بریتانیایی با استقبال منتقدان روبه‌رو شد. منتقدان گاردین و تایک آوت‌لندن، هر دو به «آقای ترنر» پنج‌ستاره داده‌اند و فیلم را «فوق‌العاده» خواندند. احترام به روح «آلن رنه» سینماگر بزرگ فرانسوی که امسال درگذشت و یادبود صدمین سالگرد «هانری لانگلوآ» بنیانگذار سینماتک پاریس بخش مهم دیگری از اتفاقات افتتاحیه جشنواره شصت‌و‌هفتم بود.

حضور «کیارا ماسترویانی» دختر «مارچلو ماسترویانی» که پوستر امسال رقابت‌ها به تصویر او مربوط به فیلم «هشت‌ونیم» از کارگردان معروف «فدریکو فلینی» اختصاص داشت نیز موضوع برجسته دیگری بود. البته مثل هر سال بخش رقابتی کن هنوز شتاب نگرفته؛ هر چند بازار پیش‌بینی‌ها داغ است. در میان گمانه‌زنی‌ها به‌نظر می‌رسد که امسال سال سینمای ترکیه است؛ کشوری که این‌روزها در عزای معدنکاران سوما سیاهپوش شده.

نوری بیگله جیلان که با «خواب زمستانی» در این رقابت شرکت کرده به اعتقاد منتقدان شانس بالایی در این دوره دارد. گمانه‌زنی‌های دیگر از شانس بالای «تامی لی‌جونز» آمریکایی حکایت دارد که با یک وسترن با بازی هیلاری سوانگ به این رقابت‌ها آمده. در کنار این دو ، ترنر مایک لی هم می‌تواند رقیب مناسبی برای دریافت نخل طلایی باشد. منتقدان امسال با توجه به حضور جین کمپیون در راس هیات داوران پیش‌بینی کردند سینمای درام از شانس بیشتری برای دریافت جایزه اصلی کن برخوردار باشد و به همین دلیل هم احتمال دارد شانس «جست‌وجو» ساخته میشل هازاناویس با بازی برنیس بژو که سال گذشته جایزه بازیگری زن را با «گذشته» دریافت کرد، کم نباشد.

کن امسال البته با حواشی همراه بود. در روز دوم جشنواره خبر مرگ مشکوک به خودکشی کارگردان جوان سوئدی «مالک بنجلول» که سال گذشته فیلم اسکاری او «در جست‌وجوی شوگرمن» شهرتی جهانی یافت، بر اخبار سینمای این جشنواره سایه افکند. با این حال در کن مراسم طبق برنامه پیش رفت و روز سوم (دیروز) برنامه پخش فیلم‌ها، کنفرانس‌های خبری و حواشی مربوط به انتقادها و حضورها ادامه پیدا کرد. از حواشی مهم جشنواره امسال، دو مورد سرقت بوده که دومین آن مربوط به یک گردنبند دو‌میلیون‌و۶۰۰هزاردلاری است. به‌نظر می‌رسد سرقت جواهرات چهره‌های شناخته‌شده جزیی از ویژگی‌های جشنواره کن شده و از این جشنواره مهم جدایی‌ناپذیر است.