هویزه و هورالعظیم؛ بی‌آبی و بیداد خطر بی‌آیندگی

روزنامه توسعه ایرانی با اشاره به انتشار تصاویر مرگ ماهیان و تشنگی گاومیش‌ها در تالاب خشک هورالعظیم و تصویر تکان‌دهنده از اهالی روستای زهیریه در هویزه استان خوزستان برای یافتن آب شرب درباره خطر جنگ آب را در ایران هشدار داد.

مرگ ماهیان هورالعظیم در اثر کم آبی

در این گزارش میخوانیم:

* کشاورزان مستاصل در نخلستان‌های سوخته، لاشه تفتیده گاومیش‌ها بر خاک و هزاران ماهی مرده غوطه‌ور در جریان اندک آب، تصاویری است که این روزها میان کاربران توییتر دست به دست می‌شود. مرگ تالاب بین‌المللی هورالعظیم کلماتی است که آنها برای توصیف این فاجعه آبی به کار می‌برند.

* تالاب هورالعظیم، آخرین بازمانده تالاب‌های بینالنهرین در جنوب غربی ایران و در خوزستان قرار دارد. یک سوم این تالاب در ایران و دو سوم در عراق واقع است. تالابی که زیستگاه هزاران ماهی و گاومیش و محل امرار معاش روستاییان بود. حالا اما خشکسالی و نرسیدن حقابه به این تالاب بین‌المللی، ناقوس مرگ تدریجی در هورالعظیم را به صدا درآورده است.

* این ماجرا اما به خوزستان محدود نمی‌شود و بحران آب در ایران امسال چهره خشن‌تری از خود به نمایش گذاشته است تا آنجا که هلال احمر اعلام کرده برای گره گشودن از بخشی از بحران از صلیب سرخ جهانی درخواست یک میلیون فرانک وام کرده است تا خشکسالی فزاینده در ۴ استان سیستان و بلوچستان، هرمزگان، کرمان و اصفهان را مهار کند.

از آن سمت خشکسالی امسال ۱۵درصد نیروگاههای برق را که به صورت برقابی کار می‌کردند، از کار انداخته است و قطع برق خسارات زیادی به صنایع کشور وارد کرده است.بجز این خشکسالی و نبود علوفه عشایر را گرفتار چالش‌های بزرگی کرده است. عشایری که ۷۰ درصد گوشت قرمز مصرفی را تامین می‌کنند.

تصویری از اهالی روستای زهیریه در هویزه استان خوزستان برای یافتن آب شرب

* گرفتاری‌های خشکسالی به همین جا محدود نمی‌شود و حالا تجارت نیوز از شهرهایی مانند همدان، مشهد، پیرانشهر و ... نوشته است که نانوایی‌هایشان نیمه‌تعطیل است. نانوایان می‌گویند آرد نیست و نظام مهندسی کشاورزی توضیح داده است که خشکسالی و نرخ پایین خرید تضمینی گندم، تولید این محصول را امسال حدود ۵۰ درصد کاهش می‌دهد و دولت در این تنگنای ارزی و تحریم ناچار به وارد کردن ۶ میلیون تن گندم است.

ب مثل بحران؛ آ مثل آب

* همین چند ماه پیش بود که رئیس‌جمهور افغانستان اعلام کرد که ایران در ازای دریافت سهم بیشتر از حقابه هیرمند به افغانستان نفت بدهد. از آن سو ترکیه هم با سد ایلیسو مدت‌هاست سرچشمه دجله و فرات را تحت کنترل خود گرفته است و ورود آب از مرزهای غربی را محدود کرده است.

* در داخل ایران هم بارها خبرهایی از اعتراض کشاورزان و درگیری‌های محلی سر آب شنیده شده است. اتفاقی که به گفته محمد درویش، کارشناس حوزه آب و محیط زیست می‌تواند به جنگ‌های آب منجر شود. این هشدار را محسن رنانی، کارشناس اقتصادی نیز پیش‌تر بارها داده است. حالا بسیاری معتقدند آب در حال تبدیل به بحرانی امنتیتی و سیاسی در ایران است . درویش در یک برنامه زنده اینستاگرامی اعلام کرد که خشکسالی و معضلات آب منجر به متروکه شدن بسیاری از روستاهای ایران و حاشیه‌نشینی روستاییان شده است. او می‌‌‌‌گوید که در چهار دهه پیش جمعیت حاشیه‌نشینان فقط ۷۰۰ هزار نفر بود اما حالا شمار آنها به ۲۰ میلیون نفر رسیده است. ضمن اینکه کم آبی در سال‌های آینده میلیون‌ها ایرانی را ناچار به مهاجرت می‌کند.

پروژه‌های غیرکارشناسی و فسادآور حوزه آب

داریوش مختاری، کارشناس حوزه مدیریت منابع آبی:

* اکنون موج اجرای پروژه‌های انتقال آب، یادآور موج سدسازی در دهه‌‌های ۷۰ و ۸۰ خورشیدی است؛ همان که امروزه آسیب و پیامدهای دهشتناک آن دامنگیر ده‌‌ها تالاب برجسته کشور شده است، به طور مشخص خشک‌ شدن تالاب‌های کشور محصول ساده ‌اندیشی در حوزه سدسازی در کشور بوده و قطع شریان حیاتی رودخانه‌ ها، زمینه خشک‌ شدن یکایک تالاب‌های کشور را فراهم کرده است.

* بزرگ‌ شدن شهرها و اتکای آنها به منابع ناپایدار سدها، خطر خالی از سکنه‌ شدن این زیست‌بوم‌ها را پدید آورده است. همان تفکر سازه‌‌ای که با تسلط محض مهندسان عمران و اندیشه یکسویه و خام این تخصص مهندسی بر مدیریت آب کشور همراه بوده است، امروزه با سازوکار انتقال آب به بحران آب کشور دامن می‌زند.

* در استان نیمه کویری سمنان، هندوانه و خربزه کشت می‌شود که بر اساس اعلام وزارت کشاورزی منابع آبی معادل ۱۴۰ میلیون مترمکعب مصرف می‌کند و تنها با حذف کشت آب بر خربزه و هندوانه در این استان می‌توان بخش قابل توجهی از کمبود آب این استان را برطرف کرد.

مورد عجیب انتقال آب به سمنان

* در این میان یکی از پروژه‌های غیرکارشناسی حوزه آب، انتقال آب دریای خزر به سمنان است که مورد نقد فراوانی قرار گرفته است. بر این اساس بنا شده است که ۲۰۰ میلیون مترمکعب آب از دریای خزر به سمنان منتقل بشود که بنا به گفته حمید سینی ساز، کارشناس منابع آب به مهر، این پروژه حدود ۳۰ هزار میلیارد تومان هزینه دارد. جالب است که بدانید در این استان نیمه کویری هندوانه و خربزه کشت می‌شود که بر اساس اعلام وزارت کشاورزی منابع آبی معادل ۱۴۰ میلیون مترمکعب مصرف می‌کند و تنها با حذف کشت آب بر خربزه و هندوانه در این استان می‌توان بخش قابل توجهی از کمبود آب این استان را برطرف کرد.

* نرخ تلفات آب که شامل تلفات سیلاب‌ها، نرخ تبخیر آب، تلفات در مسیر انتقال و توزیع و... می‌شود در ایران رقمی حدود ۸۰ درصد است. این رقم ۵ برابر میزان مصرف آب کل کشور است. این در حالی است که برای این بخش از تلفات، اقدامات جدی و مناسبی انجام نشده است و شاهد هستیم که اهرم فشار بر بخش مصرف غیربهره‌ور مردم متمرکز شده است که رقم بزرگی را نیز در بر نمی‌گیرد.

* پیش‌نویس ۴۰۰۰ صفحه‌ای لو رفته از گزارش‌های پنل بین‌المللی اقلیمی IPCC به سازمان ملل بیانگر تحقق بدترین سناریوی تغییرات اقلیمی است.

* به نظر می‌رسد ایران نیز مانند بسیاری از کشورهای جهان در معرض خطر تغییرات اقلیمی است و آب مساله مهم جهان حال و آینده است . با این حال هنوز سیاستگذاری آبی در ایران از وضعیتی نابسامان و نامساعد در رنج است.

تصاویر مرگ ماهیان دل انسان را به درد می‌آورد

مجتبی یوسفی، عضو هیات رئیسه مجلس:

* (با اشاره به انتشار تصاویر مرگ ماهیان و تشنگی گاومیش‌ها در تالاب خشک هورالعظیم): اکوسیستم تالاب هورالعظیم را بر هم زده‌اند. تصاویری که از مرگ ماهیان تالاب و گاومیش‌های هورالعظیم منتشر می‌شود، قلب هر انسانی را به درد می‌آورد. اگر موجودات زنده تالاب از بین بروند و هورالعظیم خشک شود، مثل دریاچه ارومیه دیگر نمی‌توان آن را به وضعیت گذشته بازگرداند.

* (با بیان اینکه تصمیمات غلط برخی مدیران مشکلات متعددی برای مردم ایجاد کرده است): معیشت افرادی که پیرامون تالاب هورالعظیم زندگی می‌کنند به خطر افتاده است.

خطر مرگ دسته جمعی صدها گونه درپی خشکی هورالعظیم

* هزاران پرنده کوکر با خشک‌ شدن بخش‌های گسترده‌ای از تالاب هورالعظیم و رودخانه‌ها برای یافتن اندکی آب و ادامه حیات به تانکرهای آب عشایر هجوم برده‌اند.

* با شدت یافتن گرمای هوا و عدم پرداخت حق‌آبه پائین دست سدها، نگرانی فعالان‌ محیط زیست در مورد مرگ جمعی گونه‌ها و خطر انقراض آنها تشدید یافته است.