آشنایی با صنعت بسته‌بندی خشکبار و مواد غذایی/کارخانه‌های بسته‌بندی ایران کجا هستند؟

بسته‌بندی محصولات غذایی در عین اینکه تمام ویژگی‌های مربوط به صنایع بسته‌بندی را دارا است، شرایط خاص خودش را هم دارد. صنعت بسته‌بندی مواد غذایی نه تنها در ایران بلکه در تمام دنیا گسترده است و از جمله صنایعی است که سبک زندگی مدرن همیشه به آن نیاز پیدا می‌کند.

در بحث بسته‌بندی مواد غذایی علاوه بر اینکه کالا برای نگهداری، توزیع و بازاریابی آماده می‌شود، با مسئله‌ای به نام بهداشت بسته‌بندی مواجه هستیم. شاید رعایت بهداشت در تمام حوزه‌های بسته‌بندی چه غذایی و چه غیر آن عاملی است که باید مورد توجه قرار بگیرد، اما در زمینه بسته‌بندی مواد غذایی اهمیت خاص‌تری پیدا می‌کند؛ بنابراین کاملا منطقی است که بسته‌بندی حبوبات و خوراکی‌های خشک مثل چیپس و بیسکوییت پروتکل و روند بهداشتی سخت‌گیرانه‌تری نسبت به بسته‌بندی محصولات الکترونیکی یا کاغذی داشته باشد.

پیشنهاد: استعلام قیمت و خرید دستگاه بسته‌بندی شکلات - شرایط فروش ویژه - مناسب بسته‌بندی مواد غذایی

در ادامه به ویژگی‌هایی که بسته‌بندی محصولات غذایی باید در خود داشته باشد، می‌پردازیم و پس از آن پراکندگی جغرافیایی شرکت‌ها و کارخانه‌های بسته‌بندی در ایران را بررسی می‌کنیم.

ویژگی‌های استاندارد بسته‌بندی مواد غذایی

پیش از اینکه به ویژگی‌های بسته‌بندی مواد غذایی بپردازیم، ابتدا باید بررسی کنیم، بسته‌بندی به صورت کلی چه مشخصه‌هایی باید داشته باشد. یک بسته‌بندی استاندارد باید بتواند این شرایط را در خود داشته باشد:

- نرمش
- قابلیت پذیرش چاپ بر روی بسته‌بندی
- قابلیت استفاده در ماشین‌های لفاف
- قابلیت دوخت در حرارت روی بسته
- شکل پذیری به کمک باد یا خلا یا فناوری‌های حرارتی

پیشنهاد: دستگاه بسته‌بندی قطعات خودرو - با ضمانت پس از فروش

بسته‌بندی مواد غذایی علاوه بر این موارد نیازمندی‌ها و شرایط خاص دیگری هم باید داشته باشد که به شرح زیر است:

- شفافیت و درخشش سطح بسته برای رضایت و جلب نظر مشتری
- کنترل در انتقال رطوبت و بخار آب
- کنترل در انتقال سایر گاز‌ها مانند دی اکسید کربن، اکسیژن و نیتروژن
- تحمل تغییر درجه حرارت هنگام انبارداری، جا به جایی و فروش
- نبود مواد سمی در جنس بسته‌بندی
- ارزان و به صرفه بودن بسته‌بندی
- مقاومت در مقابل ضربه و فشار‌های خارجی

پیشنهاد: استعلام قیمت و خرید دستگاه بسته‌بندی تخم مرغ - شرایط فروش ویژه

اگر نه تمام بسته، معمولا حداقل بخشی از بسته‌بندی مواد غذایی شفاف است و در آن از طلق یا پلاستیک استفاده می‌شود. چرا که مشتریان خرید محصولات غذایی علاقه دارند داخل محصول و خود کالا را بررسی کنند و از کیفیت آن مطمئن باشند.
در برخی از مواد غذایی مانند گوشت اگر بخش کمی از محصول شفاف باشد امکان دارد منجر به نارضایتی مشتری شود، اما در برخی محصولات دیگر مانند شیر، آرد، برنج یا حتی خشکبار نمایش تنها بخش کوچکی از محصول داخل بسته کفایت می‌کند. این مسئله در مورد بسته‌بندی‌هایی مانند چیپس، بسیکوییت و خوراکی‌های خشک ضرورت چندانی ندارد، هرچند که طراحی‌های بسته‌بندی زیادی وجود دارد که در بخش‌هایی از خود شفافیت را حفظ کرده‌اند. در بسته‌بندی این خوراکی‌های خشک بیشتر مسئله بر سر جلوگیری از ورود رطوبت و بخار آب به داخل بسته است.

بسته‌بندی مواد غذایی

برای هر کدام از نیاز‌هایی که صنعت بسته‌بندی مواد غذایی به آن احتیاج پیدا می‌کند، دستگاه و ماشین آلات یا یک فناوری در نظر گرفته شده است. هر کدام از انواع مواد غذایی ویژگی منحصر به فرد خودش را دارد که در نتیجه نیاز به بسته‌بندی خاصی هم پیدا می‌کند که بتواند تمام مشخصه‌های یک بسته استاندارد را هم داشته باشد. این فناوری‌ها در زیر معرفی شده اند:

- ورق‌های جذب کننده اکسیژن برای کند کردن فرآیند اکسیده شدن چربی‌ها در محصولاتی که چرب هستند.
- ورق‌های خوراکی عایق بین محصولات داخل بسته برای کند کردن روند انتقال رطوب بین اجزای تشکیل دهنده یک ماده غذایی درون بسته که هر کدام فعالیت شیمیایی متفاوتی دارند.
- ورق‌های جذب کننده دی اکسید کربن.
- ورق‌های جذب کننده بوی نامطبوع چه از بیرون بسته به داخل و چه برعکس آن.
- ورق‌های حساس به مایکرویو که در صورت افزایش دما و گرم شدن محیط باد می‌کند و مواد غذایی داخل بسته را حرارت می‌دهد. این ورق‌ها در بسته‌بندی موادی مثل سیب زمینی نیمه آماده، نان‌های صنعتی و نیمه صنعتی و یا ذرت نیمه آماده کاربرد دارند. نشانگر انجام فرآیند مایکرویو روی این بسته‌بندی‌ها چاپ شده است.
- ورق‌های منتشر کننده بخار آب درون بسته به بیرون.

غیر از موارد گفته شده معمولا روی بسته‌بندی‌های مواد غذایی اطلاعات مهم و ضروری مبنی بر نحوه نگهداری کالا چاپ شده که شامل دمای لازم برای نگهداری از محصول (مثل مکان خشک و خنک، یا در یخچال، یا به دور از نور خورشید) می‌شود. گاهی هم هشدار‌هایی مبنی بر نگهداری نامناسب محصول روی بسته چاپ می‌شود که نشان می‌دهد در صورت فشار یا ضربه یا سوراخ بودن بسته محصول داخل آن دیگر قابل استفاده نیست یا مثلا باید دور از دسترس کودکان نگهداری شود.

بهترین کارخانه‌های بسته‌بندی مواد غذایی در ایران

صنعت بسته‌بندی در ایران بسیار پراکنده است و این مسئله در عین اینکه چالش‌هایی را برای متصدیان و مسئولان این بخش به وجود آورده، مزایایی هم به همراه داشته است. در ایران کارخانه‌های تولید بسته‌بندی زیادی فعالیت می‌کنند که به بخش‌های زیر قابل تقسیم است:

- کارخانه یا واحد تولیدی بسته‌بندی کارتن
- کارگاه‌ها یا کارخانه‌های چاپ بسته‌بندی
- فروشندگان یا تولید کنندگان ماشین آلات و دستگاه‌های بسته‌بندی
- کارگاه‌ها و واحد‌های تولیدی جعبه سازان بسته‌بندی
- تولید کنندگان ظروف پلاستیکی
- تولید کنندگان ظروف فلزی
- تولید کنندگان ظروف شیشه‌ای
- کارخانه‌های بسته‌بندی‌های پلاستیک

با توجه به تمرکز بیشتر سرمایه داران و تولیدکنندگان ایرانی در پایتخت، حضور حداکثری آن‌ها در این محدوده از کشور قابل پیش بینی و طبیعی به نظر می‌رسد.

بسیاری از کارخانه‌های صنایع بسته‌بندی در همه بخش‌ها در استان تهران راه اندازی شده و فعالیت می‌کنند. همچنین تعداد زیادی از این واحد‌های تولیدی بسته‌بندی در حد فاصل مسیر تهران تا قزوین و در ادامه آن رشت و در نهایت تبریز مستقر هستند.
پس از تهران و محدوده جغرافیایی پایتخت، کارخانه و واحد‌های تولیدی صنعت بسته‌بندی در مناطق جنوب کشور بیشتر از همیشه مورد نیاز است. در این خطه تولیدات کشاورزی زیاد است و در نتیجه بسته‌بندی محصولات مواد غذایی نیازی اساسی محسوب می‌شود. اما جنوب کشور مانند تهران یا سایر مناطق کشور، سهم زیادی از حضور این صنعتگران ندارد. در همان فعالیت محدود تولید که وجود دارد، برخی ملزومات بسته‌بندی مواد غذایی تولید نمی‌شود، مثل فیلم BOPP که بسیار هم مورد استفاده است. این در حالی که مواد اولیه تولید این فیلم از جنوب کشور به سمت شمال حمل می‌شود. به صورت کلی سرمایه گذاری در جنوب کشور در این حوزه مدیریت نشده و باید حتما مورد بررسی متولیان این صنعت قرار بگیرد.

پررونق‌ترین منطقه از نظر تولید بسته‌بندی (نه فقط بسته‌بندی مواد غذایی) را می‌توان شمال کشور دانست. از استان‌های خراسان شمالی گرفته تا استان‌های مجاور دریای خزر و شمال آذربایجان همگی فعالیت خوبی در زمینه بسته‌بندی دارند. هرچند که استان‌های شمالی کشور که بخاطر نزدیکی با دریا رطوبت بالایی دارند، روند رشد بسیار کندی را در بسته‌بندی طی کرده‌اند. استان خراسان شمالی هم با اینکه در بسته‌بندی فعال است و مواد غذایی، چون زعفران و سایر محصولات کشاورزی همیشه خواهان صنعت بسته‌بندی در این بخش بوده، اما از فرصت موجود برای پیشرفت و بروز خلاقیت استفاده نکرده و روند رشد آهسته‌ای دارد. فعالیت برخی کارخانه‌های بسته‌بندی دولتی یا غیرخصوصی هم در این منطقه جغرافیایی بی تاثیر نبوده است.
بخش شمال غربی کشور هم به علت مجاورت با ترکیه و رونق مسیر صادرات از این مرز پیشرفت خوبی در زمینه بسته‌بندی محصولات داشته‌اند و آینده روشنی دارند. در مقابل بخش جنوب شرقی کشور عملا فعالیتی در زمینه بسته‌بندی ندارد و برنامه و استراتژی برای سرمایه‌گذاری در این بخش هم انجام نمی‌شود.

به صورت کلی می‌توان به آینده صنعت بسته‌بندی در ایران امیدوار بود. با افزایش تولید محصول چه غذایی و چه غیر آن در کشور، تقاضا برای بسته‌بندی کالا‌ها در کشور افزایش پیدا می‌کند و بهتر است پیش از هر چیز نظارت و مدیریت در این صنعت افزایش پیدا کند تا روند رشد آن در مسیر درست خود طی شود و پیشرفت با نگاهی کارشناسی انجام بگیرد.