چراییِ تغییر تمرکز ایران از سوریه به مرز‌های شرقی

«آرمان ملی» با دکتر احمد نقیب زاده استاد دانشگاه و تحلیل گر روابط بین الملل گفتگو کرده است.

بخشی از این گفتگو:

ایران باید به چه صورت با طالبان رفتار کند؟آیا در شرایطی که طالبان قدرت را به صورت رسمی به دست گرفت باید به سمت به رسمیت شناختن حکومت این گروه حرکت کند و یا اینکه بهتر است به صورت کج دار و مریز و بدون اعلام موضع رسمی با این گروه رفتار کند؟

یکی از اقداماتی که ایران قبل از به قدرت رسیدن طالبان انجام داد و مورد مخالفت برخی نیز قرار گرفت برقراری ارتباط با طالبان بود. معتقدم این اقدام صحیحی بود و نباید از آن انتقاد کرد.هنگامی که دولت رسمی افغانستان با طالبان مذاکره می‌کند و از سوی دیگر قدرت‌های جهانی نیز با این گروه مذاکره می کنند دلیلی وجود ندارد که ایران با طالبان مذاکره نکند و آینده نگری نکند. ایران تلاش کرد امتیازاتی در این زمینه بگیرد که بتواند در آینده از آنها استفاده کند. ایران می‌تواند در آینده با افغانستان مراودات اقتصادی داشته باشد و یا در برخی از پروژه‌های اقتصادی این کشور نقش آفرین باشد.از سوی دیگر ایران می‌تواند با اعمال نفوذی که می‌کند در سیاست ورزی طالبان در منطقه دخالت داشته باشد.

در شرایط کنونی شیعیان افغانستان دارای امتیازهایی دراین کشورهستند و در هفته‌های گذشته موفق شدند بدون دخالت طالبان مراسم‌های مذهبی خود را برگزار کنند. با این وجود تلاش‌هایی ایران در این زمینه نتیجه مطلوبی به همراه نخواهد داشت. به هر حالی در گذشته زمینه‌هایی برای محاصره و تحت فشار قرار دادن ایران توسط آمریکا صورت گرفته است. هدف آمریکا نیز این است که نفوذ ایران در بین کشورهای منطقه به حداقل برسد و نتواند به اهداف خود دست پیدا کند.وضعیت همسایگان افغانستان به این صورت است که پاکستان و ترکیه دست بالا را خواهند داشت.

این در حالی است که چین نیز در آینده کشور تأثیرگذاری در این زمینه خواهد بود.البته من فکر نمی کنم اگر چین قصد داشته باشد در برخی زمینه‌های افغانستان دخالت کند با همراهی طالبان مواجه شود و بلکه به نظرمی رسد در صورت تشدید دخالت‌های چنین طالبان واکنش‌های خشونت آمیزی در این زمینه از خود نشان بدهند.در شرایط کنونی کشورهای جهان در حال رصد شرایط افغانستان هستند و منتظرند ببینند طالبان چه رفتاری از خود نشان می دهد که آیا می تواند حکومت این گروه را به رسمیت شناخت و یا خیر. ایران نیز بهتر است در این زمینه سکوت اختیار کند تا وضعیت طالبان و کشورهای دیگر مشخص شود که آیا کشورهای دیگر حاضر هستند این گروه را به رسمیت بشناسند و و یا درخیر. در چنین شرایطی می‌توان یک تصمیم معقولانه و دوراندیشانه در این زمینه اتخاذ کرد. بدون تردید عجولانه رفتار کردن در این زمینه به صلاح ایران نخواهد بود.

با به قدرت رسیدن طالبان در افغانستان زمینه برای فعالیت بیشتر گروه‌های تروریستی مانند القاعده و داعش که از نظر ایدئولوژیک شباهت‌های زیادی به هم دارند به وجود نمی‌آید؟

کشورهایی مانند ترکیه، پاکستان و عربستان تلاش می‌کنند رویکرد طالبان را در آینده کنترل کنند. در چنین شرایطی اگر القاعده به دنبال فعالیت بیشتر باشد به شکلی نخواهد بود که منافع آمریکا را تهدید کند و حادثه‌ای مانند یازده سپتامبر را شکل بدهد. البته برخی در آمریکا این هشدار را داده‌اند و عنوان کرده‌اند که با شرایط موجود آمریکا باید منتظر یک یازده سپتامبر دیگری باشد.پاکستان، ترکیه و عربستان تلاش می‌کنند به شکلی با طالبان رفتار کنند که در نهایت بتواند رفتار آنها را کنترل کنند. این در حالی است که این وضعیت برای ایران وجود ندارد. گروه‌های تروریستی ممکن است به دنبال عملیات‌های ایذایی در ایران باشند. این در حالی است که طالبان نیز با آنها برخورد جدی نخواهند کرد. به همین دلیل این احتمال وجود دارد که در درازمدت نوعی ناامنی در مرزهای ایران به وجود بیاید. هدف نیز این است که نگاه ایران را از سوریه به مرزهای خود با افغانستان معطوف کنند.

در چنین شرایطی ایران درگیر مرزهای شرقی خود می‌شود و فعالیت‌های خود را در سوریه به خصوص در مقابل اسرائیل را کاهش می‌دهد. این مسائل با یک اقتصاد نیمه جان در ایران همراه خواهد بود که مقبول آمریکا و دوستان منطقه‌ای آمریکا مانند عربستان و ترکیه خواهد بود. واقعیت این است که رفتن آمریکا از افغانستان به سود ایران نخواهد بود. مخاصمات ایران و آمریکا بیشتر نظامی و سیاسی بود. این در حالی است که رقابت قدرت‌های منطقه‌ای با ایران فرهنگی و اجتماعی نیز است.به همین دلیل برنامه ریزی‌هایی که صورت می‌دهند بیشتر در این زمینه است.