آقای دولت! با «واکسن‌گریزها» به از این باشید

بنفشه سام‌گيس در روزنامه اعتماد نوشت: بررسي‌هاي ما از آمار واكسيناسيون طي هفته اخير و دو هفته پيش از آن و مقايسه با بازه زماني اسفند ۱۳۹۹ تا تير ماه سال جاري، نشان مي‌دهد كه ميانگين تزريق روزانه واكسن كوويد ۱۹ طي هفته‌هاي اخير، با در نظر گرفتن تفاوت بسيار معنادار حجم واكسن‌هاي وارداتي و موجود و قابل انتخاب، فاصله زيادي با آمار تزريق در ۴ ماه ابتداي سال جاري ندارد.

در ماه پاياني فعاليت دولت دوازدهم، ما در يك بررسي مقايسه‌اي از وضعيت واردات واكسن با حجم واكسيناسيون روزانه، به اين نتيجه رسيد كه به دنبال واردات ۹ ميليون و ۸۴۷ هزار و ۸۰۰ دوز واكسن كوويد ۱۹ در فاصله ۱۵ بهمن ۱۳۹۹ تا ۲۰ تير ماه ۱۴۰۰ و طي ۱۵۲ روز بعد از آغاز واكسيناسيون (۲۲ بهمن ۱۳۹۹) به‌طور ميانگين، روزانه ۴۴ هزار و ۲۰۰ دوز واكسن كوويد ۱۹ تزريق شده است. بنا به اعلام معاون فني گمرك ايران، تا پايان روز ۲۴ آبان ۱۴۰۰، در مجموع ۱۴۷ ميليون و ۱۷۲ هزار و ۷۰۸ دوز واكسن كوويد ۱۹ در گمرك بين‌المللي امام خميني ترخيص و به وزارت بهداشت تحويل داده شده كه بررسي‌هاي ما از آمار تفكيكي هم نشان داد كه حدود ۸۷ درصد واكسن‌هاي وارداتي (بيش از ۱۲۸ ميليون دوز) از هفته پاياني مرداد (آغاز فعاليت دولت سيزدهم) تا هفته پاياني آبان و طي ۳ ماه گذشته به كشور رسيده است.

انتظار معقول از برابري حجم بالاي واردات و رفع نگراني‌ها بابت موجودي ناكافي واكسن اين است كه حالا موج رواني از واكسن نزده‌ها، عازم بيش از ۵۰۰ مركز خودرويي و شبانه روزي باشند. اما پيام آمارها، خلاف اين انتظار است؛ طبق بررسي‌هاي «اعتماد»، طي هفته منتهي به ۲۴ آبان سال جاري (۱۸ تا ۲۴ آبان) در مجموع ۷۲۹ هزار و ۶۰۰ دوز (۷۲۹۶۰۰ دوز) واكسن نوبت اول كوويد ۱۹ تزريق شده و در حالي كه تزريق نوبت اول را بايد به منزله ورود فرد به چرخه واكسيناسيون محسوب كرد، ميانگين تزريق واكسن در اين بازه ۷ روزه، ۱۰۴ هزار و ۲۲۸ دوز (۱۰۴۲۲۸ دوز) است كه با در نظر گرفتن حجم واردات واكسن طي ۴ ماه گذشته، اين رقم چندان اميدوار‌كننده نيست و با احتساب واردات چند ميليون دوز واكسن در سه ماه اخير، ميزان مراجعات جديد براي تزريق واكسن، تناسبي با اين حجم واردات ندارد.

نتايج بررسي‌هاي ما نشان مي‌دهد كه طي روزهاي ۱۸ ،۲۲،۲۱،۱۹، و۲۳آبان، به ترتيب روزانه ۲۷۶۶۲۶ دوز، ۷۹۱۸۳ دوز، ۲۶۷۹۱ دوز، ۶۵ هزار دوز، ۱۵۵ هزار دوز و در نهايت، روز ۲۴ آبان، ۱۲۷ هزار دوز واكسن براي نوبت اولي‌ها تزريق شده كه تاييد ديگري بر كاهش استقبال عمومي از واكسينه شدن است. در هفته‌هاي پيش از اين هم ميزان مراجعات چندان قابل توجه نبوده چنانكه در بازه ۱۳ روزه ۵ تا ۱۷ آبان سال جاري، در مجموع ۳ ميليون و ۶۷۳ هزار و ۲۳۷ دوز واكسن كوويد ۱۹ براي نوبت اولي‌ها تزريق شده كه ميانگين تزريق روزانه در اين ۱۳ روز، ۲۸۲ هزار و ۵۵۶ دوز بوده و بنابراين، آمار واكسيناسيون نوبت اولي‌ها در هفته اخير، باز هم نسبت به ۱۳ روز پيش از آن، كاهش قابل توجهي دارد.

اينكه چرا نظام سلامت در تشويق و جذب شهروندان به مصون شدن در مقابل پيچيده‌ترين ويروس قرن موفق نبوده و اگر استقبال از واكسينه شدن را، پاسخ به درخواست دولت‌ها درباره مشاركت اجتماعي تلقي كنيم، حتي تغيير دولت و تغييرات متفاوت در صورت و مخرج معادله قدرت، تاثير دراز مدتي در تغيير نگرش شهروندان نداشت، مي‌تواند ناشي از همان دليلي باشد كه بارها توسط جامعه‌شناسان و متخصصان علوم اجتماعي هشدار داده شد؛ كاهش سرمايه اجتماعي.

البته واكسن‌گريزي، پديده مختص ايران نيست و امروز، گزارش‌هاي متعددي از رويكرد قهري دولت‌ها؛ حتي در اتحاديه اروپا در مقابل واكسن گريزان منتشر شده است. اما كارشناسان علوم اجتماعي ظرف ۳ سال گذشته بارها به دولتمردان هشدار دادند كه كاهش سرمايه اجتماعي به دليل عملكرد دولت‌ها، اگرچه كه به نتايج بطئي در گذر زمان ختم مي‌شود اما شهرونداني كه مقاومت منفي در مقابل خواسته‌هاي مدني دولت‌ها را انتخاب مي‌كنند، معمولا قيد هر ضرر و زياني را مي‌زنند؛ ولو اين ضرر، آسيب جسمي مهلكي همچون ابتلا به كوويد ۱۹ و حتي مرگ به دليل امتناع از واكسيناسيون باشد.

كافي است به خاطر بياوريم كه در نيمه اول امسال، مسوولان حوزه سلامت، در گوشه و كنار كدام استان‌هاي محروم و توسعه نيافته در شرق و جنوب شرق و شمال غرب و غرب كشور، واكسن گريزهايي پيدا كردند كه به دليل سنگيني حجم نااميدي از رسيدن به روزهاي بهتر، هر آتيه و آينده‌اي براي‌شان بي‌اهميت شده بود.

شفاف نبودن عملكرد دولت‌ها، پنهان كردن واقعيت‌هاي مرتبط با شيوع بيماري و به خصوص؛ پنهان كاري در انتشار آمار واقعي كه چند بار هم توسط متخصصان و دست‌اندركاران حوزه سلامت مورد هشدار قرار گرفت، مشكلات معيشتي رو به گسترش براي تمام اقشار جامعه، تلقي شهروندان از بي‌اهميت بودن توسعه خط فقر مطلق در نگاه دولت‌ها و از دست دادن آخرين ذرات سرمايه‌هاي نقدي و ريالي و غير نقدي به دليل سوءمديريت‌هاي اقتصادي و سياسي، توسعه تبعيض به جاي توسعه برابري، ساده‌ترين و بديهي‌ترين دلايل براي آسيب‌شناسي امتناع ۳۵درصد جمعيت مختار و قائل به انتخاب از واكسيناسيون است.

سال‌ها قبل، وقتي نرخ دلار اين‌طور نجومي نبود و قيمت نان و بنزين، قيمت زندگي و شاد بودن، چندان گران نبود، مسوولان شوراي اجتماعي كشور از نتايج تحقيقاتي درباره كاهش بيش از ۶۰ درصدي سرمايه اجتماعي خبر داند. حالا، گراني‌هايي كه هيچ مهاري ندارد و تورم افسارگسيخته و رونق گرفتن بازار دلالاني كه تمام ابعاد زندگي مردم را لابه‌لاي انگشتان خود به بازي گرفته‌اند، آخرين روزنه‌هاي اميد براي بهبود شرايط اشتغال و معيشت ۳ دهك فرودست جامعه را هم مسدود كرده است.

در حالي كه هر دهك اقتصادي، به‌طور ميانگين حدود ۱۵ ميليون نفر از جمعيت كشور را شامل مي‌شود، در حال حاضر سه دهك اقتصادي با جمعيت حدود ۴۵ ميليون نفر، در آن حد دچار مشكلات معيشتي هستند كه مستحق دريافت يارانه معيشتي شناخته شده‌اند و بنا به اعلام رسمي، در حال حاضر حدود ۶۰ ميليون نفر از جمعيت كشور، يارانه معيشتي ماهانه دريافت مي‌كنند.

اين جمعيت، كساني نيستند جز بازنشستگان، مستمري‌بگيران، كارگران و زحمتكشان در مشاغل غيررسمي و ناپايدار همچون دستفروشان، رانندگان تاكسي و اتوبوس، مددجويان تحت پوشش نهادهاي حمايتي. اين جمعيت، آب رفتن سفره‌هاي خود و ناتواني از برابر كردن دخل و خرج را، همچون گذر عمر، شاهدند در حالي كه قوه مديريت بر درآمد و مخارج‌شان هم نسبت به ۶ ماه قبل، يك سال قبل و حتي ۵ سال قبل، به زوال جدي دچار شده است. واكسن‌گريزها، آدم‌هاي مريخي و عجيب و غريب نيستند.

تعداد زيادي از واكسن‌گريزها را بايد بين همين جمعيت سراغ گرفت؛ جمعيتي كه از تناقض‌ها و وارونگي‌هاي دولت‌ها با واقعيت‌هاي غير قابل انكار زندگي و احوال شخصي و خانوادگي‌شان خسته شده‌اند چون شعارها؛ حتي آن شعارهايي كه به دخل و خرج مردم بستگي دارد هم ديگر بوي خوشي نمي‌دهد. اگر آن درصد اندك هميشه مشكوك به كارايي علم را از اين جمعيت ۳۵ درصدي واكسن‌گريز، خط بزنيم، خيل عظيمي باقي خواهند ماند كه اگر سر به پستوهاي زندگي‌شان بكشيم، مي‌توانيم واژه «اسف‌بار» را با مشاهده هر تصوير از آن‌گونه‌اي كه سپري مي‌كنند، تعريف و تفسير كنيم.