سخنرانان روز قدسِ سال ۵۸ چه کسانی بودند؟

عصر ایران: به بهانه روز قدس امسال که با سوم مرداد ماه مصادف شده یادی از اولین روز قدس در ۲۶ مرداد ۱۳۵۸ و ذکر نکاتی مرتبط با آن مناسبت دارد.

۳۵ سال پیش و در مرداد ۱۳۵۸ که مانند امسال با ماه رمضان مقارن بود اول بار سخنگوی وزارت امور خارجه از ابتکار امام خمینی در نام گذاری آخرین جمعه ماه رمضان به عنوان روز قدس بود خبر داد. بعدها دکتر ابراهیم یزدی مدعی شد که اول بار او این پیشنهاد را با رهبر فقید انقلاب مطرح کرده و مورد استقبال امام قرار گرفته بود. در پیام امام که همان سال توسط سخنگوی وزارت اور خارجه قرائت و در روزنامه ها منتشر شد البته اشاره ای به این موضوع نشده است.

اولین روز قدس در حالی برگزار شد که از سه هفته قبل نماز جمعه در تهران به امامت آیت الله طالقانی برگزار می شد و آن روز نیز طالقانی با دهان روزه در دفاع از آرمان فلسطین خطبه خواند.


سخنرانان آن راه پیمایی که پیش از خطبه های طالقانی در اولین روز قدس سخن گفتند ۴ شخصیت بودند. اگر هانی الحسن سفیر وقت فلسطین را که تنها پیام یاسر عرفات را قرائت کرد و خود نطقی ایراد نکرد به حساب نیاوریم:

سخنران اول مهندس مهدی بازرگان نخست وزیر دولت موقت بود که به مقایسه جمعیت سه میلیونی حاضر با ۱۲ سال قبل از آن پرداخت که اسراییل در سال ۱۹۶۷ مناطق تازه ای را اشغال کرد و نیروی برتر در خاورمیانه تصور می شد و انقلاب اسلامی ایران به این انگاره پایان داد.

بازرگان، از امام موسی صدر نیز یاد کرد و جای او را در آن آیین خالی دانست. امام موسی صدر در همه روزهای قدس بعدی نیز غایب بوده است.

سخنران دوم عبدالحلیم خدام وزیر امور خارجه وقت سوریه بود که پیش بینی کرد انور سادات به خاطرعقد پیمان کمپ دیوید به سختی مجازات شود. دو سال و دو ماه بعد پیش بینی او تحقق یافت و سادات به ضرب گلوله سروان خالد اسلامبولی از پا درآمد هر چند پیش بینی دوم عبدالحلیم خدام که با مجازات سادات راه استقلال و آزادی مصر هموار خواهد شد جامه واقعیت نپوشید و مصر گرفتار استبداد حسنی مبارک شد که ۲۹ سال دوام آورد.

سومین سخنران حضرت آیت الله سید علی خامنه ای بود که برای اولین بار پشت تریبون نماز جمعه قرار می گرفت و کسی حدس نمی زد روحانی جوان و ۴۰ ساله که به دوستداری دکتر شریعتی شهرت داشت ۵ ماه بعد به جای آیت الله طالقانی نماز جمعه را اقامه کند. با درگذشت طالقانی، آیت الله حسینعلی منتظری چند ماهی امام جمعه بود و بعد حضرت آیت الله خامنه ای عهده دار آن شدند.


چهارمین نفر هم محمد مجتهد شبستری بود که سخنران ثابت پیش از خطبه ها به حساب می آمد و از مسلمانان خواست «بستگی به زبان و خاک و مرز را رها کنند و همه مانند انسان های هم سان در کنار هم قرار گیرند.»

این اشاره هم خالی از لطف نیست که نگاهی به روزنامه اطلاعات در آن دوران نشان می دهد ۲۵ نویسنده وروشنفکر مطرح نیز در بیانیه ای با حمایت از راه پیمایی روز قدس اعلام کردند در آن شرکت می کنند. قطعا از دیدن این اسامی و آن ادبیات تعجب خواهید کرد اما واقعیت دارد و نشان می دهد که اولین روز قدس تا چه حد فرا گیر بوده است.

این نویسندگان و شاعران در پیام خود آورده بودند: «ما از انقلاب فلسطین و مبارزه مستمر تمام خلق های جهان علیه سرمایه داری جهانی، امپریالیسم آمریکا و صهیونیسم بین الملل حمایت می کنیم و در راه پیمایی روز قدس در کنار همه مبارزان راه آزادی و دموکراسی شرکت خواهیم کرد.»

در میان امضا کنندگان این نام ها به چشم می خورد: داریوش آشوری، داریوش شایگان، غلامحسین ساعدی، سیمین دانشور، داریوش مهرجویی و احمد شاملو.