۱۳۵۳۳۸۴ ۲۶ شهریور ۱۴۰۲ ۱۷:۵۱

سه «تبعیدی سلطنتی» در یک قاب

ناصرالدین شاه به قتل رسید، مظفرالدین‌شاه در مقابل خیزش مشروطه‌خواهان ناچار به امضای فرمان مشروطیت شد و بعد او نیز دیگر هیچ پادشاهی دوران سلطنتش را در ایران به پایان نبرد. انگار نظام سلطنتی در ایران دهه‌ها قبل از فروپاشی کامل به بن‌بست رسیده بود.

فرادید: ناصرالدین شاه به قتل رسید، مظفرالدین‌شاه در مقابل خیزش مشروطه‌خواهان ناچار به امضای فرمان مشروطیت شد و بعد او نیز دیگر هیچ پادشاهی دوران سلطنتش را در ایران به پایان نبرد. انگار نظام سلطنتی در ایران دهه‌ها قبل از فروپاشی کامل به بن‌بست رسیده بود.

در این قاب تاریخی سه چهرۀ برجسته را می‌توان تشخیص داد: احمد شاه، آخرین پادشاه قاجار؛ محمد حسن میرزا، برادر احمد شاه و آخرین ولیعهد قاجار و رضا خان، موسس سلسلۀ پهلوی.

این عکس عبرت‌آموز از یک جهت گواه تغییرپذیری زمانه و امکان زیر و رو شدن اوضاع و احوال است؛ مردی که در این عکس پشت سر خاندان سلطنتی ایستاده همان کسی است که شاه را نهایتا از مقامش عزل می‌کند و ولیعهد او را به تبعید می‌فرستد و اموالش را مصادره می‌کند.

21 - Copy - Copy

اما از یک جهت دیگر نیز شباهتی بین این سه نفر هست؛ هر سۀ آن‌ها نهایتا در تبعید از دنیا رفتند. احمد شاه در سال 1308 در حومۀ پاریس از دنیا رفت؛ در تبعیدی که آغازش به دست خودش بود اما ادامۀ آن از اختیار او خارج بود.

محمدحسن میرزا نیز در سال 1321 در شهر پاریس درگذشت. او در سال 1304 و بعد از عزل برادرش از مقام سلطنت به تبعید فرستاده شد. او در سال 1320 و بعد از عزل رضاشاه از سلطنت خواستار بازگشت به ایران شده بود اما نهایتا پایش به ایران نرسید و یک سال بعد در تبعید درگذشت.

اما خود رضاخان نیز سرانجام چندان متفاوتی نداشت. او در سال 1320 و بعد از اشغال ایران توسط قوای متفقین از سلطنت عزل و به جزیرۀ موریس و سپس به ژوهانسبورگ تبعید شد. او در سال 1323 در ژوهانسبورگ درگذشت.

این عکس اگر دو شخصیت دیگر یعنی محمدعلی‌شاه قاجار و محمدرضا پهلوی را نیز در خود داشت، می‌توانست قاب کاملی از تبعیدی‌های سلطنتی تاریخ معاصر ایران باشد.