عادت‌های غذایی که بیمارتان می‌کند

همشهری: پژوهش‌های علمی بسیاری انجام و مقالات معتبری منتشر شده تا ثابت کند که حدود ۵۵درصد از بیماری‌های غیرواگیر عامل تغذیه‌ای دارند. یعنی اگر برنامه غذایی افراد مختلف در جامعه در طول ۲۴ساعت شامل ۵گروه اصلی غذاها شامل کربو‌هیدرات و قندها، چربی‌ها، پروتئین‌ها، میوه و سبزیجات و شیر و لبنیات باشد و انرژی خود را از همه این گروه‌های غذایی بگیرند، ۵۰درصد بار بیماری‌های غیرواگیر (NCD) در کشور کاهش پیدا می‌کند. اما ایرانی‌ها به‌طور ویژه ۵عادت بد غذایی دارند که بروز این بیماری‌ها را تشدید می‌کند و نظام سلامت کشور را با آمار نگران‌کننده از اضافه‌وزن، چاقی، دیابت، فشار خون، بیماری‌های قلبی عروقی و آلزایمر مواجه کرده است. جلال‌الدین میرزای رزاز، رئیس انجمن تغذیه ایران و دانشیار دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی در گفت‌وگو با همشهری و در تشریح این ۵عادت غذایی به نکات جالبی اشاره می‌کند و آمار نگران‌کننده‌ای که درباره روند افزایشی برخی بیماری‌ها عنوان می‌شود.

اسراف مواد غذایی

اولین و مهم‌ترین عادت غذایی بد در میان مردم ایران اسراف مواد غذایی و تولید قابل‌توجه ضایعات مواد غذایی است. ضایعات غذا در ایران ۳۵میلیون تن و در کل اتحادیه اروپا ۹۰میلیون تن در سال است. بیشترین ضایعات هم مربوط به نان، میوه، برنج و سبزیجات است. اصلاح این فرهنگ می‌تواند در تثبیت امنیت غذایی و حل مشکل سوءتغذیه در میان افراد کم‌برخوردار اثربخش باشد.

زندگی شور

ایرانی‌ها دوبرابر سرانه دنیا نمک مصرف می‌کنند. این سرانه در جهان روزانه 5گرم است، اما این عدد در ایران به 10گرم می‌رسد. بارها تأکید شده که مصرف زیاد نمک می‌تواند عوارضی ازجمله بزرگ شدن عضله‌ قلب، نارسایی قلبی، بیماری کلیوی، سنگ کلیه، پوکی استخوان، سرطان معده و سکته‌ مغزی را به‌دنبال داشته باشد.

غذاهایی که زیاد پخته می‌شوند

نحوه فرآوری و طبخ غذا در سبک زندگی ایرانی‌ها مناسب نیست و بدترین روش‌ها را برای پخت غذا انتخاب می‌کنیم. مثلا اینکه سرخ‌کردنی‌ها جزو سبد اصلی غذاهای روزانه هستند. مواد غذایی‌ای که بیش از اندازه سرخ می‌شوند، آسیب جدی برای سلامت دارند. این درست که برخی غذاهای سنتی ما حاوی سرخ‌کردنی‌هاست اما نباید در روغن غوطه‌ور شوند. این در حالی است که خانواده‌های ایرانی کودکان خود را از همان اول با غذاهای بسیار چرب و سرخ‌شده عادت می‌دهند که در دوران نوجوانی تغییر ذائقه آنها کار سختی خواهد بود. مدت زمان طبخ هم یکی دیگر از مشکلات است، گاهی پیش می‌آید که یک غذا را به‌مدت 7تا 8ساعت می‌پزیم و نتیجه این کار، از بین رفتن کیفیت غذاست. در این‌باره بهتر است از زودپز استفاده کنیم یا زمان طبخ را به روش‌های مختلف کاهش دهیم.

روغن‌هایی که سرطان‌زاست

غذاهایی که به‌عنوان فست‌فودها و غذاهای آماده در بیرون خانه مورد استفاده قرار می‌گیرند هم جزو عادات بد غذایی هستند. مشکل اصلی اینجاست که برای تولید این غذاها اصول مبانی تغذیه‌ای رعایت نمی‌شود. روغن سرخ‌کردنی که در تمام فست‌فودها استفاده می‌کنند، مانده و جوشیده هستند و عوض هم نمی‌شود، بلکه درصورت کم شدن به آن اضافه می‌شود. در این روغن‌ها که روزانه 10تا 12ساعت می‌جوشند، رادیکال آزاد و مواد سرطان‌زا تولید می‌شود.

افراط و تفریط در رژیم‌های غذایی

یکی از فرهنگ‌های اشتباه تغذیه‌ای در کشور تمرکز برخی اقشار جامعه روی رژیم‌های خاص است. به این معنا که ما رژیم متنوع و متعادل نداریم و رژیم‌های تک‌غذایی در مردم ایران بسیار شایع است. حتی افراد تحصیلکرده و دانشگاهی داریم که عنوان می‌کنند در زندگی خود به هیچ عنوان از روغن‌های خوراکی استفاده نمی‌کنند. این در حالی است که 30درصد انرژی دریافتی باید از روغن‌ها صورت بگیرد و اگر این مسئله حذف شود، ظرف چند‌ ماه فرد دچار سوءجذب می‌شود. چون 4 ویتامین اصلی (آ، ‌ای، کا و دی) محلول در چربی جذب بدن نخواهد شد. این افراد تصور می‌کنند که مواد غذایی به‌صورت آب‌پز و بخارپز مناسب است، درحالی‌که بسیار بیماری‌زا خواهد بود.