«کمر گرما» کی شکسته می‌شود؟

ایسنا: رئیس مرکز ملی پیش‌بینی و مدیریت بحران مخاطرات وضع هوا با اشاره به آغاز موج جدید گرمایی جدیدی در کشور، شیوه اندازه گیری دمای «سایه» را بر اساس استانداردهای جهانی هواشناسی تشریح کرد.

صادق ضیاییان اظهار کرد: از هفته گذشته تا اوایل هفته جاری هوا به‌طور نسبی خنک‌ شد اما از روز سه‌شنبه (۲۸ مردادماه) روند افزایش دما مجدد آغاز می‌شود.

وی افزود: افزایش دما در اغلب مناطق کشور تا اواخر هفته ادامه خواهد داشت سپس از اوایل هفته بعد، دوباره کاهش نسبی دما مورد انتظار است.

به گفته وی در فصل تابستان فعالیت امواج گرمایی متناوب است و برهمین اساس کاهش یا افزایش نسبی دما نیز به‌طور متناوب تکرار می‌شود. 

رئیس مرکز ملی پیش‌بینی و مدیریت بحران مخاطرات وضع هوا با بیان اینکه نمی‌توان یک موج خاص را آخرین موج تابستان در نظر گرفت،‌ به اصلاح «شکسته‌ شدن کمر گرما» اشاره و اظهار کرد: طور عامیانه می‌توان گفت که از اواخر مرداد و اوایل شهریور کمر گرما شکسته می‌شود؛ به این معنا که شدت گرمایی که در طول تابستان تجربه می‌شود، دیگر تکرار نمی‌شود. 

ضیاییان تاکید کرد: آغاز روند کاهشی دما در تابستان بستگی به موقعیت جغرافیایی نیز دارد و معمولا کاهش دما در نیمه شمالی و شمال‌ غرب زودتر آغاز می‌شود و بدیهی است که در نواحی جنوبی نیز هوا دیرتر خنک می‌شود بنابراین شرایط اقلیمی هر منطقه تعیین‌کننده تغییرات دمایی همان منطقه خواهد بود. 

وی ادامه داد: بر اساس آمار بلند مدت، بسیاری نقاط کشور از پایان مردادماه یا اوایل شهریورماه با روند کاهشی دما مواجه می‌شوند. در شهر تهران نیز معمولا بیشترین دما اواخر تیر و نیمه مرداد ثبت می‌شود و پس از آن دما تعدیل و با کاهش نسبی همراه می‌شود. با این حال باید در نظر داشت که پس از نیمه مرداد نیز احتمال رخداد موج گرمایی در تهران وجود دارد. داده‌های پیشین نشان می‌دهد که تهران در گذشته حتی هفته اول شهریورماه با دمای حدودا ۴۰ درجه را نیز تجربه کرده است.

موج گرما چگونه تعریف می‌شود؟

ضیاییان در ادامه اظهار کرد: زمانی که دمای هوا از حد بالای نرمال خود در یک دوره آماری فراتر رود و این شرایط برای چند روز ماندگار شود، به آن موج گرما گفته می‌شود. برای مثال اگر دما از ۹۰ درصد داده‌های بلندمدت همان دوره زمانی بالاتر رفته باشد، می‌توان هشدار گرما صادر کرد.

وی با بیان اینکه این آستانه دما در روزها، ماه‌ها و مناطق مختلف متفاوت است، گفت: به عنوان مثال در ۱۰ شهریورماه ممکن است شاخص هشدار دمای ۳۵ درجه باشد اما در ۲۰ مردادماه دمای ۴۰ درجه به عنوان شاخص هشدار محسوب شود بنابراین موج گرما در هر روز و هر منطقه متفاوت است و با شرایط مشابه خود در بلند مدت مقایسه می‌شود. 

فعالیت موج گرمای فعلی چگونه خواهد بود؟

رئیس مرکز ملی پیش‌بینی و مدیریت بحران مخاطرات وضع هوا در ادامه اظهار کرد: از امروز (۲۷ مردادماه) در شمال‌غرب کشور شامل استان‌های اردبیل، آذربایجان شرقی و آذربایجان غربی، زنجان، گیلان، مازندران و خراسان شمالی افزایش محسوس دما پیش‌بینی می‌شود، به طوری که در برخی نقاط افزایش دما به بیش از پنج درجه نسبت به روز قبل (۲۶ مردادماه) خواهد رسید. همچنین در استان‌های غربی مانند کرمانشاه، کردستان، ایلام، خوزستان و لرستان نیز افزایش دما مورد انتظار است. دمای سایر نقاط کشور فردا با تغییر قابل توجهی روبرو نخواهند شد. 

ضیاییان ادامه داد: سه‌شنبه (۲۸ تیرماه) افزایش دما به استان‌های مرکزی و شرقی کشور از جمله تهران، قزوین، البرز، قم، اصفهان، سمنان، خراسان رضوی و خراسان جنوبی گسترش خواهد یافت و سایر استان‌هایی که دوشنبه (۲۷ مردادماه) با افزایش دما مواجه شدند نیز با ماندگاری هوای گرم همراه خواهند بود.

رئیس مرکز ملی پیش‌بینی و مدیریت بحران مخاطرات وضع هوا افزود: ماندگاری هوای گرم تا چند روز ادامه خواهد داشت و طی سه‌شنبه دما در استان‌های واقع در نیمه غربی کشور از حد بالای نرمال خود در یک دوره آماری فراتر می‌رود و با موج گرمایی روبرو خواهند شد. این شرایط ادامه خواهد داشت و از روز چهارشنبه و پنجشنبه (۲۹ و ۳۰ مردادماه) نوار شمالی کشور نیز با موج گرمایی جدید همراه خواهد شد. 

آخرین وضعیت رکوردهای دمایی

وی در خصوص ثبت رکوردهای دمایی نیز گفت: ممکن است برخی مناطق مانند شمال‌ غرب کشور رکوردهای جدیدی ثبت کنند، اما به طور قطعی نمی‌توان گفت و تنها حدس و گمان است.

تفاوت دمای واقعی با دمایی که احساس می‌کنید

وی ضمن مقایسه واقعی و دمای احساسی و با بیان اینکه دمای احساسی تابعی از رطوبت و باد است، گفت: تفاوت دمای واقعی و دمای حسی در مناطق مختلف، متفاوت است.

ضیاییان ادامه داد: رطوبت بر احساس هوای گرم و باد بر احساس دمای سرد اثرگذار است. برای مثال در یکی از لحظات ظهر روز گذشته (۲۶ مردادماه) در تهران دمای واقعی حدود ۳۱ درجه و دمای احساسی ۳۲ درجه بود اما این شرایط در مناطق مرطوب متفاوت است. به عنوان مثال در همان لحظه دمای بندرعباس ۳۶ درجه بود اما دمای احساسی ۴۰ درجه را تجربه می‌کرد؛ طی آن لحظه مشخص در اهواز نیز دما ۴۳ درجه بود اما دمای احساسی به ۴۴ می‌رسید چرا که رطوبت چندانی نداشت. به طول کلی در شهرهایی مرطوب مانند شهرهای شمال کشور، دمای احساسی گرما بیشتر از دمای واقعی است. 

وی درباره چگونگی ثبت دمای ایستگاه‌های هواشناسی گفت: دمای بولتن‌های هواشناسی دمای واقعی است. دمای احساسی علاوه بر باد و رطوبت به سلامت، سن و متغیرهای دیگری نیز مرتبط است.

اعلام دمای «سایه» بر اساس استاندارد جهانی هواشناسی 

ضیاییان در پایان درباره شیوه سنجش «دمای واقعی» اظهارکرد: اصطلاح عامیانه دمای «سایه» همان دمایی است که سازمان جهانی هواشناسی آن را به عنوان استاندارد جهانی معین کرده است چرا که دمای هوا باید در تمام نقاط جهان به شیوه یکسان اندازه‌گیری شود تا قابل مقایسه باشد. به همین علت «دمای واقعی» که در اصطلاح عامیانه به آن دمای سایه نیز گفته می‌شود، در جعبه‌ای سفید و چوبی، در ارتفاع دو متری اندازه گیری می‌شود. با این روش اثر تابش مستقیم خورشید به حداقل می‌رسد.