صحنه‌های قتل فیلم «نُه» دچار سانسور شد

برترین‌ها: فیلم سینمایی «نُه» به کارگردانی شاهین رشیدی، اولین اسلشر سینمای ایران، مسیر دشوار تولید و تحول ژانری را در دل سانسور تجربه کرده است.

فیلم سینمایی «۹» به کارگردانی شاهین رشیدی این روزها به صورت آنلاین در پلتفرم فیلم‌نت اکران شده و بهانه‌ای شد تا در گفت‌وگویی کوتاه با کارگردان این اثر، درباره مسیر ساخت و دریافت عمومی فیلم صحبت کنیم.

فیلم سینمایی «نه» به‌عنوان اولین اثر اسلشر در سینمای ایران در سال 1396 تولید شد و سال‌ها برای اکران در انتظار مجوز بود. کارگردان، نویسنده و تهیه کننده «نه» در این گفت‌وگو توضیح می‌دهد که مسیر تولید و عرضه فیلم تحت فشارهای سانسور و بازنگری‌های متعدد قرار گرفته و همین مداخله‌ها تا حد زیادی شکل نهایی اثر را تغییر داده‌اند. او همچنین از ریشه‌های ایده، روش روایت و تاثیرات ژانری بر فرم فیلم سخن گفته است.

در باب تغییر مسیر ژانری و تاثیر سانسور

شاهین رشیدی در ابتدا درباره تحول تدریجی فیلم از یک اسلشر تمام‌عیار به نسخه‌ای با خشونت تعدیل‌شده به دلیل سانسور این فیلم، عنوان کرد: من به‌ناچار برای عبور از مسیر مجوزها و ورود به چرخه نمایش، عناصر خشن  فیلم که جزو خصیصه‌های ژنریک سینمای اسلشر است، کم کردم. صحنه‌های قتل به‌تدریج از نمایش مستقیم حذف شد و بسیاری از پلان‌ها و سکانس‌هایی که در تیزرها دیده می‌شود، در نسخه نهایی فیلم حضور ندارند.

وی با تاکید بر اینکه تولید یک فیلم سینمایی بلند در ژانر اسلشر به دلایل متعددی مانند عدم حمایت تهیه کنندگان و سرمایه‌گذران، روبه‌رو است، درباره چالش‌های زمان تولید فیلم گفت: در جریان پروسه تولید، قصه و فرمِ اولیه تا حدی دگرگون شد و من مجبور به بازنویسی و حتی تغییر پایان‌بندی بعضی از سکانس‌ها شدم تا با فرمت یک دستی در نهایت با توجه به ظرفیت‌های تولید برسیم.

این کارگردان درباره تجربه کار با گروه تولید بیان کرد: «تولید این فیلم یک همکاری فشرده و با زمان بسیار محدود بود. تیم ما با وجود اینکه اولین تجربه جدی‌شان بود، کاملا همراه پروژه  بودند و همین باعث شد کنترل بیان سینمایی دقیق‌تر شود. بازیگران نیز تمام‌قد کار کردند و این برای من اهمیت داشت.»

رویکرد مستند جعلی و تاثیرات فرمیک

رشیدی با اشاره به استفاده از قالب «مستند جعلی» در نگارش فیلمنامه «نه» توضیح داد: قصد داشتم با ساختن مستندی موهوم برای چیزی که وجود خارجی ندارد، فضای باورپذیر و عجیب‌وغریبی خلق کنم؛ فرمی که به‌زعم من در مخاطب اثری متفاوت بر جا می‌گذارد و تا اندازه‌ای نتیجه‌بخش خواهد بود؛ این رویکرد را هم‌ردیف آثاری چون «پروژه جادوگر بلر» می‌دانم و استفاده از این ساختار به نظر من در ایجاد لایه‌ها و زیرمتن‌ در فیلم کمک کرده است.

مقایسه با نمونه‌های معاصر و معضلات مجوز

کارگردان «نه» با اشاره به نمونه‌های معاصر سینما و سریال‌های ترسناک ایرانی گفت: در مقایسه با برخی آثار اخیر که حجم خشونت زیادی دارند مانند «پیر پسر»، روند دریافت مجوز برای سریال‌ها در پلتفرم‌ها مانند سریال «وحشی»، «قورباغه» آسان‌تر است و این آثار صحنه‌های خشونت‌آمیزتری از فیلم «نه» داشته‌اند و در عین حال کمتر با مانع روبه‌رو شده‌اند. این تفاوتِ رویکردها باعث شد فیلم ما با محدودیت‌های زیادی دست‌به‌گریبان شود و 8 سال برای اکران آن زمان طی شود.

عناصر اسطوره‌ای و فضاسازی در خدمت فیلمنامه

رشیدی درباره طراحی فضا و صحنه و انتخاب عوامل توضیح داد: فیلم عمدتاً در شب می‌گذرد که عموم فیلم‌های ترسناک و اسلشر در این زمان روایت می‌شوند. در انتخاب بازیگران هم از بازیگران تئاتری برای ارتقای باورپذیری اثر استفاده کردم تا مخاطب درگیر پیش زمینه کاراکتر های بازیگران شناخته شده نشود.

وی افزود که لایه‌های اسطوره‌ای و ارجاعات فرهنگی از جمله الهام‌گیری‌هایی از نمادها مانند «گردونه مهر» در فیلم وجود دارد و قصه در سطوح مختلفِ تماتیک پیش می‌رود؛ ویژگی‌هایی که به گفت او ریشه در مطالعات و خوانش‌های متنوع او دارد.

کارگردان درباره منشا یکی از ایده‌های کلیدی فیلم مطرح کرد:جرقهٔ اصلی از تجربه‌ای واقعی هنگام بازدید از کافه‌ای با دکور و عکس‌های مربوط به دوره جنگ جهانی دوم زده شده است. حضور المان‌های آلمانی و تاریخچه کارگران و تکنسین‌های آلمانی در آن منطقه که من حضور داشتم (در اشاره‌ای به معدن‌های زغال‌سنگ و حیات اجتماعی گذشته آن محل) باعث شد تا ایده ترکیب تاریخی–تخیلی و وارد کردن تم‌هایی چون افسانه‌های جنگ و پژوهش‌های علمی در دل قصه شکل بگیرد.

رشیدی درباره وجود یک خط روایی موازی در فیلم گفت: این بخش به خانواده‌ای آلمانی در دوره جنگ جهانی دوم مربوط است و در آن دانشمندانی در تلاش برای تولید ماده‌ای با قابلیت «نامیرا کردن» یا اصلاح بافتِ بدن هستند. این عنصر، گرچه در دل قصهٔ فیلم جای گرفته، از دل ترکیب تجربه‌های میدانی و اسطوره‌پردازی پدید آمده و بعدتر نیز نمونه‌های هالیوودی مشابهی از همین کانسپت ساخته شده‌اند.

نویسنده و آهنگساز فیلم «نه» در پایان نیز به عنوان یک کارگردان فیلم اولی درباره موج «فیلم اولی‌ها» خاطرنشان کرد: به نظر من اگر کارگردان فیلم اولی بخواهد مسیر خودش را بسازد، باید وام‌دار «نگاه» خود باشد نه وام‌دار «قالب». من تلاش کردم این نگاه را حفظ کنم و نگاه شخصی خودم را در سینما داشته باشم.

در پایان، یادآوری می‌شود که شاهین رشیدی پیش‌تر در حوزه موسیقی و تولید موزیک ویدیو فعال بوده و تجربه‌هایی در آهنگسازی، تنظیم و ساخت ویدیوها داشته است؛ تجربه‌هایی که به گفته خودش جرقه ورودش به تصویر و سینما را فراهم کرد.