آمریکا دقیقاً تا کجا می‌خواهد در ونزوئلا پیش برود؟

فرارو: استفن کالینسون، تحلیلگر ارشد مسائل بین الملل شبکه سی.ان.ان نوشت:  با حمله‌ای که گفته می‌شود از سوی سازمان سیا به یک تأسیسات بندری انجام شده، رویارویی آمریکا با ونزوئلا وارد مرحله‌ای تازه و بسیار حساس شده است.  در حالی که دونالد ترامپ به تصمیم‌های بزرگ‌تری برای تشدید تنش نزدیک می‌شود، دولتش هنوز یک توضیح عمومیِ روشن، منسجم و قابل‌فهم درباره دلیل و هدف این اقدامات ارائه نداده و حتی افکار عمومی آمریکا را هم برای پیامدهای احتمالیِ ادامهٔ این مسیر آماده نکرده است.

محاصره نفتکش‌ها، هدف‌گیری قایق‌ها؛ تشدید مرحله‌ای در کارائیب

مقامات ارشد هنوز مشخص نکرده‌اند این تجمع بزرگ نیروهای دریایی آمریکا در دریای کارائیب تا چه زمانی ادامه دارد و در عملیاتی که همین حالا هم نگرانی‌های حقوقی ایجاد کرده، دقیقاً چه مأموریتی از نیروهای نظامی آمریکا می‌خواهند. نه ترامپ و نه مشاوران اصلی سیاست خارجی او، هیچ تصویر مشخصی از اینکه «نتیجه مطلوب» این رویارویی چیست ارائه نکرده‌اند؛ رویارویی‌ای که مرحله‌به‌مرحله شدیدتر شده است: از فشارهای دیپلماتیک شروع شد، بعد به حمله به قایق‌های مظنون به قاچاق مواد مخدر در کارائیب رسید، سپس به محاصره نفتکش‌ها کشیده شد و حالا به یک حمله زمینی رسیده است.

اگر هدف واقعی این اقدامات واقعاً سرنگونی نیکلاس مادورو باشد، کاخ سفید هنوز هیچ برنامه روشن و قابل‌فهمی به مردم آمریکا نشان نداده که بعد از کنار رفتن او قرار است چه شود. این موضوع وقتی مهم‌تر می‌شود که تجربه‌های تلخِ بعد از سرنگونی حاکمان عراق، افغانستان و لیبی را به یاد بیاوریم.  در همین زمینه، آدام اسمیت، ارشدترین دموکرات کمیته نیروهای مسلح مجلس نمایندگان، روز سه‌شنبه در گفت‌وگو با برایانا کیلر در سی.ان.ان گفت: « نگرانی اصلی این است که این روند از اینجا به بعد به کجا می‌رود، چون ترامپ آشکارا می‌خواهد مادورو را کنار بزند؛ اما حمله به قایق‌ها و دیگر فشارها ظاهراً نتیجهٔ مورد نظر را نداده‌اند، پس سؤال این است که اگر کارساز نباشند، ترامپ قدم بعدی را چه می‌بیند و تا کجا حاضر است برای تغییر رژیم در ونزوئلا پیش برود. »

با این حال ممکن است همین ابهام عمدی باشد؛ اگر تجمع نیروها و تشدیدهای مرحله‌ای بخشی از یک جنگ روانی برای غافلگیر کردن مادورو یا قانع کردن اطرافیانش باشد که بدون او امنیت بیشتری خواهند داشت، آن وقت همین سردرگمی می‌تواند نقش «سلاح» را بازی کند. در همین چارچوب، حتی از بیرون هم روشن است که حمله سیا به یک تأسیسات بندری بیشتر یک هشدار نمایشی بوده تا نشان دهد آمریکا ابزارهای بسیار گسترده‌تری برای فشار آوردن در اختیار دارد.

اما هرچه بحران جدی‌تر می‌شود ضرورت این‌که دولت برنامه‌ها و هدفش را صریح و روشن برای مردم آمریکا توضیح دهد، بیشتر و فوری‌تر می‌شود. اصلاً قرار نبود رئیس‌جمهور بتواند صرفاً با تصمیم شخصی کشور را وارد جنگ کند. تجربه هم نشان داده جنگ‌های بزرگ و پیچیده خیلی وقت‌ها با اقداماتی محدود شروع می‌شوند و بعد کم‌کم به مسیرهایی می‌روند که از کنترل خارج می‌شود؛ جنگ ویتنام نمونهٔ واضح همین اتفاق است.

کارائیب روی لبه تیغ؛ از پهپادِ سیا تا رؤیای تغییر رژیم

با توجه به اینکه انفجارِ تأسیسات بندری یک عملیات محرمانهٔ سیا بوده است؛ اما نامشخص بودن جزئیات چندان عجیب نیست. ترامپ روز دوشنبه به خبرنگاران گفت «یک انفجار بزرگ» در محدودهٔ اسکله‌ای رخ داده که از آنجا قایق‌ها را برای حمل مواد مخدر بارگیری می‌کردند، اما از گفتن جزئیات بیشتر درباره این حمله خودداری کرد؛ حمله‌ای که سی.ان.ان بعدا گزارش داد با پهپاد و توسط سازمان سیا انجام شده است.

اینکه رئیس‌جمهور درباره یک عملیات مخفی حرف زده، خودش گیج‌کننده است، چون با این کار «انکارپذیری معقول» را از بین برده؛ همان امتیازی که معمولاً اقدام پنهانی به دولت می‌دهد تا مسئولیت مستقیم را رد کند. شاید ترامپ می‌خواست با علنی کردن ماجرا فشار بیشتری روی مادورو بیاورد، اما حالا که همه از آن خبر دارند، ممکن است دست خودش را هم بسته باشد؛ چون به‌سختی می‌شود باور کرد انفجار یک تأسیسات بندری بتواند مادورو را از جایگاهش پایین بکشد.

دریادار بازنشسته جیمز استاوریدیس، فرمانده پیشین نیروهای متحد ناتو، به سی.ان.ان گفت احتمال می‌دهد ترامپ مجوز عملیات‌های پنهانی بیشتری در ونزوئلا علیه اهداف مرتبط با مواد مخدر بدهد، اما همین حملهٔ سیا این تصور را هم تقویت کرده که ماجرا در اصل به «تغییر رژیم» مربوط است. او توضیح داد اگر هدف واقعاً تغییر رژیم باشد، ترامپ در برابر یک انتخاب نسبتاً مشخص قرار می‌گیرد: اینکه حملات را از نظر شدت، دامنه و مقیاس بزرگ‌تر کند و به سراغ ارتش ونزوئلا، سامانه‌های پدافند هوایی آن و حتی در نهایت رهبری سیاسی برود.

استفاده از سازمان سیا برای یک عملیات نسبتاً ساده با توجه به توان و مأموریت گسترده‌تر این سازمان قابل‌توجه است. یک توضیح ممکن این است که عملیات پنهانیِ اطلاعاتی معمولاً مثل اقدام نظامی رسمی، به مجوز صریح کنگره یا اعلام جنگ نیاز ندارد: در این حالت رئیس‌جمهور یک «مجوز محرمانه» صادر می‌کند، به نهادهای مربوط اجازه اقدام می‌دهد و فقط باید کمیته‌های اطلاعاتی کنگره را در جریان بگذارد. از آنجا که فشارها مدام در حال تشدید است، بعید به نظر می‌رسد این آخرین حمله از این نوع در خاک ونزوئلا باشد. اما تکرار این مسیر می‌تواند خطر دیگری هم داشته باشد: اینکه آمریکا وارد یک جنگ پنهانِ طولانی و بی‌پایان شود که عملاً دورزدن محدودیت‌های حقوقی و قانون اساسی را آسان‌تر می‌کند و سابقه ترامپ در کش دادن اختیاراتش تا مرزها و حتی فراتر از آن در حوزه‌های دیگر، این نگرانی را جدی‌تر می‌کند.

شبکه همسو با ماگا؛ رؤیای نفوذ در آمریکای لاتین

دونالد ترامپ در روز کریسمس گفت ارتش آمریکا علیه گروه‌های اسلام‌گرا در نیجریه، گروه‌هایی که به گفته او مسیحیان را تهدید می‌کردند حملاتی انجام داده، اما دولت هنوز هیچ توضیح عمومی روشنی درباره اهداف این حملات نداده است. او روز دوشنبه هم تهدید کرد اگر ایران برنامه‌های موشکی یا هسته‌ای‌اش را دوباره از سر بگیرد، حملات نظامی تازه‌ای علیه آن انجام می‌دهد. در نتیجه تصویر رئیس‌جمهوری که بیشتر بر پایه تکانه و تصمیم‌های لحظه‌ای جلو می‌رود، پررنگ‌تر شده است. به همین دلیل برای مردم آمریکا مهم‌تر از همیشه است بدانند به نام آن‌ها در ونزوئلا چه کارهایی انجام می‌شود؛ به‌ویژه وقتی هزاران نیروی نظامی در حالت مأموریت فعال‌اند و ممکن است جان بعضی از آن‌ها در خطر باشد.

ترامپ و چند مقام ارشد می‌گویند اقداماتشان توجیه دارد، چون ونزوئلا را یک حلقه مهم در شبکه قاچاق مواد مخدر می‌دانند؛ شبکه‌ای که هر سال باعث مرگ هزاران آمریکایی می‌شود. اما منتقدان یادآوری می‌کنند که ونزوئلا به‌عنوان مسیر اصلی قاچاق فنتانیل شناخته نمی‌شود. علاوه بر این، ترامپ با عفو رئیس‌جمهور پیشین هندوراس که در آمریکا به خاطر قاچاق مواد مخدر به ۴۵ سال زندان فدرال محکوم شده بود عملاً به همین استدلال خودش هم ضربه زده است.

رویکرد دولت ترامپ در قبال ونزوئلا، چند هدف و چند چهره را در حلقه نزدیک رئیس‌جمهور به هم وصل می‌کند: اول، موضوع بازگرداندن مهاجران غیرقانونی؛ در این نگاه، اگر در ونزوئلا دولتی همسو با آمریکا روی کار بیاید، بازگرداندن مهاجران فاقد مدرکِ ونزوئلایی سریع‌تر می‌شود؛ چیزی که برای استیون میلر، معاون رئیس دفتر کاخ سفید یک هدف محوری است.

دوم، فشار بر حکومت‌های چپ‌گرا؛ مارکو روبیو سال‌هاست رویکردی تهاجمی در نیم‌کره غربی دارد و می‌خواهد خودکامگی‌های چپ‌گرا را تضعیف کند؛ حتی بعضی تحلیلگران می‌گویند اگر مادورو سقوط کند، ممکن است بعدی «کوبا» باشد.

سوم، نمایش قدرت نظامی؛ حضور پرشمار ناوهای جنگی آمریکا در دریای کارائیب به پیت هگست، وزیر دفاع، فرصت یک قدرت‌نمایی پرسر‌وصدا می‌دهد. و در مجموع، فارغ از اینکه هدف نهایی تغییر رژیم باشد یا دسترسی به نفت عظیم ونزوئلا یا ساختن شبکه‌ای از دولت‌های همسو با ماگا در آمریکای لاتین، دست‌کم این اقدامات با راهبرد امنیت ملی جدید رونمایی‌شده دولت هم‌خوانی دارد.

بازگشتِ مونرو با چهره‌ای تازه؛ نیم‌کرهٔ غربی در نقشه امنیتی ترامپ

در سند راهبرد امنیت ملی گفته شده آمریکا بعد از سال‌ها کم‌توجهی می‌خواهد دوباره «دکترین مونرو» را اجرا کند تا برتری‌اش در نیم‌کرهٔ غربی را برگرداند و از خاک خود و همچنین دسترسی‌اش به نقاط کلیدی منطقه محافظت کند؛ سندی که به هشدار سال ۱۸۲۳ جیمز مونرو اشاره دارد، زمانی که او گفت آمریکا اجازه نمی‌دهد قدرت‌های اروپایی استعمارشان را در این منطقه گسترش دهند. نسخهٔ تازه‌ای که به ترامپ نسبت داده می‌شود تأکید می‌کند دولت می‌خواهد «رقبای خارج از نیم‌کره» را از امکان استقرار نیرو در منطقه یا مالکیت و کنترل دارایی‌های حیاتی محروم کند. همچنین می‌گوید این رویکرد قرار است با تکیه بر «دوستان قدیمی در نیم‌کره» پیش برود تا مهاجرت کنترل شود، جریان مواد مخدر متوقف گردد و ثبات و امنیت در خشکی و دریا تقویت شود.

این راهبرد می‌گوید باید برای «امن‌کردن مرز و شکست دادن کارتل‌ها» استقرارهای هدفمند انجام شود و اگر لازم شد، به جای سیاست چند دهه‌ایِ صرفاً مبتنی بر اجرای قانون، از «نیروی مرگبار» هم استفاده گردد؛ اما به پرسش‌های حقوقی و بحث حاکمیت ملی درباره کارزار ترامپ در خاک ونزوئلا پاسخ نمی‌دهد. به همین دلیل بعید است این چارچوب بتواند هم دموکرات‌ها و جمهوری‌خواهان منتقدی را که درباره مبنای قانون اساسی اقدامات رئیس‌جمهور تردید دارند قانع کند، و هم بخشی از محافظه‌کاران ماگا را که فکر می‌کنند ترامپ از «اول آمریکا» فاصله گرفته آرام کند. با این حال، دست‌کم نشان می‌دهد پشت اقدامات ترامپ فراتر از حرف‌های لحظه‌ای و تهدیدهای پراکنده یک منطق نسبتاً مشخص وجود دارد؛ و شاید وقت آن باشد که همین منطق شفاف‌تر و گسترده‌تر با افکار عمومی در میان گذاشته شود.