زیبایی‌های مسجد رنگونی‌ها پشت داربست‌های بازارچه پنهان شد

مهر: بنای تاریخی و ارزشمند مسجد رنگونی‌ها در تاریخ ۹ فروردین ۷۸ با شماره ۲۲۸۹ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است در تابلوی این بنا نوشته شده که این مسجد مربوط به کارگران هندی و بنگلادشی ساکن آبادان بوده است. این پیشانی بنا نقش کنده وجود دارد که با بسم الله الرحمن الرحیم آغا و با ذکر نام خلفای راشدین در قاب چپ خاتمه می‌یابد.

نکته مهم اینکه در حیاط این بنا، بیشتر مواقع بازارچه‌های فروش محصولات خوراکی و صنایع دستی برپا می‌شود و برای این منظور نیز داربست‌های فلزی می‌بندند. این اتفاق موجب شده تا سیمای منظری مسجد از بیرون بهم بریزد آن هم مسجدی که تزیینات معماری بسیار زیادی در نما دارد.

از سوی دیگر این بنای تاریخی که همیشه به روی گردشگران باز نیست مگر زمانی که بازارچه موقت در آن برپا شود، به مرمت جدی در تزیینات نیاز دارد اما مرمتی که آن را از اصل و هویتش دور نکند!

نوربخش غفاری رئیس اداره میراث فرهنگی شهرستان آبادان در گفتگو با خبرنگار مهر بیان کرد: شالوده آبادان را شرکت پالایش نفت ریخت. با اکتشاف نفت در مسجد سلیمان و انتقال آن برای استخراج به آبادان این شهر رونق گرفت. اسم رنگونی‌ها یا رانگونی‌ها برگرفته از یکی از شهرهای اصلی یعنی یانگون هست که در زبان فارسی کمی تغییر کرده است حتی مسجد زنگولویی ها هم گفته می‌شود. ما در طراحی اینجا که متعلق به اهل سنت است، معماری چهار ستونی را شاهدیم. در معماری ستون‌های اینجا از لوله‌های نفت استفاده شده است. شرکت پالایش نفت از امکانات خودش برای ساخت این مجموعه استفاده کرده است. همچنین در سقف نیز از ریل‌های راه آهن استفاده شد.

وی گفت: از آنجا که این مسجد حدود ۱۰۰ متر با رودخانه مرزی اروندرود فاصله دارد، مصالح مسجد را به گونه‌ای ساخته‌اند که تحمل رطوبت را داشته باشد. این مسجد بعد از جنگ هشت ساله مرمت‌های زیادی می‌شود و مجدد به چرخه استفاده برمی گرددد. ما در آبادان غیر از مسجد، کنیسه و کلیسا هم داشته‌ایم و این نشان می‌دهد که تنوع قومیتی در این شهر زیاد بوده است چون از کشورهای مختلف برای کار به اینجا می‌آمدند.

غفاری گفت: یکی از نکات خاص مسجد این است که فضای بیرونی کاملاً سفید ولی فضای داخلی سبز است که این هم برگرفته از رنگ‌های پرچم هندوستان بوده هر چند که رنگ زعفرانی آن ا نداریم ولی می‌توانیم نمادهای هندی را ببینیم. همچنین در ستون چپ و راست چرخه آشوبگان نماد آرزو و تناسب نماد شاخ گاو مانند که بالاتر قرار گرفته است. این نمادها در انتها به گل نیلوفر ختم می‌شوند.

وی در توضیح بیشتر بخش های این بنا گفت: محراب مسجد رو به قبله است و وقتی فردی از در اصلی وارد می‌شود رو به قبله قرار می‌گیرد این معماری را ما در مساجد خودمان نداریم. معمولاً ما طوری می‌سازیم که به سمت راست بچرخید بعد وارد مسجد شوید. رنگ بالای محراب رنگ اصیل آن بوده است یعنی آخرین رنگی که ما بعد از جنگ داشته‌ایم. این رنگ همچنان ثابت و بدون تغییر مانده است. در این مسجد اگر از آینه هم استفاده شده به دلیل این است که آیینه نماد پاکی است.

غفاری درباره مرمت های این مسجد در طول سالهای مختلف هم گفت: این بنا در سال ۸۰ تا ۸۲ به صورت کامل مرمت شد و حتی کف آن را برداشتند. بخش جنوبی ریزش کرده بود و اصلاح شد. هنوز روی یکی از دیوارها تیر و ترکش وجود دارد. این بنا دائم نیاز به مرمت دارد. اگر هم رنگ ستون‌ها پوسته می‌شود به این دلیل است که از سیمان استفاده شده است و رنگ روی سیمان خیلی خوب نمی‌نشیند. آخرین بار در سال ۱۴۰۲ مرمت‌هایی انجام شده ولی هنوز بخش‌های دیگری از آن باقی مانده است.

وی افزود: ناکش یا گربه رو در معماری بنا استفاده شده تا رطوبت به آن آسیب وارد نکند. این کار باعث شده تا هوا دائماً در حال چرخش باشد و رطوبت هم گرفته شود. ولی با این حال با وجود اینکه صد سال از ساخت بنا گذشته و فرسوده شده بخش‌هایی از آن نشست کرده و رطوبت به بخش‌هایی از آن وارد شده است. البته این مشکل را خیلی از سازه‌های قدیمی دارند.