شغل جدیدی که فال‌گیرها برای خود دست و پا کردند!

روزنامه همشهری نوشت: «امروز برای خرید طلا مناسب نیست»، «تا سه‌شنبه دلار بالا می‌رود»، «مشتری‌های متولد آبان فعلا وارد بورس نشوند». اینها جملاتی است که این روزها نه در محافل خصوصی فال‌گیری، بلکه در گروه‌ها و کانال‌های پرمخاطب شبکه‌های اجتماعی دست‌به‌دست می‌شود؛ گروه‌هایی که با تکیه بر نجوم، طالع‌بینی و پیشگویی به مخاطبان خود می‌گویند چه زمانی سرمایه‌گذاری کنند، چه زمانی دست نگه دارند.

این افراد مدعی هستند علم زمان و آسترولوژی پایه اصلی تمام این تحلیل‌هاست و عده‌ای به قول خودشان قبل از اینکه کسی خبر داشته باشد، براساس حرکت ستارگان و سیارات دست به پیشگویی بازارها می‌زنند. هر چند رشد قارچ‌گونه کارشناسان مدعی پیش‌بینی درست بازارها، مربوط به امروز و دیروز نیست اما از تحلیل با تکیه بر نجوم، می‌توان به‌عنوان یک پدیده جدید یاد کرد.

بازار پیشگویی؛ از فال شخصی تا نسخه اقتصادی

فال و طالع‌بینی سال‌هاست که به‌عنوان بخشی از فرهنگ عامه وجود دارد اما آنچه امروز رخ می‌دهد، نوعی جایگزین‌شدن پیشگویی فردی با راهنمای تصمیم‌گیری در اقتصادی جمعی است. در این گروه‌ها، پیش‌بینی قیمت دلار، سکه، رمزارز، مسکن یا حتی خودرو، نه براساس داده‌های اقتصادی، بلکه ظاهرا با اتکا به حرکت سیارات و انرژی ماه و زحل ارائه می‌شود. برخی از این کانال‌ها ده‌ها هزار عضو دارند و پست‌هایشان با قطعیت نوشته می‌شود؛ جملاتی که بیش از آنکه شبیه تحلیل باشند، لحن دستورالعمل دارند: «بخرید»، «نفروشید»، «تا فلان تاریخ صبر کنید». همین قطعیت، برای بسیاری از مخاطبان خسته از ابهام، جذاب است. این افراد معمولا در بزنگاه‌های مختلف تلاش می‌کنند تا تحلیل‌هایشان را به یک اتفاق قلاب کنند و از این طریق به مخاطبان خود، درستی پیشگویی‌هایشان را گوشزد کنند.

طرفداران میلیونی آقای آنالیز

در میان تمام پیشگویان اقتصادی، نام یک نفر بیش از دیگران به گوش می‌خورد و رصد صفحات این به‌اصطلاح تحلیلگر در کانال‌ تلگرامی و صفحه اینستاگرامی‌اش، نشان می‌دهد که نزدیک به یک میلیون مخاطب، تمام هوش و حواسشان را به تحلیل‌های مبتنی بر حرکت اجرام آسمانی این چهره گره زده‌اند. او که در تمام پست‌های کانال تلگرامی‌اش، خود را تریدر معرفی می‌کند، بخشی از درآمدش مربوط به فروش بسته‌های آموزش علم ستاره‌شناسی و آسترولوژی است. «چرخه ستاره‌شناسی برای بازارها تمام شده؛ مراقب باشید».  این پیام بارها و بارها در دوره‌های زمانی مختلف در این کانال ثبت شده است تا مردم براساس نسخه‌پیچی این پیشگو دست به تصمیم‌گیری اقتصادی بزنند. این کانال و این به‌اصطلاح پیشگو تنها نیست و این روزها که حفظ سرمایه اقتصادی به یکی از دغدغه‌های اصلی مردم تبدیل شده است، هر دم شاهد ظهور و بروز مدعیان تحلیل بازارها به این سبک و سیاق در شبکه‌های اجتماعی هستیم.

آنهایی که اعتماد می‌کنند

شاید باورش سخت باشد اما در روزگاری که حفظ سرمایه، حکم گلوله برفی در دستان تب‌دار مردم را دارد، نسخه‌پیچی پیشگویان بازارها، شرایط را سخت و سخت‌تر می‌کند. تلاش برای حفظ و از دست‌ندادن اندک سرمایه، بهانه‌ای است برای اینکه مردم عادی و بی‌خبر از ترفندهای نوسان‌گیری بازارها به صفحات مدعیان تحلیل رهسپار شوند. این قبیل پیشگویان تلاش می‌کنند تا با گرفتن حد میانه یا طرح صحبت‌های کلی، اطلاعات خود را در هر بزنگاهی به یکسری از اتفاقات روز گره بزنند. مریم یکی از افرادی است که تنها به‌عنوان مشاهده‌گر، فعالیت چند کانال با این ماهیت را رصد می‌کند. در مورد اعتماد مردم به این نسخه‌پیچی‌ها می‌گوید: «یکی از این کانال‌ها چند وقت پیش به مردم گفت هر چه سریع‌تر طلا را در اوج بفروشید که طلا سقوط می‌کند. بعدها دیدم که یکسری از مردم کامنت می‌گذاشتند که چرا دروغ گفتی و سرمایه ما از دست رفت.»

دنیای متفاوت پیش‌بینی و پیشگویی

در سال‌های اخیر، با پررنگ‌تر شدن نقش داده و الگوریتم در تصمیم‌گیری‌ها، مرز میان «پیش‌بینی اقتصادی» و «پیشگویی» بیش از هر زمان دیگری دچار سوء‌تفاهم شده است؛ دو مفهومی که در ظاهر شبیه هم هستند اما در معنا و کارکرد، فاصله‌ای جدی با هم دارند. پیش‌بینی اقتصادی بر پایه داده‌های گذشته، مدل‌های آماری، فرضیه‌های شفاف و سناریوهای مختلف شکل می‌گیرد. اقتصاددان می‌داند که آینده قطعی نیست، برای همین پیش‌بینی را با بازه خطا، احتمال و عدم‌قطعیت همراه می‌کند. وقتی فردی از تورم احتمالی سخن می‌گوید، درواقع دارد تصویری مشروط از آینده ارائه می‌دهد؛ تصویری که وابسته به سیاست‌ها، شوک‌ها و رفتار مردم است و هر لحظه می‌تواند تغییر کند. در مقابل، پیشگویی، ادعای دانستن آینده به‌صورت قطعی است؛ بدون توضیح روش، بدون پذیرش خطا و اغلب با تکیه بر نیروهای ماورایی، شهود و حرکت اجرام آسمانی. مشکل از جایی شروع شد که در آشفته‌بازار اقتصادی، توصیه‌ افرادی که خود را آینده‌بین می‌دانند، جایگزین تحلیل‌های منطقی اقتصادی شد، وضعیتی که می‌تواند زیان‌های جدی به همراه داشته باشد، به‌ویژه برای اقشار کم‌درآمدی که سرمایه محدودی دارند.