واقعی؛ این روزها حتی عراقی‌ها هم به ایران نمی‌آیند

برترین‌ها: در پی تشدید تنش‌های سیاسی داخلی و خارجی و صدور هشدارهای سفر به ایران، صنعت گردشگری کشور با یکی از عمیق‌ترین رکودهای سال‌های اخیر مواجه شده است؛ رکودی که از توقف تورهای ورودی و افت شدید ضریب اشغال هتل‌ها تا خروج نیروهای متخصص از این صنعت امتداد یافته و سرمایه‌گذاران و فعالان گردشگری را در تنگنای جدی قرار داده است. در ادامه، تحلیل «جهان‌صنعت» از پیامدهای این بحران بر صنعت توریسم ایران را می‌خوانید.

به‌دنبال هشدارهای سفر و وضعیت پرتنش کنونی، آنطورکه رییس جامعه تورگردانان کشور گفته جریان تورهای ورودی به کشور قطع شده‌‌ است. از سوی دیگر یکی از اعضای جامعه هتلداران هم از کاهش چشمگیر ضریب اشغال هتل‌ها به‌واسطه ریزش سفرهای داخلی و ورودی خبر داده است. در این شرایط سرمایه‌گذاران بخش گردشگری ایران با چالش جدی برای تامین هزینه‌های جاری کسب‌و‌کارهای خویش مواجه شده‌اند.

گردشگری ایران قلب تپنده فرهنگ و اقتصاد شهری که روزی میزبان میلیون‌ها مسافر بود، امروز در سکوت و رکود فرو رفته است. حتی گردشگران داخلی که زمانی نفس بازار بودند، حالا به‌واسطه شرایط نامساعد اقتصادی ناچارند درآمد خود را به معیشت اختصاص دهند و سفر از اولویت بخش بزرگی از آنها خارج شده است.

با هر رزرو و تور لغو شده و هر مسافر که سفر را عقب می‌اندازد، ضربه‌ای مستقیم به سرمایه‌های انسانی و زیرساخت‌های گردشگری کشور وارد می‌شود.

از سوی دیگر اعتراضات اخیر، هشدارهای سفر از کشورهای مختلف، تعلیق پروازهای بین‌المللی نظیر لوفت‌هانزا و اخبار رسانه‌های جهانی درخصوص وضعیت پرتنش ایران، تصویر کشورمان را به‌عنوان مقصدی قابل اعتماد و امن مخدوش کرده است.

تورگردانان و هتلداران که مهم‌ترین سرمایه‌های صنعت سبز گردشگری شمرده می‌شوند، اکنون با دفترهای خالی و قبض‌های سنگین انرژی دست‌و‌پنجه نرم می‌کنند. بسیاری از کارکنان آموزش‌دیده صنعت، به سبب رکود ادامه‌دار، عطای فعالیت در صنعت توریسم کشور را به لقایش بخشیده‌اند و هرروزی که بحران ادامه دارد، امید بازگشت آنها به عرصه گردشگری کمتر می‌شود.

تحت‌تاثیر شرایط کنونی، هتل‌ها، تورها، راهنمایان گردشگری، رانندگان و کارکنان خدماتی، همه در معرض آسیب هستند و اگر حمایت فوری صورت نگیرد، بازگشت به شرایط پیشین، سال‌ها طول خواهد کشید.

قطع جریان تورهای ورودی به کشور

مصطفی شفیعی‌شکیب، رییس جامعه تورگردانان ایران درخصوص وضعیت تورهای ورودی به کشور تحت‌تاثیر تنش‌های اخیر گفت: «جریان ورود تور به کشور به‌طور کلی در این مدت قطع شده است. صرفا توانستیم تعداد محدودی از متقاضیان سفرهای خروجی را که از پیشتر ثبت‌نام کرده بودیم، به خارج از کشور اعزام کنیم. تورهای ورودی نیز که برای آنها برنامه‌ریزی و رزرو داشتیم یکی پس از دیگری لغو می‌شوند و بازار تورگردانی در رکود به سر می‌برد.»

وی ضمن اشاره به چالش‌های رکود کنونی برای جامعه تورگردانان کشور گفت: «تحت‌تاثیر وضعیت کنونی بازار گردشگری، خروج منابع انسانی از حوزه تورگردانی اتفاق افتاده است. دفاتر تورگردانی کشور در دوران کرونا نیز به‌ناچار با تعدیل نیروی انسانی مواجه شدند و بعد از جنگ ۱۲‌روزه باز هم ریزش دیگری در بحث نیروی انسانی اتفاق افتاد و حالا باتوجه به وضعیت اخیر کشور بار دیگر تورگردانان با تعدیل نیروی انسانی مواجه هستند و سرمایه‌های انسانی این صنعت از دست می‌رود. توجه داشته باشید که تحت‌تاثیر شرایط چندسال گذشته نیروهایی از چرخه خارج شدند که سال‌ها برای آموزش و تجربه‌اندوزی آنها تلاش شده بود و واقعا سرمایه‌هایی قابل‌اتکا بودند. به هر حال در این وضعیت برخی تورگردانان توان پرداخت حقوق و حفظ نیروهای انسانی خود را ندارند و واقعا وضع دفاتر خدمات مسافرتی بسیار نامطلوب است. امیدواریم که دولت اقدام تاثیرگذاری برای رفع این چالش‌ها کند چراکه نه‌تنها تورهای ورودی قطع شده بلکه حتی مردم رغبتی برای سفرهای خارجی نشان نمی‌دهند و بازار تورهای خروجی نیزمطلوب نیست. سفرهای داخلی نیز در شرایط کنونی تعطیل شده است و کسی رغبتی به سفر نشان نمی‌دهد.»

زخم رکود به صنعت هتلداری کشور

عبدالحمید حرمتی، عضو هیات‌مدیره جامعه هتلداران ایران درخصوص وضعیت صنعت گردشگری و هتلداری کشور در سایه شرایط پرتنش کنونی کشور گفت: «وضعیت اخیر کشور بر گردشگری و هتلداری تاثیر گذاشته و متاسفانه ضریب اشغال هتل‌های کشور به‌شدت آسیب پیدا کرده و زیان‌های فراوانی به هتل‌ها به‌خصوص در مناطق جنوبی کشور نظیر استان خوزستان وارد آمده است.»

وی افزود: «باید توجه داشت که فصل «high season»  یا پرمسافر استان‌های جنوبی بین ماه‌های هشتم تا یازدهم سال است. درواقع در دوره‌ای که هتلدار روی جذب مسافر برنامه‌ریزی کرده بود، با این رکود مواجه شده و آسیب شدید دیدیم. حال در نظر داشته باشید که با گرم شدن هوا، این استان‌های جنوبی وارد «low season» یا فصل کم مسافر می‌شود و امکان جبران آسیب‌های وارده به صنعت هتلداری وجود نخواهد داشت. هتل‌های کشور در این شرایط زیان می‌بینند و تلاش‌مان صرفا این است که از ورشکستگی واحدها جلوگیری کنیم.»‌

ریزش گردشگران ورودی به کشور

باتوجه به تهدیدهای اخیر آمریکا و نیز به سبب هشدارهای سفری که از سوی برخی کشورها صادر شده است، گردشگری ورودی ایران نیز در دورانی از رکود فرو رفته است.

حرمتی درخصوص وضعیت گردشگری ورودی به کشور گفت: «در سال‌های گذشته گروه مهمی از گردشگران ورودی به کشور عراقی‌ها بودند که باتوجه به اعتراضات اخیر دیگر گردشگران عراقی نیز به آن شکل وارد کشور نمی‌شوند. درواقع آنها هم احساس می‌کنند که خطر وجود دارد و از ورود به ایران اجتناب می‌کنند.»

وی ضمن اشاره به پیامدهای این وضعیت بر صنعت هتلداری و گردشگری کشور خاطر‌نشان کرد: «تحت‌تاثیر این شرایط هتل‌های کشور آسیب‌های فراوانی دیده‌اند و امیدواریم که تنش‌ها برطرف شده و شرایط یک مقداری آرام و شرایط لازم برای ورود گردشگران خارجی به کشور مهیا شود.»

هشدارهای سفر به ایران گریبانگیر گردشگری کشور

سیدمصطفی موسوی، رییس کمیسیون گردشگری اتاق بازرگانی ایران ضمن تاکید بر وضعیت نامناسب صنعت توریسم کشور گفت: «هشدارهای سفری که کشورها درخصوص سفر به ایران داشتند بر شکل‌گیری وضعیت کنونی تاثیر داشته است و گردشگر به کشور نیامده و آنهایی نیز که در ایران بودند، کشور را ترک کردند. می‌توان گفت که نسبت‌به ماه قبل ۷۰ تا ۸۰‌درصد گردشگرانی که در ایران بودند از کشور خارج شدند و آنچه باقی مانده عمدتا گردشگران سلامت هستند. تا زمانی‌که تنش‌های موجود برقرار باشد، شرایط کنونی تداوم خواهد داشت.»

وی درخصوص وضعیت سفرهای داخلی نیز گفت: «درخصوص سفرهای داخلی نیز باید اذعان داشت که با قطعی اینترنت، تبلیغات گردشگری متوقف شده و نبود شفافیت در بحث اقتصادی و نامشخص بودن آینده اقتصادی کشور موجب شده که گردشگران داخلی سعی کنند که پول خود را پس‌انداز کنند و رویکرد محافظه‌کارانه‌تری داشته باشند بنابراین اولویت سفرهای داخلی هم در این شرایط از بین می‌رود. توجه داشته باشید که در انتهای زمستان ماه رمضان است و پس از آن هم عید نوروز را در پیش داریم و مخارج مرتبط با این دو رویداد در راه است و خانواده ایرانی هم فکر می‌کند که اولویت باید حفظ منافع خانواده و تامین معیشت باشد و در نتیجه سفر از اولویت خارج می‌شود.»

رییس کمیسیون گردشگری اتاق بازرگانی ایران ضمن تاکید بر متاثر شدن اقتصاد گردشگری کشور از رکود موجود در بازار گفت: «ورود و خروج گردشگران به کشور کاهش محسوس داشته است، فروش پکیج‌های سفر نیز کاهش داشته است و می‌شود گفت که حدود۶۰‌درصد کاهش فروش داریم که یکی از جمله عوامل آن قطعی اینترنت و کاهش میزان سفرهای ورودی و درکنار آن کم شدن میزان سفرهای داخلی است.»

وی درخصوص تعلیق پروازهای لوفت‌هانزا و برخی دیگر از خطوط هوایی بین‌المللی به ایران و تاثیر آن بر گردشگری کشور نیز گفت: «لوفت‌هانزا، فلای دوبی و امارات پروازهای‌شان را لغو کرده‌اند. به هر صورت خطوط هوایی نیز با توجه به حضور مسافر فعالیت می‌کنند و زمانی که ورود و خروج مسافر به حداقل می‌رسد و همچنین زمانی که هشدارهای سفر به ایران مطرح می‌شود، طبیعتا اولویت‌های پروازی هم دستخوش تغییر می‌شود. در کل خطوط هوایی نیز ملزم هستند که یک‌سری ضوابط را رعایت کنند و وقتی هشدار سفر بالا رفته و قرمز می‌شود، اثرگذاری خود را دارد. امیدوارم  این شرایط رفع شود اما شفافیت وجود ندارد که شرایط کشور چه زمانی حالت عادی به خود می‌گیرد. به نظرم با توجه به پروتکل‌های سخت سفرهای هوایی، خطوط هوایی بین‌المللی تا زمان رفع تنش و شفاف‌شدن شرایط  به ایران نمی‌آیند و فعلا آینده پروازهای بین‌المللی به مقصد ایران در حالت ابهام است.»

بحران خاموشِ گردشگری ایران

گردشگری ایران زمانی یکی از ستون‌های اقتصادی و فرهنگی کشور بود اما امروز در نقطه‌ای بحرانی قرار دارد. مسیری که سال‌ها با سرمایه‌گذاری، آموزش نیروی انسانی و توسعه زیرساخت‌ها ساخته شد، اکنون با انبوهی از ابهام و نااطمینانی روبه‌رو است. صنعت گردشگری، بیش از هر بخش دیگری به اعتماد، تصویر ذهنی و احساس امنیت مسافران وابسته است و هرگونه شکاف در این عناصر می‌تواند زنجیره‌ای از آسیب‌ها را به‌دنبال داشته باشد. شرایط کنونی نشان می‌دهد که گردشگری نمی‌تواند تنها با ظرفیت‌های طبیعی و تاریخی زنده بماند؛ امنیت روانی و ثبات اقتصادی بخشی جدایی‌ناپذیر از تجربه سفر هستند.

تحلیل کلی نشان می‌دهد که وضعیت گردشگری ایران گرفتار یک بحران جدی است. حفظ سرمایه‌های انسانی، تقویت زیرساخت‌ها، ایجاد ثبات اقتصادی و احیای اعتماد مسافران داخلی و خارجی، محورهای اصلی بازسازی این صنعت خواهند بود. بدون اقدام هماهنگ و حمایت هدفمند، صنعت گردشگری ایران نه‌تنها رشد نخواهد کرد بلکه بخش بزرگی از توان بالقوه آن به‌راحتی از دست خواهد رفت و جبران این زیان‌ها سال‌ها زمان می‌برد.