احتمال اعمال اینترنت طبقاتی قوت گرفت

انتخاب: اینترنت همچنان با اختلال‌های بسیاری همراه است و گرچه برخی می‌گویند توانسته‌اند به اینترنت متصل شوند اما اکثر کاربران هنوز از عدم دسترسی خود سخن می‌گویند. در این شرایط پرسش آن که این قطع و وصل‌ها نشان از وصل‌شدن تدریجی اینترنت در کشور دارد؟ از سوی دیگر اگر اینترنت وصل شود، حدود و ثغور آن چه قدر است و آیا می‌توان انتظار داشت اینترنت به حالت سابق وصل شود؟

میلاد نوری، برنامه‌نویس و کارشناس حوزه اینترنت، درباره این موضوع به «انتخاب» گفت: «در سال‌های دور برای ایجاد محدودیت بر شبکه اینترنت سایت‌ها فیلتر می‌شدند اما به تدریج و با استفاده از فیلترشکن‌ها این ابزار کارایی خود را از دست داد. بعدتر اینترنت بین‌المللی قطع می‌شد اما شبکه داخلی وصل بود و سرورهای اینترنت وجود داشتند و باز هم کاربران به سختی می‌توانستند با استفاده از وی‌پی‌ان‌‌هایی تونل بزنند و متصل شوند؛ مانند شرایطی که در سال ۹۸ داشتیم اما اتفاقی که این‌بار رخ داد آن بود که شبکه اینترنت به طور کلی قطع شد و همه از جمله اینترنت‌های خانگی، اینترنت سیم‌کارت‌ سفیدها و همه و همه قطع شدند. پیشتر بسیاری از اپ‌ها و سایت‌ها فیلتر می‌شدند تا حدی که شاید بشود گفت ۳۰ تا ۴۰ درصد فضای اینترنت کشور مسدود می‌شد اما اینبار پیش‌فرض مسدود شد. یعنی به‌جای مسدودسازی موردیِ سرویس‌ها، شبکه به‌صورت پیش‌فرض مسدود (Default Deny) بود و فقط مسیرها و مقصدهایی که از قبل به‌صورت صریح مجاز شده بودند امکان عبور پیدا کردند.»

وی تصریح کرد: «این وضعیت زنگ خطری است که نشان می‌دهد زیرساخت شبکه به‌سمتی رفته که امکان اعمال دائمیِ سیاست‌های Allowlist و اینترنت طبقاتی نه در حد تصمیم، بلکه به‌صورت عملی و فنی فراهم شده است.»

او ادامه داد: «در روز اولِ اتصالِ محدود اینترنت، شاهد بودیم که بانک‌ها، تاکسی‌های اینترنتی و حتی مارکت‌های داخلی مانند کافه‌بازار دچار اختلال شدید شدند اما بعدتر اینها وصل شدند. این نشان می‌دهد که حتی سرویس‌های به‌اصطلاح داخلی نیز به ارتباط‌های بین‌المللی، APIهای خارجی یا مسیرهای بین‌اپراتوری وابستگی جدی دارند. حالا فرض کنیم اگر مثلا در مقطعی دیگر بخواهند اینترنت را قطع کنند، طوری می‌توانند این کار را انجام دهند که بخش‌های مورد نظر دچار اختلال نشوند. چنین شرایطی خطر قطع‌کردن‌های پیاپی اینترنت را به دنبال دارد. اکنون هم چون شفافیتی در کار نیست نمی‌شود به دقت گفت که در آینده سطح و شکل اینترنت چگونه می‌شود. مثلا رسانه‌های داخلی گفتند اینترنت وصل شده است یا کسی که فقط چند دقیقه وصل بود توئیتی زد و گفت که اتصال برقرار شده است یا کاربران خانگی گفتند که با سرعت پایین متصل شده‌ایم. همه اینها  در حالی است که بخش قابل‌توجهی از دیتاسنترها همچنان دسترسی پایدار به اینترنت ندارند. نمونه‌های دیگر هم هست؛ مثلا بر اساس گزارش‌های متعدد کاربران در نیمه‌های شب اینترنت بدون هیچ محدودیت وصل شده است یا صبح روز گذشته اینترنت همراه اول به مدت ۱۰ دقیقه به طور کامل و بدون هیچ فیلتری وصل شد و حتی سایت های غیراخلاقی هم فیلتر نبودند و کاربران هیجان‌زده گفتند که اینترنت وصل شده یا برخی می‌گویند تلگرامشان وصل شده است؛ در حالی که باید بدانیم این قطع و وصل‌شدن‌ها به دلیل آپدیت‌شدن مدامِ قوانین شبکه است. یعنی تغییر مداوم Ruleها (قوانین کنترلی) در لایه‌های مختلف شبکه و مسیریابی که باعث رفتارهای ناپایدار، اتصال‌های مقطعی و تجربه‌های متناقض برای کاربران می‌شود.»

وی تصریح کرد: «می گویند مشغول انجام مراحل فنی اتصال هستند. علتش این است که آنقدر قوانین شبکه را آپدیت کرده‌اند که حالا برای وصل آن باید کارهایی را انجام دهد که البته این موضوع از سر بی‌تدبیری است.»

این کارشناس تکنولوژی همچنین با اشاره به اینکه احتمالا اینترنت کشور طبقاتی خواهد شد، بیان کرد: «اینترنت طبقاتی یعنی آنکه به افراد حقیقی یا حقوقی بر اساس نیازشان دسترسی به اینترنت داده می‌شود. مثلا تشخیص می‌دهند که خبرگزاری‌ها نیاز به تلگرام دارند و بعد از احراز هویت به آنها وی‌پی‌ان‌هایی می‌دهند که بتوانند به تلگرام متصل شوند یا دسترسی آن‌ها از طریق IPهای ثبت‌شده و مسیرهای مجاز در سطح اپراتور باز می‌شود و عملاً سایر ترافیک‌ها به‌صورت پیش‌فرض مسدود باقی می‌مانند. برای دیتاسرورهای کاربران هم این امر ممکن است. در جنگ ۱۲ روزه هم بحث اینترنت طبقاتی مطرح بود اما برای انجام این امر گویا تعهدات سفت و سختی می‌گیرند.»

نوری در پایان درباره اینترنت استارلینک هم گفت: وقتی در رخدادهای پیش از این اینترنت قطع می‌شد، هیچ راه ارتباطی‌ای وجود نداشت اما حالا که پیش‌فرض اینترنت مسدود و حتی خطوط تلفن همراه و پیامک‌ها هم قطع شد، دیدیم که بعضا اخباری مخابره می‌شد. این شرایط نشان می‌دهد که استارلینک تا حدی جای خود را در ایران باز کرده است. افراد از دل محدودها به ناچار و علی‌رغم آنکه استفاده از آن جرم‌انگاری شده است، سراغ استارلینک می‌روند زیرا کار روزمره‌شان در گرو استفاده از اینترنت است. در این ایام کسانی بودند که در نقاط مرزی صرافی داشتند و برای انجام کارهایشان مجبور شدند لب مرز بروند و از خودروهایی که این سمت مرز می‌آمدند سیم‌کارت عراقی به قیمت‌هایی گزاف بخرند تا کارشان انجام شود. این مثال نشان می‌دهد مردم وقتی ناچار شوند سعی می‌کنند به هر طریق به اینترنت دسترسی پیدا کنند و تصور می‌کنم جرم‌انگاری در موضوع استفاده از استارلینک بازدارندگی لازم را نخواهد داشت و باتوجه به تست‌هایی که شرکت استارلینک انجام داده است، بعید نیست در سال‌های آینده استفاده از اینترنت استارلینک بدون نیاز به دیش و تجهیزات بزرگ خانگی، و از طریق دستگاه‌های کوچک‌تر یا اتصال مستقیم موبایل به ماهواره از طریق سرویس Direct to Cell یا سرویس‌های مشابه در برخی مناطق ممکن شود. این روند، عملا نشان می‌دهد سیاست‌های محدودسازی ارتباطات با واقعیت‌های فنی و نیازهای اجتماعی کاربران در تعارض قرار گرفته‌اند و در آینده نیز این شکاف عمیق‌تر خواهد شد.