نوزادی که با سبیل به دنیا آمد!

عصر ایران: در قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم، نمایش های جانبی سیرک ها یا همان «فریک شوها» (Freak Shows) محبوبیت چشمگیری در میان مردم داشتند. تماشاگران برای دیدن افرادی با معلولیت ها یا ویژگی های ظاهری غیرمعمول هجوم می آوردند و در این میان، «زنان ریش دار» از محبوب ترین ستاره های این نمایش ها بودند. این ویژگی ظاهری معمولا ناشی از اختلالات هورمونی مانند «هیرسوتیسم» (پرمویی) بود. در میان تمام این زنان، آنی جونز (Annie Jones) به عنوان یکی از مشهورترین و نمادین ترین چهره های تاریخ این صنعت شناخته می شود.

آنی که از دوران نوزادی روی صحنه فرستاده شده بود، تمام عمر خود را در معرض دید عموم گذراند. گرچه او محبوبیت بی نظیری داشت و به لطف نمایش هایش به سراسر جهان سفر کرد، اما شغلش برای او تجربه ای عمیقا تحقیرآمیز و فرسوده کننده بود. او با تمام وجود از کلمه «عجیب الخلقه» (Freak) برای توصیف خود و همکارانش متنفر بود و تلاش های ناموفقی برای حذف این واژه انجام داد.

با وجود موفقیت های مالی چشمگیر در سیرک معروف پی.تی. بارنوم با عنوان «بزرگ ترین نمایش روی زمین»، زندگی آنی جونز با تراژدی های متعددی گره خورده بود. این روایت، داستان زندگی اوست.

آغاز زندگی؛ تولد نوزادی با ریش و سبیل

آنی جونز در 14 ژوئیه 1865 متولد شد و از همان بدو تولد با دیگران تفاوت داشت. بر اساس اسناد به جامانده در مجموعه تاریخی «ولکام کالکشن»، با وجود اینکه والدین و خواهر و برادرهای آنی از نظر پوشش موی بدن کاملا عادی بودند، او با یک سبیل کاملا مشخص و رشدیافته به دنیا آمد.

پزشکان احتمال می دهند که آنی به سندرم هیرسوتیسم مبتلا بوده است؛ وضعیتی که باعث رشد بیش از حد و ضخیم موهای مردانه در زنان می شود. والدین او که در ابتدا از ظاهر دخترشان بسیار مضطرب و پریشان شده بودند، خیلی زود متوجه شدند که این ویژگی ظاهری منحصر به فرد، می تواند یک فرصت مالی بزرگ برای فرار از فقر باشد.

در آن زمان، فریک شوها از دهه 1840 به شدت در حال رونق گرفتن بودند. «پی.تی. بارنوم» موزه معروف خود را در سال 1842 در نیویورک افتتاح کرده بود و مردمی که به دنبال سرگرمی های عجیب بودند را به خود جذب می کرد. پیش از آنی نیز زنان ریش دار دیگری به شهرت رسیده بودند که معروف ترین آن ها جولیا پاسترانا (Julia Pastrana) بود؛ زنی مکزیکی متولد 1834 که بدنش کاملا با موهای تیره و ضخیم پوشیده شده بود و عناوینی چون «زن میمونی» یا «زن خرس نما» را به او داده بودند. پاسترانا حتی پس از مرگش نیز مومیایی شد و تا سال 2013 بدنش به نمایش گذاشته می شد تا اینکه سرانجام در این سال به خاک سپرده شد.

با توجه به این اشتیاق شدید جامعه، والدین آنی تصمیم گرفتند دختر کوچک خود را به این صنعت واگذار کنند. به گفته رابرت بوگدان، نویسنده کتاب «فریک شو؛ نمایش غرایب انسانی برای سرگرمی و سود»، آنی جونز تنها یک سال داشت که برای اولین بار روی صحنه رفت. بارنوم او را با عنوان «عیسوی نوزاد» (Infant Esau) معرفی کرد؛ نامی برگرفته از شخصیت عیسو در عهد عتیق که به پرمو بودن شهرت داشت.

با بالا رفتن سن، موهای صورت آنی بیشتر و ضخیم تر شد. او در سن پنج سالگی یک ریش کامل و خط ریش ضخیم داشت. با رشد او، نام استیج او به «عیسوی کودک» و در نهایت به همان عنوان جاودانه اش یعنی «زن ریش دار» تغییر یافت.

زندگی در سیرک؛ ثروت، ربوده شدن و چاقوی دو لبه شهرت

آنی جونز خیلی زود به یکی از سودآورترین ستاره های بارنوم تبدیل شد. بارنوم برای استخدام این کودک، هفته ای 150 دلار به والدینش پرداخت می کرد (که با احتساب تورم، امروزه معادل حدود 3000 دلار در هفته است). این درآمد هنگفت به خانواده جونز کمک کرد تا 11 خواهر و برادر دیگر آنی را در رفاه بزرگ کنند. اما این حرفه پردرآمد، خطرات بزرگی نیز به همراه داشت.

محبوبیت آنی به حدی بالا رفت که رقبای بارنوم به فکر تصاحب او افتادند. در یک ماجرای هولناک، یک جمجمه خوان جاه طلب نیویورکی، آنی را به قصد استفاده در نمایش های خود دزدید. پلیس سرانجام آنی را در یک مراسم مذهبی محلی در حال نمایش یافت. رباینده در دادگاه ادعا کرد که آنی فرزند خودش است، اما آنی فورا به آغوش والدینش پناه برد و پرونده مختومه شد.

کار در فریک شوها برای بازیگرانش یک چاقوی دو لبه بود. از یک سو، بسیاری از این افراد به دلیل شرایط فیزیکی خاص خود نمی توانستند در مشاغل سنتی جامعه استخدام شوند و سیرک تنها راه بقای مالی آن ها بود؛ از سوی دیگر، آن ها ناچار بودند هر روز با تمسخر و نگاه های تحقیرآمیز تماشاگران، رفتارهای سوء استفاده گرانه صاحبان سیرک و خستگی مفرط ناشی از به نمایش گذاشتن مداوم بدن خود کنار بیایند.

با این حال، آنی جونز با تکیه بر استعدادهایش به یکی از موفق ترین نمایش دهندگان عصر خود تبدیل شد. او برای به تعادل رساندن ظاهرش و تاکید بر ویژگی های زنانه اش، لباس های مجلل و زنانه می پوشید و نواختن سازهای موسیقی را آموخت. در طول تورهای جهانی اش در روسیه، ظاهر متمایز او چنان نقاشان روس را تحت تاثیر قرار داد که از او خواستند به عنوان مدل برای نقاشی از چهره حضرت عیسی (ع) ژست بگیرد، اما او این درخواست را رد کرد.

روزهای پایانی و مرگ تلخ در جوانی

آنی جونز نیز همانند جولیا پاسترانا (که در 25 سالگی درگذشت)، عمر کوتاهی داشت. اگرچه او بیشتر زندگی خود را در سفر و روی صحنه گذراند، اما توانست ابعادی از یک زندگی عادی را نیز تجربه کند.

او در طول زندگی خود دو بار ازدواج کرد. در سن 16 سالگی با یکی از جارچیان و مجریان فریک شو به نام «ریچارد الیوت» ازدواج کرد. زندگی مشترک آن ها 15 سال دوام داشت اما در سال 1895 به طلاق انجامید. مدتی بعد، آنی با عشق دوران کودکی اش «ویلیام داناوان» ازدواج کرد. این زوج به عنوان یک گروه دو نفره تورهای موفقی را در اروپا برگزار کردند، اما این خوشبختی نیز دیری نپایید و داناوان تنها چهار سال پس از ازدواج به طور ناگهانی درگذشت.

آنی در سال های پایانی عمرش، وقت خود را صرف دفاع از حقوق همکارانش در سیرک کرد. او کمپین بزرگی به راه انداخت تا استفاده از واژه توهین آمیز «فریک» (عجیب الخلقه/هیولا) را در رسانه ها و تبلیغات سیرک ها ممنوع کند، اما در زمان حیاتش نتوانست در این مبارزه پیروز شود.

سرانجام، در حالی که آنی برای دیدار مادرش به بروکلین رفته بود، به شدت بیمار شد. او به بیماری سل مبتلا شده بود و در 22 اکتبر 1902، در حالی که تنها 37 سال داشت، چشم از جهان فروبست. آخرین خواسته او قبل از مرگ این بود که او را با ریش کاملش به خاک بسپارند تا هویت واقعی اش حفظ شود.

آنی جونز در پایان عمر گفته بود که «او هیچ زندگی دیگری جز یک فریک بودن را تجربه نکرده است»، اما تاریخ نشان داد که او بسیار فراتر از یک سوژه برای تماشا بود؛ آنی یک ستاره، یک هنرمند و زنی شجاع بود که در تاریک ترین دوران صنعت سرگرمی، برای کرامت انسانی خود جنگید.