کشف «ایلیاد» هومر درون یک مومیایی ۱۶۰۰ ساله

همشهری آنلاین: باستان‌شناسان در محوطه باستانی اوکسیرینخوس مصر، بخشی از منظومه حماسی «ایلیاد» هومر را درون یک مومیایی متعلق به حدود ۱۶۰۰ سال پیش کشف کرده‌اند؛ کشفی که برای نخستین‌بار از استفاده عمدی یک متن ادبی یونانی در آیین مومیایی‌سازی پرده برمی‌دارد.

یافته‌های جدید نشان می‌دهند در دوره حکومت روم بر مصر، باورهای تدفینی مصری و فرهنگ یونانی بیش از آنچه تصور می‌شد درهم‌آمیخته بوده‌اند و متون ادبی نیز شاید نقشی آیینی در مراسم تدفین ایفا می‌کرده‌اند.

کاوش‌های تازه در شهر باستانی اوکسیرینخوس، یکی از مهم‌ترین مراکز کشف پاپیروس‌های جهان باستان، به یافته‌ای کم‌سابقه منجر شده است. پژوهشگران هنگام بررسی یک مومیایی متعلق به دوره روم، پاپیروسی را روی شکم جسد پیدا کردند که بررسی‌ها نشان داد بخشی از کتاب دوم «ایلیاد» هومر، شامل «فهرست کشتی‌ها» را در خود جای‌داده است. پژوهشگران می‌گویند این نخستین‌بار است که یک متن ادبی یونانی، نه یک متن جادویی یا آیینی، به طور عمدی در فرآیند مومیایی‌سازی به کار رفته و می‌تواند درک ما از آیین‌های تدفین در مصر رومی را دگرگون کند.

متنی ادبی به‌جای طلسم‌های تدفینی

به گزارش University of Barcelona، Live Science این مومیایی در جریان کاوش‌های سال ۲۰۲۵ در آرامگاه شماره ۶۵ محوطه اوکسیرینخوس کشف شد. برخلاف نمونه‌های پیشین که پاپیروس‌های دارای وردها و متون مذهبی همراه مومیایی قرار می‌گرفت، این بار پژوهشگران با بخشی از مشهورترین اثر حماسی یونان باستان روبه‌رو شدند.

چرا «ایلیاد»؟

پاپیروس کشف‌شده بخشی از کتاب دوم «ایلیاد» و «فهرست کشتی‌ها» را در بر دارد؛ بخشی که نام فرماندهان و کشتی‌های یونانی در جنگ تروا را روایت می‌کند. پژوهشگران هنوز دلیل انتخاب این متن را نمی‌دانند، اما احتمال می‌دهند این نوشته به دلیل ارزش نمادین یا باور به نقش محافظتی آن در سفر متوفی به جهان پس از مرگ انتخاب شده باشد.

این یافته شواهد تازه‌ای از آمیختگی فرهنگ‌های مصری، یونانی و رومی در اواخر دوران باستان ارائه می‌دهد. همچنین نشان می‌دهد که متون ادبی مشهور شاید تنها برای مطالعه و آموزش استفاده نمی‌شدند و در برخی آیین‌های مذهبی و تدفینی نیز جایگاه ویژه‌ای داشته‌اند.