شرط تازه ترامپ برای عربستان دردسرساز شد
عربستان سعودی هیچ نشانهای از پذیرش شرط تازه دونالد ترامپ مبنی بر عادیسازی روابط با اسرائیل در ازای اجرای توافق هستهای با آمریکا بروز نداده است.
فرارو: عربستان سعودی هیچ نشانهای از پذیرش شرط تازه دونالد ترامپ مبنی بر عادیسازی روابط با اسرائیل در ازای اجرای توافق هستهای با آمریکا بروز نداده است.
در حالی که ایالات متحده و عربستان سعودی بهتازگی توافقی بزرگ برای همکاری در زمینه توسعه برنامه هستهای غیرنظامی این کشور امضا کردهاند، اظهارات دونالد ترامپ درباره مشروط بودن اجرای این توافق به عادیسازی روابط ریاض با اسرائیل، ابهامهای تازهای را درباره آینده این همکاری راهبردی ایجاد کرده است؛ موضوعی که تاکنون با هیچ نشانهای از پذیرش آن از سوی عربستان سعودی همراه نبوده است.
به نقل از هیل، عربستان سعودی تاکنون هیچ نشانهای مبنی بر پذیرش شرط دیرهنگام دونالد ترامپ – یعنی برقراری روابط با اسرائیل بهعنوان بخشی از توافق انرژی هستهای با ایالات متحده – بروز نداده است. در عین حال، رهبران این کشور نیز حتی اذعان نکردهاند که توافق امضاشده در هفته گذشته منتفی شده است.
توافقی که از دولت اول ترامپ آغاز شد
عادیسازی روابط میان اسرائیل و عربستان سعودی، سالها یکی از ارکان اصلی بسته توافقی همکاری هستهای میان واشنگتن و ریاض بود؛ توافقی که مذاکرات آن در نخستین دوره ریاستجمهوری ترامپ آغاز شد و در دولت جو بایدن ادامه یافت.
با این حال، زمانی که «کریس رایت»، وزیر انرژی آمریکا، روز چهارشنبه اعلام کرد ایالات متحده توافق بزرگی را با عربستان سعودی برای ساخت مشترک برنامه هستهای غیرنظامی در این کشور نفتخیز امضا کرده است، به نظر میرسید شرط عادیسازی روابط با اسرائیل دیگر بخشی از توافق نباشد.
تحلیل سعودی: سخنان ترامپ، مصرف داخلی دارد
«محمد الحامد»، تحلیلگر ژئوپلیتیک سعودی و رئیس گروه مشاورهای «سعودی الیت» (Saudi Elite)، معتقد است خواستههای ترامپ درباره «پیمان ابراهیم» تغییری در ماهیت توافق ایجاد نمیکند.
او گفت: «اگر به رسمیت شناختن اسرائیل توسط عربستان شرطی رسمی برای توافق هستهای بود، پیش از امضای توافق بر سر آن مذاکره میشد و بهصراحت در مفاد آن گنجانده میشد.»
الحامد افزود: «به اعتقاد من، ترامپ با اطمینانبخشی به اسرائیل و حامیانش در واشنگتن، عمدتاً خطاب به مخاطبان سیاسی داخلی سخن میگفت. این لزوماً به آن معنا نیست که عربستان سعودی موضع خود را تغییر داده است.»
ترامپ: بدون پیوستن به پیمان ابراهیم، توافقی وجود ندارد
ترامپ روز جمعه گزارشهایی را که مدعی بودند او از نهایی شدن توافق هستهای توسط کریس رایت غافلگیر شده است، رد کرد.
او در حالی که در دفتر بیضیشکل کاخ سفید حضور داشت و رایت پشت سر او ایستاده بود، گفت: «نه، هیچکس خودسرانه عمل نکرد. منظورم این است که من فقط میگویم برای انجام این کار، آنها باید عضو پیمان ابراهیم باشند.»
ترامپ ادامه داد: «همیشه این موضوع روشن بود — و کریس و عربستان سعودی هم میدانستند — که اگر آنها به پیمان ابراهیم نپیوندند، من این توافق را انجام نخواهم داد.»
در مقابل، سفارت عربستان سعودی در واشنگتن از اظهار نظر رسمی درباره وضعیت توافق هستهای یا اینکه آیا این کشور پیوستن به پیمان سال ۲۰۲۰ – که روابط میان اسرائیل و چند کشور با اکثریت مسلمان را عادی کرد – در دستور کار دارد یا خیر، خودداری کرد.
سکوت ریاض؛ تاکتیکی برای جلوگیری از تشدید فشار؟
مایکل رتنی، سفیر پیشین ایالات متحده در عربستان سعودی، معتقد است مقامهای سعودی فعلاً در حال تأمل و خویشتنداری هستند.
او اظهار داشت که مقامات سعودی احتمالاً از انجام هرگونه اقدامی که ممکن است ترامپ را به پافشاری بیشتر بر خواسته خود وادارد، خودداری میکنند.
آزمون بزرگ ترامپ در کنگره
یکی از مهمترین چالشهای پیش روی ترامپ، ارائه توافق هستهای به کنگره در هفتههای آینده است؛ آن هم پیش از آنکه جمهوریخواهان احتمالاً اکثریت خود را در مجلس نمایندگان و سنا از دست بدهند.
پس از ارسال توافق به کنگره، قانونگذاران ۹۰ روز فرصت خواهند داشت تا یا با آن مخالفت کنند یا اجازه دهند روند تصویب آن ادامه پیدا کند. اگر ترامپ ارائه توافق را به بعد از ماه سپتامبر موکول کند، تقریباً بهطور قطع ناچار خواهد بود آن را با اکثریتی ضعیفتر از جمهوریخواهان یا حتی با اکثریت دموکراتها در کنگره روبهرو کند.
اگرچه متن توافق هنوز منتشر نشده است، اما جزئیات گزارششده از قراردادی ۳۰ساله و چند میلیارد دلاری حکایت دارد که نقش محوری را برای شرکتهای آمریکایی در توسعه زیرساختهای هستهای عربستان سعودی در نظر گرفته است.
نگرانی از تأخیر در اجرای توافق
کریستوفر گویث، معاون ارشد «مؤسسه انرژی جهانی» وابسته به اتاق بازرگانی آمریکا، گفت: «ما دهههاست که دولت آمریکا را برای به سرانجام رساندن این کار تحت فشار قرار دادهایم.»
او افزود که «در مقطع کنونی»، به نظر میرسد پافشاری ترامپ بر برقراری روابط میان عربستان و اسرائیل، اجرای این توافق را به تأخیر بیندازد.
«جام مقدس» محمد بن سلمان
دانیل شاپیرو، که در دولت بایدن معاون دستیار وزیر دفاع آمریکا در امور خاورمیانه بود، گفت محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، همواره همکاری هستهای با ایالات متحده را «جام مقدس» میدانسته است.
او افزود که سعودیها بهویژه بر دستیابی به «معافیتهای ویژه» برای غنیسازی اورانیوم تأکید دارند؛ امتیازی که از نگاه ریاض میتواند در برابر تلاش احتمالی ایران برای دستیابی به سلاح هستهای نقش بازدارنده داشته باشد.
شاپیرو گفت: «ولیعهد همیشه گفته است که اگر ایران به این توانایی دست یابد، تضمین خواهد کرد که عربستان سعودی نیز به آن دست یابد.»
نگرانیهایعدم اشاعه
این توافق شامل مراحل مختلفی است؛ از جمله انجام یک مطالعه امکانسنجی دوساله برای تعیین اینکه آیا غنیسازی اورانیوم در خاک عربستان انجام شود یا سوخت هستهای از ایالات متحده به این کشور ارسال شود.
همین بند، از نگاه برخی دیپلماتهای سابق و کارشناسانعدم اشاعه، میتواند به مسیری بالقوه برای توسعه توانمندی تسلیحات هستهای عربستان تبدیل شود. همچنین برخی جزئیات منتشرشده درباره توافق، نگرانیهایی را درباره سطح نظارت بر ایمنی و الزاماتعدم اشاعه هستهای ایجاد کرده است.
ریاض همچنان آمریکا را شریک اصلی میداند
با وجود اختلاف بر سر «پیمان ابراهیم»، بعید به نظر میرسد عربستان سعودی توافق هستهای با آمریکا را کنار بگذارد.
شاپیرو درباره موضع اخیر ترامپ در شبکه اجتماعی «حقیقت» گفت: «آنها امیدوارند که این توافق پیش برود و ترامپ از توییت خود عقبنشینی کند.»
در حالی که روسیه و چین گزینههایی برای همکاری هستهای غیرنظامی با عربستان محسوب میشوند، ریاض همچنان همکاری بلندمدت با ایالات متحده را ارزشمندتر میداند؛ حتی با وجود دیپلماسی پرنوسان ترامپ، افزایش شکافهای حزبی در کنگره و پیامدهای گسترده جنگ با ایران.
مایکل رتنی، مشاور ارشد مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی، گفت: «سعودیها واقعاً میخواهند امنیتشان در ایالات متحده ریشه داشته باشد.»
او افزود: «بنابراین، این موضوع بخشی از همان مسئله است؛ اگر آنها قصد توسعه انرژی هستهای را داشته باشند، ترجیح میدهند که این امر در چارچوب رابطهای با ایالات متحده محقق شود. موضع آنها همواره همین بوده است. … نمیدانم آیا آنها این موضوع را دلیلی برای مطرح کردن گزینههای جایگزین جهت تأمین انرژی هستهای خود تلقی خواهند کرد یا خیر.»
منافع مشترک، اما اختلافی حلنشده
الحامد نیز معتقد است هم دولت ترامپ و هم عربستان سعودی انگیزههای روشنی برای اجرای این توافق دارند.
او گفت: «برای ایالات متحده، این توافق موجب تقویت یک شراکت راهبردیِ چندیندههای میشود، از شرکتها و اقتصاد آمریکا حمایت میکند و نفوذ ایالات متحده را حفظ مینماید.»
وی افزود: «برای عربستان سعودی نیز، این توافق به پیشبرد تحول اقتصادی و انرژیِ بلندمدتِ پادشاهی کمک کرده و همزمان، شراکت قابلاعتماد با واشنگتن را تقویت میکند.»
با وجود همه این ملاحظات، هنوز مشخص نیست که آیا ریاض یا ترامپ حاضر خواهند شد از مواضع خود درباره «پیمان ابراهیم» عقبنشینی کنند یا خیر.
عربستان سعودی همچنان اسرائیل را مانع اصلی عادیسازی روابط میداند و بر ضرورت وجود مسیری برای تشکیل کشور مستقل فلسطین تأکید میکند؛ موضوعی که بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، متعهد به جلوگیری از آن شده است.
نتانیاهو همچنین در آستانه انتخابات سرنوشتساز ۲۷ اکتبر قرار دارد؛ انتخاباتی که در آن، پرداختن به مسئله حلوفصل مناقشه فلسطین برای تقریباً تمام سیاستمداران اسرائیلی، موضوعی بسیار پرهزینه و حساس به شمار میرود. از همین رو، آینده توافق هستهای واشنگتن و ریاض همچنان به معادلاتی گره خورده است که فراتر از همکاری هستهای، به سرنوشت روابط عربستان و اسرائیل و چشمانداز تشکیل کشور فلسطین پیوند خورده است.
ارسال نظر