مهم‌‌ترین مانع ثبت جهانی دماوند رفع شد

همشهری آنلاین: با توقف معادن بالای ۱۷۰۰ متر و ممنوعیت احداث راه جدید، یکی از دشوارترین موانع ثبت جهانی دماوند کنار رفت.

پس از تعیین تکلیف مالکیت و ثبت سند برای همه یال‌های منتهی به قله دماوند، سازمان منابع طبیعی با توقف تمامی معادن بالاتر از ارتفاع ۱۷۰۰ متر و ممنوعیت صدور مجوز معدن و حتی احداث راه دسترسی جدید در این ارتفاع، سخت‌ترین مانع پیش‌روی ثبت جهانی دماوند را کنار زده است؛ تصمیمی که می‌تواند پس از سال‌ها انتظار، پرونده بلندترین قله ایران را دوباره در مسیر جدی ثبت جهانی قرار دهد.

محمد داس‌مه، وکیل دادگستری و مشاور حقوقی سازمان منابع طبیعی، با اشاره به مکاتبه این سازمان با قائم‌مقام وزیر و معاون میراث فرهنگی وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی درباره درخواست ثبت جهانی دماوند، گفت: کوه دماوند در تاریخ ۱۳ تیرماه ۱۳۸۷ به عنوان میراث طبیعی ملی از سوی سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری وقت ثبت ملی شده است.

او افزود: در راستای صیانت از این اثر طبیعی ارزشمند که عرصه آن در مالکیت سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری قرار دارد و اسناد کاداستر آن نیز به طور کامل اخذ شده، این سازمان با رویکرد کاملا حفاظتی اقدام به تعطیلی و توقف تمامی معادنی کرده است که در ارتفاع بالاتر از ۱۷۰۰ متر فعالیت داشته‌اند. از سوی دیگر، سازمان منابع طبیعی طی مکاتباتی با وزارت صنعت، معدن و تجارت و همسو با مصوبات کارگروه حفاظت و مدیریت اثر طبیعی ـ ملی دماوند، صدور هرگونه جواز تأسیس و بهره‌برداری برای معادن جدید و حتی احداث راه دسترسی در ارتفاع بیش از ۱۷۰۰ متر در کوه دماوند را ممنوع کرده و این موضوع به یگان حفاظت منابع طبیعی و مدیران کل ستادی و استانی نیز ابلاغ شده است.

این وکیل دادگستری تأکید کرد: در صورتی که تصرفات غاصبانه و غیرمجاز در محدوده ثبتی اثر طبیعی ملی میراث فرهنگی مشاهده و احراز شود، ضمن تنظیم شکوائیه و تعقیب جرم به استناد ماده ۶۹۰ قانون مجازات اسلامی در مرجع قضایی، گزارشی نیز به اداره‌کل میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان مربوطه ارسال خواهد شد تا با همکاری فرابخشی وزارت میراث‌فرهنگی و حسب مسئولیتی که قانونگذار برای صیانت از اثر ملی طبیعی مقرر کرده است، این وزارتخانه نیز در کنار سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری در مقام شاکی اقدام کند.

داس‌مه با اشاره به جایگاه ویژه دماوند در میان میراث طبیعی ایران و جهان اظهار کرد: دماوند بلندترین قله ایران و خاورمیانه با ارتفاع ۵۶۰۹ متر از سطح دریا و دوازدهمین قله بلند جهان است و به عنوان یک آتشفشان نیمه‌فعال شناخته می‌شود. دماوند همچنین یکی از قله‌های مخروطی شاخص جهان است و به دلیل اختلاف ارتفاع چشمگیر، برخورداری از دره‌ها و دامنه‌های متعدد و وجود گونه‌های گیاهی و جانوری متنوع، زیست‌بومی بی‌نظیر دارد.

مشاور سازمان منابع طبیعی با تأکید بر جایگاه فرهنگی و هویتی دماوند گفت: این کوه در فرهنگ کشور ایران مظهر پایداری و استواری و یک نماد ملی محسوب می‌شود و به همین دلیل شایسته است پرونده آن برای ثبت جهانی با جدیت بیشتری دنبال شود. با توجه به مجموعه اقدامات انجام‌شده برای صیانت از عرصه دماوند، انتظار می‌رود پرونده این کوه برای ثبت جهانی در دستور کار ویژه وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی قرار گیرد.

مهم‌ترین مانع ثبت جهانی دماوند برطرف می‌شود

مدیرکل ثبت آثار و حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی درباره تأثیر حذف معادن بر روند ثبت این اثر طبیعی در فهرست جهانی یونسکو به همشهری گفت: دماوند طی سال‌های گذشته با یکی از بزرگ‌ترین فعالیت‌های آسیب‌زای انسانی در کشور مواجه بوده که شاخص‌ترین آن، فعالیت‌های معدنی بوده است. من از این خبر بی‌اطلاع بودم و آن را نشنیده بودم، اما از شنیدن اینکه چنین اتفاقی افتاده است، خوشحال شدم. اگر همه معادن بالاتر از ارتفاع ۱۷۰۰ متر متوقف شده باشند و پس از این نیز اجازه ایجاد معدن جدید و احداث جاده جدید در این محدوده داده نشود، یکی از موانع مهم ثبت جهانی دماوند برطرف شده است.

علیرضا ایزدی افزود: این موضوع، چالش‌برانگیزترین مانعی بود که عملا مدیریت آن برای ما امکان‌پذیر نبود. توقف فعالیت‌های معدنی نیازمند منابع مالی سنگینی بود که ما قابلیت تأمین و مدیریت آنها را نداشتیم.

مدیرکل ثبت آثار و حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی وزارت میراث‌فرهنگی درباره سایر موانع موجود در مسیر ثبت جهانی دماوند نیز گفت: اگر موضوع مالکیت اراضی نیز حل شده باشد، چالش دیگری باقی نمی‌ماند و باید وارد بحث «پلان مدیریتی» شویم؛ موضوعی که مجموعه جهانی از ما انتظار دارد و باید در آن مشخص شود برنامه ما برای حفاظت از دماوند چیست و توسعه پایدار آن، به‌ویژه در حوزه گردشگری، چگونه دنبال خواهد شد. در این برنامه مدیریتی باید موضوعاتی مانند نحوه تردد گردشگران و کوهنوردان نیز مشخص شود. البته تهیه پلان مدیریتی شدنی‌ترین بخش کار است و می‌توان راحت‌تر سراغ آن رفت.

وی درباره آسیب‌هایی مانند ریختن زباله در دماوند نیز گفت: در چنین موضوعاتی معمولا دو عامل نقش دارند؛ نخست اینکه ما آموزش و فرهنگ‌سازی لازم را انجام نداده‌ایم و دوم اینکه زیرساخت و ابزار لازم را فراهم نکرده‌ایم. وقتی فردی در کوهستان آب معدنی مصرف می‌کند، اگر به او آموزش نداده باشیم که با بطری و زباله خود چه کار کند و از سوی دیگر سطل زباله، مسیر توقف و سایر امکانات مورد نیاز را متناسب با شرایط منطقه فراهم نکرده باشیم، نمی‌توان انتظار داشت که وضعیت به شکل مطلوبی مدیریت شود. این آموزش باید از کودک هفت‌ساله تا پیرمرد ۹۰ ساله را دربر بگیرد. بنابراین، این مسائل در نهایت به نظام مدیریتی ما بازمی‌گردد. محیط زیست، تربیت بدنی، میراث فرهنگی و سایر دستگاه‌های مرتبط باید این موضوع را در چارچوب یک نظام مدیریتی مشترک ببینند و زیرساخت‌های لازم را فراهم کنند.

یک قدم تا ثبت جهانی

۱۳۸۱ : ثبت ملی ← ۱۳۸۷ : پیشنهاد ثبت جهانی ← ۱۳۹۹ :جنجال وقف ← ۱۴۰۴ :صدور سند در قالب ۱۷ پلاک و ۳۰ هزار هکتار ← ۱۴۰۵: توقف معادن بالای ۱۷۰۰ متر ← گام بعدی: پلان مدیریتی ← یونسکو.

چرا دماوند برای یونسکو مهم است:

برخورداری از پدیده‌ها و چشم‌اندازهای طبیعی برجسته

اهمیت زمین‌شناختی و آتشفشانی

اهمیت اکولوژیک و جوامع گیاهی

اهمیت حفاظت از تنوع زیستی و گونه‌های بوم‌زاد