مد لباس و آرایش زنان قاجاری چه بود؟

همشهری آنلاین: مد در دوران قاجار از اندرون شاهی می‌آمد و بعد کم‌کم بین زنان رجال می‌رفت و مردم معمولی؛ چه مدل بستن روسری و چه آرا ویرا کردن....

مد دوران قاجار از پاریس نمی‌آمد، از درون دیوارهای بلند اندرون شاه می‌آمد. جایی که صدای خنده‌ زنان حرم با بوی گلاب و آهار نشاسته در هوا می‌پیچید. هر تغییری در رنگ چارقد، در شکل دامن یا در حلقه موها، از همان‌جا آغاز می‌شد و تا چند روز بعد، زنان شهر همان را تقلید می‌کردند. درون قصر، چارقدها از زری و گارس و مشمش دوخته می‌شدند؛ جلوی آن‌ها را با نشاسته قالب می‌زدند تا صاف و براق روی پیشانی بایستد؛ به این مدل می‌گفتند «چارقد آفتابگردان.»

زنانی مخصوص این کار بودند؛ هنرمندانی خاموش که فقط بلد بودند پارچه را با آهار فرم بدهند. گاهی روسری‌ها را «کلاغی» می‌بستند، یعنی جلو می‌آوردند و زیر گلو گره می‌زدند؛ مدی که خیلی زود از حرم شاه تا کوچه‌های تهران رسید. زلف‌ها را با لعاب دانه‌ی به چین‌چین روی پیشانی می‌چسباندند، ابروها پهن و پیوسته با وسمه و حنا کشیده می‌شد، و لب‌ها رنگ سرخاب می‌گرفت. وقتی بانوان درباری با دامن‌های فنردار و آهارخورده در پی شاه راه می‌رفتند، موج دامن‌ها در نور حیاط می‌رقصید؛ تصویری از شکوه، تجمل و قدرت زنانه.

اما در اواخر سلطنت ناصرالدین‌شاه، نسیم تازه‌ای از غرب به اندرون وزید. یک تاجر فرانسوی به نام «پیلو» با همسرش به تهران آمد. آن‌ها با خودشان کفش‌های چرمی پاشنه‌دار، شلوارهای کشی و پارچه‌های نازک فرنگی آوردند، چیزهایی که زنان ایرانی پیش‌تر فقط در نقاشی‌های فرنگی دیده بودند.

همسران شاه اولین کسانی بودند که این لباس‌ها را امتحان کردند، و از آنجا مد تازه‌ای زاده شد: شلوار جای جوراب را گرفت، کفش‌های چرمی جای گالش‌های ایرانی را، و نیم‌تنه‌های کوتاه جای آرخالق‌های سنتی را. اما در میان همه‌ی این دگرگونی‌ها، چیزی ثابت ماند: شوقِ دیده شدن.

مد در اندرون فقط لباس نبود؛ صحنه‌ای بود برای نمایش جایگاه، رقابت و ثروت.