سرویس بهداشتیهایی که بالاخره آدم را آدم حساب کردند!
اگر پای سفرهای جادهای ایران وسط باشد، احتمالاً اولین چیزی که بعد از بستن چمدان به ذهن خیلیها میرسد، نه مقصد است و نه غذا؛ بلکه این سؤال قدیمی است: «اگه دستشویی لازممون شد، کجا بریم؟»
برترینها: شاید عجیب باشد اما سازمان ملل سالهاست ۱۹ نوامبر (۲۸ آبان) را به عنوان روز جهانی توالت نامگذاری کرده است؛ روزی برای یادآوری اینکه دسترسی به یک سرویس بهداشتی تمیز فقط یک موضوع رفاهی نیست، بلکه به سلامت، کرامت انسانی و حتی گردشگری گره خورده است.
اما اگر پای سفرهای جادهای ایران وسط باشد، احتمالاً اولین چیزی که بعد از بستن چمدان به ذهن خیلیها میرسد، نه مقصد است و نه غذا؛ بلکه این سؤال قدیمی است:
«اگه دستشویی لازممون شد، کجا بریم؟» این سؤال برای میلیونها ایرانی کاملاً آشناست.
سالها سفر جادهای یعنی یا باید خودت را تا پمپبنزین بعدی نگه میداشتی، یا با خجالت از رستورانها اجازه استفاده از سرویس بهداشتی میگرفتی، یا وارد سرویسهای کنار جاده و مساجد میشدی؛ جاهایی که معمولاً بوی نامطبوع، شیرآلات زنگزده، نبود مایع دستشویی، نبود دستمال کاغذی و نظافتی که بیشتر شبیه آرزو بود تا واقعیت، بخشی از تجربه سفر محسوب میشد.
انگار همه پذیرفته بودیم که «سرویس بهداشتی بینراهی باید افتضاح باشد.»
تا اینکه چند سال قبل، یک مجتمع بینراهی این کلیشه را شکست. مهر و ماه؛ جایی که مردم برای دستشویی رفتن برنامه سفر میچینند!
اگر اهل جاده قم ـ تهران باشید، احتمالاً نام مجتمع گردشگری مهر و ماه را شنیدهاید؛ مجموعهای که توسط محمدعلی ساعدینیا، بنیانگذار برند سوهان ساعدینیا، راهاندازی شد و خیلی زود به یکی از شناختهشدهترین مجتمعهای بینراهی کشور تبدیل شد.

جالب اینجاست که شهرت مهر و ماه فقط به خاطر معماری یا فروشگاههایش نیست. شهرت اصلی از جایی شروع شد که مردم درباره سرویس بهداشتیهایش حرف زدند!
بله... در کشوری که سالها خاطره جمعی مردم از سرویسهای بینراهی با اکراه و نارضایتی همراه بود، یک مجتمع کاری کرد که مسافران بگویند: «صبر کن برسیم مهر و ماه، اونجا بریم.»
شاید در نگاه اول خندهدار باشد، اما مگر احترام به مسافر از همین جا شروع نمیشود؟
احترام به مسافر، از دستشویی شروع میشود. کافی است وارد سرویسهای بهداشتی مهر و ماه شوید.
فضایی روشن، نظافت مداوم، بوی مطبوع، روشویی مخصوص کودکان، امکانات مناسب سالمندان و افراد کمتوان، رسیدگی دائمی و محیطی که بیشتر شبیه لابی یک هتل است تا یک مجتمع بینراهی.
کاربری به نام دبیری بعد از بازدید از این مجموعه نوشته است:
«برای من مهر و ماه دقیقاً همین درس را داشت. اینجا فقط یک ساختمان خوشفرم نیست؛ نمونهای از اینکه وقتی برای نگهداری هم به اندازه طراحی ارزش قائل شوند، نتیجه کاملاً متفاوت میشود. حتی سرویس بهداشتی هم بخشی از تجربه فضا شده. در ژاپن سالهاست کیفیت سرویس بهداشتی را بخشی از احترام به کاربر میدانند؛ مهر و ماه هم تا حد زیادی همین نگاه را پیاده کرده.»
همین نگاه باعث شد چیزی که همیشه نقطه ضعف گردشگری جادهای ایران بود، تبدیل به نقطه قوت یک مجتمع شود.
عجیب اما واقعی؛ مردم برای سرویس بهداشتی از یک مجتمع تعریف میکنند!
پارسی نوشته است: «واقعاً تمیز و قشنگ ساختهاند. فقط همیشه برایم سؤال بود چرا از این پروژهها بیشتر ساخته نمیشود؟ بهتر نیست این کارها را بیشتر به بخش خصوصی بسپارند؟»
فاطمه هم میگوید: «هر بار از این مسیر رد شدیم، از این محیط استفاده کردیم و برای سازندگانش دعا کردیم. کاش در مسیرهای دیگر کشور هم چنین مکانهایی ساخته شود.»
فریبا نوشته: «تنها سرویس بهداشتی بینراهی ایران است که با این تمیزی و پرسنل مؤدب اداره میشود.»
و شاید جالبترین جمله را جینجو نوشته باشد: «کی فکرش را میکرد سرویس بهداشتی عامل جذب مسافر بشود؟»
واقعاً هم همینطور است.
چند نفر از ما مسیر سفرمان را طوری تنظیم کردهایم که به مهر و ماه برسیم؟
احتمالاً خیلیها. همیشه قرار نیست رایگان باشد؛ فقط تمیز باشد.
یکی از بحثهای قدیمی درباره سرویسهای بینراهی، دریافت پول است.
کاربری با نام خستهترین کوالای آبی نوشته: «واقعاً چرا باید برای استفاده از سرویس بهداشتی پول بدهیم؟»
اما شاید سؤال مهمتر این باشد:
اگر قرار است پول بگیریم، چرا خدمات ندهیم؟ چرا هنوز جاهایی وجود دارد که هزینه دریافت میکنند اما نه مایع دستشویی دارند، نه دستمال، نه نظافت، نه حتی شیر آب سالم؟
تجربه شخصی نویسنده؛ ۱۰ هزار تومان برای یک شوک!
چند وقت پیش در مسیر زنجان ـ ابهر، نمای یک مسجد باعث شد برای استفاده از سرویس بهداشتی توقف کنیم.
صف طولانی بود. مسئول آنجا سه دستگاه کارتخوان گذاشته بود و از هر نفر ۱۰ هزار تومان میگرفت.
با خودم گفتم:
«حتماً وقتی پول میگیرند، داخل تمیز است.»
اما با باز شدن در، تمام تصورم فرو ریخت. مایع دستشویی آنقدر با آب رقیق شده بود که بیشتر شبیه آب بود.
از دستمال خبری نبود. شیرآلات زنگ زده بودند. نظافت تقریباً وجود نداشت. جالبتر اینکه تقریباً هیچکس اعتراض نمیکرد؛ انگار همه عادت کرده بودند.
ما اعتراض کردیم. البته تاثیری نداشت و به گرفتن هزینه ادامه دادند!
بعد از کمی جستوجو شماره مسئول مجتمعهای بینراهی را پیدا کردیم، تماس گرفتیم، کد پیگیری دادند و حتی فردای آن روز سه بار تماس گرفتند و گفتند موضوع بررسی میشود. البته دیگر مسیرمان به آنجا نیفتاد که ببینیم واقعاً اتفاقی افتاده یا نه!
اما همان پیگیری نشان داد اگر مطالبه وجود داشته باشد، شاید امیدی هم باشد.
مردم فقط ساختمان نمیخواهند؛ احترام میخواهند
کوروش نوشته است:
«قبلاً سرویسهای بهداشتی را اجاره میدادند و از مسافر پول نقد میگرفتند، با اینکه هیچوقت تمیز نبودند. الان کیفیت بعضی جاها بهتر شده و سفر هم بهتر شده.»
سینا هم تجربه تلخی از همراه داشتن والدین سالمند تعریف کرده و نوشته بود:
«بعد از قم تقریباً پیدا کردن سرویس مناسب برای سالمندان مصیبت است؛ یک جا به جای توالت فرنگی، صندلی سوراخشده گذاشته بودند!»
نوگل هم از مسیر اصفهان ـ بوشهر نوشته: «سرویسهای بینراهی این مسیر واقعاً کثیف و بدون امکانات هستند.»
حتی ضرغامی هم این مشکل را دیده بود
عزتالله ضرغامی نیز زمانی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت:
«مشکل سرویسهای بهداشتی در جادهها و مراکز تفریحی را به عنوان نیاز اساسی گردشگری مطرح کردم و از استانداران خواستم برای حفظ آبروی ملی نسبت به این مسئله توجه جدی داشته باشند.»
ویدئوهای منتشرشده از برخی بازدیدها هم نشان میدهد وضعیت بخشی از سرویسهای بهداشتی بینراهی هنوز با استانداردی که مسافران انتظارش را دارند فاصله زیادی دارد. تلاشی که در سالهای اخیر برای بهبود این وضعیت انجام شده، بدون تردید قابل تقدیر است؛ اما اینکه این تلاشها تا چه اندازه به نتیجه رسیدهاند، پاسخ روشنی دارد؛ کافی است در یکی از تعطیلات چند ساعتی در جادههای کشور رانندگی کنید و سری به چند مجتمع بینراهی بزنید.
شاید مهمترین سرمایهگذاری در گردشگری، نه ساخت یک سازه پرزرقوبرق، بلکه رسیدگی به ابتداییترین نیاز مسافر باشد. ساخت یک سرویس بهداشتی استاندارد شاید هیچوقت سوژه روبانبریدن و عکسهای یادگاری نشود، اما همان چند دقیقهای که یک مسافر در آن فضا میگذراند، میتواند تمام تصویرش از یک سفر را تغییر دهد.
روز جهانی توالت شاید در نگاه اول مناسبتی عجیب به نظر برسد، اما در واقع یادآوری یک اصل ساده است؛ کرامت انسان از سادهترین نیازهایش آغاز میشود. تا زمانی که پیدا کردن یک سرویس بهداشتی تمیز، مجهز و آبرومند در جادههای ایران برای مسافران به یک اتفاق خوشایند و استثنایی تبدیل شود، نه یک حق طبیعی، هنوز راه زیادی تا رسیدن به استانداردی که شایسته مردم و گردشگران است، باقی مانده است.

شاید بهترین پایان برای این گزارش، ویدئویی باشد که مرتضی کوثری، گردشگر و تولیدکننده محتوای سفر که سالهاست در اینستاگرام تجربههایش را با مخاطبانش به اشتراک میگذارد، منتشر کرده است. او در یکی از سفرهایش، سرویس بهداشتی یک مجتمع بینراهی در نروژ را به تصویر کشیده؛ فضایی که بیشتر به یک هتل یا گالری هنری شباهت دارد تا یک سرویس بهداشتی کنار جاده. همه چیز تمیز، خوشبو، مجهز و با طراحیای که نشان میدهد احترام به مسافر، از ابتداییترین نیاز او آغاز میشود. شاید دیدن آن تصاویر، بیش از هر آمار و گزارشی، این سؤال را در ذهن ایجاد کند که اگر چنین استانداردی در گوشهای از دنیا ممکن است، چرا داشتن یک سرویس بهداشتی تمیز و آبرومند در جادههای ایران هنوز باید یک اتفاق استثنایی باشد، نه یک حق بدیهی برای هر مسافر.
ارسال نظر