آیا ترامپ بدون توافق با ایران از جنگ عقبنشینی میکند؟
جنگ آمریکا و ایران احتمالاً به این شکل پایان مییابد!
احتمال دارد ترامپ بدون دستیابی به توافق یا اعلام رسمی پایان جنگ، بهتدریج از تقابل با ایران عقبنشینی کند و وضعیت مبهمی میان جنگ و صلح ایجاد شود. محدودیتهای سیاسی داخلی آمریکا، تحولات اسرائیل و دشواری حل اختلافات هستهای، تحقق توافق را پیچیده کردهاند. در این سناریو، ایران از کاهش عملی فشار تحریمها بهره میبرد، آمریکا بدون پذیرش شکست مدعی پیروزی میشود و اسرائیل مانع عادیسازی روابط تهران و واشنگتن باقی میماند.
فرارو: تریتا پارسی، تحلیلگر ارشد مسائل ایران در مؤسسه کوئینسی پیش بینی خود از آینده منازعات بین ایران و آمریکا را ارائه داد.
به نقل از نشریه فارن پالیسی، این سناریو را میتوان «صلح به سبک پنیر سوئیسی» نامید؛ سناریویی که به معنای حلوفصل اختلافات دو کشور نیست، بلکه تلاشی برای فاصلهگرفتن از جنگ، بدون پذیرش رسمی شکست یا پرداخت هزینههای یک توافق سیاسی است.

دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، اوایل ماه جاری مجموعه گزینههای نظامی علیه ایران را کنار گذاشت و بسته پیشنهادی مذاکره را نیز نپذیرفت. در عوض، تصمیم گرفت فشار اقتصادی و محاصره علیه تهران را تشدید کند.
با این حال، کنار گذاشتن موقت گزینه نظامی را نباید به معنای انصراف قطعی از جنگ یا آمادگی واشنگتن برای توافق دانست. محتملتر آن است که ترامپ بهتدریج از منازعه فاصله بگیرد، بیآنکه رسماً آن را خاتمه دهد.
محدودیتهای فزاینده برای ازسرگیری جنگ
فشارها بر ترامپ برای ازسرگیری عملیات نظامی پس از انتخابات میاندورهای آمریکا افزایش یافته است، اما چند تحول سیاسی میتواند آزادی عمل او را محدود کند.
نخست، موقعیت بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، با ابهام روبهروست. احتمال دارد دوره نخستوزیری او بهعنوان رئیس دولت موقت در هفتههای آینده پایان یابد و در صورت موفقیت گادی آیزنکوت در تشکیل دولت جدید، نتانیاهو قدرت را از دست بدهد. چنین تحولی میتواند یکی از مهمترین حامیان تشدید تقابل با ایران را از صحنه تصمیمگیری کنار بگذارد.
در همین حال، شماری از مقامهای پیشین و فعلی اسرائیل، از جمله آویگدور لیبرمن و ایهود باراک، درباره احتمال اقدام تحریکآمیز نتانیاهو هشدار دادهاند؛ اقدامی که ممکن است با هدف وادارکردن ایران به واکنشی گسترده و ایجاد شرایطی برای مختلکردن تشکیل دولت جدید در اسرائیل انجام شود.
نخستوزیر آینده اسرائیل نیز احتمالاً به اندازه نتانیاهو بر تقابل با ایران متمرکز نخواهد بود و از مهارت سیاسی مشابه او برای تأثیرگذاری بر ساختار قدرت در واشنگتن برخوردار نخواهد بود.
عامل دوم، تغییر ترکیب سیاسی کنگره آمریکاست. با گذشت حدود دو ماه، کنگرهای با اکثریت دموکرات میتواند از طریق قطع بودجه، توانایی دولت ترامپ برای ادامه جنگ را محدود کند.
سومین عامل نیز وضعیت سیاسی پیت هگست، وزیر دفاع آمریکاست. اگرچه او اخیراً از تلاش برای استیضاح جان سالم به در برده، اما آینده سیاسیاش همچنان شکننده توصیف میشود.
چرا نه جنگ و نه توافق؟
کاهش احتمال جنگ الزاماً به معنای افزایش شانس دستیابی به توافق نیست. اختلافات اساسی همچنان پابرجاست: سرنوشت ذخایر اورانیوم غنیشده ایران، آینده برنامه غنیسازی، برقراری آتشبس منطقهای، رفع تحریمها و هزینه سیاسی توافق برای ترامپ.
این مسائل نهتنها دستیابی به توافق را دشوار میکنند، بلکه حفظ و اجرای هر توافق احتمالی را نیز با موانع جدی روبهرو میسازند.
در چنین شرایطی، سناریوی محتملتر میتواند وضعیتی میان جنگ و صلح باشد؛ وضعیتی که در آن ترامپ با اعلام پیروزی، از ادامه درگیری نظامی فاصله میگیرد، نیروهای آمریکایی را خارج میکند و مذاکرات را کنار میگذارد، اما همچنان مدعی میشود محاصره و تحریمها برقرارند.
در عمل، با این حال، اجرای این محدودیتها بهتدریج تضعیف خواهد شد و تحریمها بدون لغو رسمی، کارایی پیشین خود را از دست خواهند داد.
بر اساس این سناریو، کشورهای آسیایی و خاورمیانه بهتدریج تجارت و سرمایهگذاری در ایران را افزایش میدهند و سطح مبادلات اقتصادی از وضعیت کنونی فراتر میرود.
به این ترتیب، نوعی توازن شکننده شکل میگیرد: واشنگتن همچنان آنقدر به اجرای تحریمها پایبند میماند که بتواند مدعی حفظ نظام فشار اقتصادی شود، اما در عمل بهاندازهای از سختگیری میکاهد که تهران نیز انگیزهای برای برهمزدن وضعیت موجود نداشته باشد.
توافقی ناقص، اما کمهزینه برای همه طرفها
این وضعیت از منظر منافع بلندمدت آمریکا، جایگزین مطلوبی برای توافق صلح نیست. توافقی که بتواند به ۴۷ سال خصومت میان تهران و واشنگتن پایان دهد، اهداف منع اشاعه هستهای را حفظ کند، اقتصاد ایران را به روی شرکتهای آمریکایی بگشاید و به ثبات منطقهای کمک کند، دستاوردهای بسیار بیشتری خواهد داشت.
با این حال، چنین توافقی مستلزم پذیرش واقعیتهایی از سوی ترامپ است که ممکن است از نظر سیاسی برای او پرهزینه باشد.
برای رئیسجمهور آمریکا، مسئله دیگر صرفاً دستیابی به امتیازات بیشتر از ایران نیست؛ بلکه پرهیز از دادن امتیاز و اجتناب از پذیرش شکست اهمیت بیشتری یافته است.
از این منظر، سناریوی عقبنشینی تدریجی امکان میدهد ترامپ بدون ورود به یک توافق رسمی و بدون پذیرش مسئولیت پیامدهای جنگ، اعلام پیروزی کند.
ایران نیز از این وضعیت منتفع میشود. تهران از ویرانی احتمالی زیرساختهای حیاتی و شریانهای انرژی خود در نتیجه حملات مشترک آمریکا و اسرائیل جلوگیری میکند و در عین حال، میتواند از کاهش عملی فشار تحریمها بهرهمند شود؛ بدون آنکه ناچار باشد ذخایر اورانیوم غنیشده خود را واگذار کند یا امتیازات هستهای تازهای بدهد.
افزایش حمایت افکار عمومی ایران از دستیابی به سلاح هستهای نیز ممکن است تصمیمگیرندگان ایرانی را به حفظ این ظرفیتها و استقبال از کاهش فشار اقتصادی بدون مصالحه هستهای ترغیب کند.
اسرائیل نیز اگرچه کاهش فشار تحریمها علیه ایران را نوعی عقبنشینی تلقی خواهد کرد، اما ممکن است آن را به توافقی که ساختار تحریمها را بهطور کامل از میان میبرد ترجیح دهد.
در این سناریو، احتمال نزدیکی دیپلماتیک تهران و واشنگتن همچنان منتفی است و امکان تشدید فشار یا حتی بازگشت به مسیر جنگ در آینده باقی میماند.
تداوم وضعیت مبهم تا سال ۲۰۲۹؟
پایداری این توازن شکننده به نحوه مدیریت اختلافات در سالهای آینده بستگی دارد. اگر وضعیت موجود تا سال ۲۰۲۹ ادامه یابد، رئیسجمهور بعدی آمریکا با دو انتخاب روبهرو خواهد شد: بازگرداندن تنشها با هدف دستیابی به توافقی بهتر یا پذیرفتن تدریجی شرایط موجود و تمرکز بر بحرانهای دیگر سیاست خارجی آمریکا.
در شرایطی که هزینه احیای تقابل همچنان بالا باشد، حفظ وضع موجود میتواند گزینه کمهزینهتری به نظر برسد.
در نهایت، ویژگی اصلی این سناریو آن است که هیچیک از طرفها به پیروزی کامل نمیرسند، اما هر کدام از بدترین پیامدهای ممکن دور میمانند. ترامپ از گرفتارشدن در جنگی فرسایشی و پذیرش توافقی تحقیرآمیز اجتناب میکند؛ ایران از حملهای ویرانگر به زیرساختهای حیاتی خود در امان میماند؛ و اسرائیل نیز مانع شکلگیری توافقی راهبردی میان تهران و واشنگتن میشود.
با توجه به تمایل ترامپ به انکار شکست، نگرانی او از نمایش چهرهای بازنده، بیمیلیاش به دیپلماسی پیچیده و تلاش برای ثبت دستاوردی فراتر از توافق هستهای دوره باراک اوباما، ممکن است او در نهایت به اعلام پیروزی بدون دستیابی به صلح رضایت دهد.
چنین انتخابی لزوماً هوشمندانهترین راهبرد نیست، اما میتواند ارزانترین مسیر خروج از بحرانی باشد که دولت آمریکا نه توانسته آن را بهطور قاطع حل کند و نه مایل است هزینه ادامه آن را بپردازد.
ارسال نظر