جنجال بین المللی برسر کتیبه های هخامنشی

برترین ها به نقل از هفت صبح : مهمترین فعالیت های روزانه در بازه ۱۵ ساله یکی از بزرگ ترین امپراتوری های تاریخ که بر تن کتیبه ها حک شده، همچنان زنده است.

این کتیبه ها که متعلق به دوره حکمرانی داریوش بزرگ است، حال و هوای سرزمینی را در ۵۰۰ سال پیش از میلاد مسیح روایت می کنند که از هند تا قبرس وسعت داشت. جزئیات جیره های روزانه، شرح سفرهای حکومتی، فهرست دقیق پیشکش ها به خدایان و... در کنار فهرست احکام ممنوعیت برده داری و بیشتربودن جیره زنان بر مردان با همان میزان کار، برآمده از همین یادگار تاریخ است.

بسیاری از باستان شناسان بر این عقیده اند که احتمالا حمله اسکندر و به آتش کشیدن مجموعه پرسپولیس در سال ۳۳۰ پیش از میلاد مسیح باعث شد که این کتیبه ها در زیر آوار مدفون شوند؛ آورای که بیش از دو هزار سال رازدار گنجینه ای بود که یکی از باشکوه ترین تمدن های تاریخ را در عصر باستان در خود نهان داشت.


اوایل دهه ۳۰ میلادی به هنگام حفاری پرسپولیس ارنست هرزفلد، باستان شناس دانشگاه شیکاگو، ده ها هزار قطعه از لوح های باستانی که خرد شده بودند را از خاک بیرون کشید؛ لوح های سفالی که به ۵۰۰ سال پیش از میلاد مسیح تعلق داشتند.

حکومت وقت ایران به این گروه باستان شناس اجازه داد که برای ترجمه این کتیبه ها، آنها را با خود به دانشگاه شیکاگو ببرند و سپس آنها را به ایران بازگردانند؛ اتفاقی که تا ۷۰ سال بعد نیفتاد .

معتبرترین نشریه باستان شناسی آمریکا، آرکئولوژی، در شماره ژانویه - فوریه ۲۰۱۲ خود پرونده از معماهای این ماجرا برداشته است. لوح های باستانی ایران برای مطالعه و بررسی در ۲۳۵۳ جعبه مقوایی بسته بندی شده و راهی موسسه اورینتال دانشگاه شیکاگو شده بودند که تمامی آنها تا سال ۲۰۰۴ در همین مکان نگهداری می شدند.

ماجرا از آنجا آغاز شد که گیل استاین (Stein)، مدیر موسسه اورینتال، تصمیم گرفت برای نشان دادن حسن نیست و اعتمادسازی، ۳۰۰ لوح ترجمه شده را در سال ۲۰۰۴ پس از شش دهه به ایران بازگرداند. بازگرداندن این لوح ها به ایران گرچه سبب اعتمادسازی در میان مقامات پژوهشگران باستانی شناسی و موزه ایران در آن زمان شد اما از طرفی دیگر بمبی رسانه ای شد و بدخواهان را به فکر تصرف آن درآورد.

پیش تر در سال ۱۹۹۷، انفجار بمبی در بیت المقدس سبب مرگ پنج آمریکایی گردشگر و زخمی شدن چند نفر شده بود. از آنجا که حماس مسئولیت این انفجار را برعهده گرفته بود و از طرفی روابط مناسبی با ایران داشت، دادگاهی در آمریکا در سال ۲۰۰۳، حکم بر خسارت ۴۲۳/۵ میلیون دلاری داد که ۳۰۰ میلیون دلار آن جنبه تنبیهی داشت.

از آنجا که ایران این حکم را نپذیرفت، دادگاه حکم به ضبط این خسارت از دارایی های ایران را داد. اینجا بود که دیوید استراخمن، یکی از وکلای حکومت ایران در آمریکا، با شنیدن ا خبار مربوط به لوح های باستانی نگهداری شده در موسسه اورینتال برای تصرف آنها با این پرونده نقشه کشید. علاوه بر لوح های باستاین ایرانی، میراث باستانی ایران در دانشگاه هاروارد و همچنین موزه هنرهای زیبای بوستون هم از گزند این ماجرا دور نماند.

استراخمن قصد داشت با به حراج گذاشتن میراث باستان ایران، میلیون ها دلار درآمد حاصل را صرف اجرای حکم و احتمالا میزان باقی مانده را در خزانه آمریکا ضبط کند. اوایل امسال (مارس ۲۰۱۱) بود که خوبشختانه دادگاهی در آمریکا این بار، بنا بر قانون مصونیت حکام خارجی مصوب ۱۹۷۶ که شامل حفاظت از دارایی های کشورهای خارجی (به جز آنهایی که مورد استفاده تجاری) می شود، درخواست شاکی مبنی بر تصرف و به حراج گذاشتن دارایی های میراث باستان در دانشگاه شیکاگو را رد کرد.

در همین حال، اواخر تابستان امسال هم (سپتامبر ۲۰۱۱) قاضی فدرال، مانع دستیابی شاکی به دو مجموعه لوح و دست ساخته های باستانی دیگر شد. گرچه این حکم با شگفتی همراه بود، چراکه در این میان شاکیانی که قصد تصرف این اموال را داشتند، اموال را به سبب خروج غیرمجاز از ایران، متعلق به ایران می دانستند، در حالی که دانشگاه هاروارد و موزه هنرهای زیبای بوستون، آنها را اموال خود دانسته اند.

نتیجه آنکه حکم دادگاه به معنی مصادره شدن این اموال در این دو مرکز پژوهشی آمریکاست. حال برخی از وکلا از پیگیری این ماجرا دست نکشیده اند و می خواهند برای طرح دعوی، شکایت خود را به دادگاه عالی ببرند.

استاین، مدیر اورینتال که کتیبه ها را در اختیار دارد به نشریه آرکئولوژی گفته که مطمئن است به زودی کتیبه ها را از وکلای پیگیر تصرف آنها، به خواسته شان می رسند. به همین جهت استانی گروهی به نام رویا (Dream Team) را متشکل از پژوهشگران متون باستانی، باستان شناسان و متخصصان فنی به راه انداخته است تا در موسسه اورینتال، با سرعت از تمام کتیبه ها عکس برداری شود و در نهایت تمامی چند ده هزار تصویر به همراه ترجمه کتیبه ها در دسترس همگان قرار گیرد.

استاین می گوید این پروژه دو سال دیگر طول می کشد و اگر ایران در این مدت خواهان بازگرداندن کتیبه ها شود، درصددیم با آنها گفت و گو یا درصورت تصرف آنها، خریداران حراجی را مجاب به اتمام این پروژه کنیم. آن سوی آب ها، بر سر تاریخ این زمین دعوایی در گرفته و بهترین زمان ممکن برای بازگشت هزاران سند از تاریخ ایران باستان را پیش روی ما قرار داده است.


باز نشر: مجله اینترنتی Bartarinha.ir