بازگشت کشمکش بر سر «PMD»

روزنامه شرق: چهارمین روز از هشتمین دور پیاپی مذاکره در وین در جلسات رفت‌وبرگشتی بین معاونان ایران و هماهنگ‌کننده سیاست‌خارجی اتحادیه اروپا گذشت. ١٠ روز به پایان ضرب‌الاجل مذاکره هسته‌ای باقی‌ مانده و دور تند آغاز شده است. اگرچه برای شتاب بیشتر لازم است وزرای خارجه ایران و ١+٥ وارد روند مذاکرات شوند.

نگارش متن توافق جامع که از یک‌سال‌واندی پیش آغاز شده، با برخی گره‌ها مواجه است؛ چگونگی لغو تحریم‌ها و هم‌زمانی اقدامات ایران و لغو تحریم‌ها جزء این موارد است. اکنون در مورد پی‌ام‌دی (ابعاد احتمالی نظامی) در برنامه هسته‌ای ایران نیز موضع‌گیری‌های متفاوتی مطرح شده. درحالی‌که جان کری، وزیر خارجه آمریکا، گفته که مسائل گذشته برای دستیابی به این توافق حائزاهمیت نیست، ‌روز گذشته وزیر انرژی آمریکا و سخنگوی وزارت‌خارجه آمریکا گفته‌اند توافق مستلزم رفع مسائل گذشته است. بسیاری از کارشناسان معتقدند که دستیابی به توافق جامع درحالی‌که به یک بحران ١٢ ساله پایان می‌دهد، خود اقدامی حائزاهمیت است و منطقی نیست که ١+٥ آن را به مسائل دیگر گره بزند.

این در حالی است که مذاکرات در وین و در هتل کوبورگ متمرکز شده است. معاونان وزیران خارجه کشورهای ١+٥ صبح جمعه نشستی داخلی برای هماهنگی بین خود تشکیل دادند. اگرچه هنوز زمان نشست عمومی ایران و ١+٥ در سطح معاونان اعلام نشده ولی گفته ‌شده محمدجواد ظریف همراه معاونانش روز دوشنبه در لوکزامبورگ با فدریکا موگرینی، هماهنگ‌کننده سیاست خارجی اتحادیه اروپا و وزیران خارجه انگلیس، آلمان و فرانسه دیدار و گفت‌وگو خواهد کرد. تاكنون ديدار ظريف و فابيوس در روز دوشنبه مقرر شده است.

وزیران خارجه اتحادیه اروپا روز دوشنبه برای شرکت در نشست شورای امور خارجه این اتحادیه در لوکزامبورگ به‌سر می‌برند. همچنین گفته ‌شده که ظریف از لوکزامبورگ به تهران برگشته و آخر هفته به وین خواهد رفت. منابع رسانه‌ای غربی اعلام کرده‌اند که وزیران خارجه ١+٥ قبل از ٣٠ ژوئن به وین می‌روند. درعین‌حال این احتمال وجود دارد که وزیران خارجه ایران و آمریکا اواخر هفته جاری به وین بروند. وضعیت جسمی جان کری فعلا به او اجازه حضور در مذاکرات را نمی‌دهد.

نباید از ایران تقاضاهای غیرعملی بکنیم

درهمین‌حال، ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهوری روسیه، ضمن ابراز امیدواری درباره رسیدن ایران و کشورهای ١+٥ به توافق جامع هسته‌ای، گفت: «شرط توافق این است که از ایران «چیزهای غیرقابل‌تحقق» خواسته نشود». پوتین، در مجمع بین‌المللی اقتصادی سن‌پترزبورگ، گفت: «بسیار خوشحالیم که موضع ایران به طور چشمگیری تغییر کرده و امکان رسیدن به توافق‌هایی در سطح فعلی را فراهم آورده، بی‌تردید باید این توافق‌ها را حفظ کنیم. تنها چیزی که فکر می‌کنم الان غیرسازنده است این است که از ایران چیزهایی بخواهیم که کاملا برایش غیرقابل اجراست و بر حل مسئله اصلی؛ یعنی مسئله منع گسترش [سلاح‌های هسته‌ای] تأثیر مشخصی ندارد». به گزارش «بی‌بی‌سی»، پوتین گفته‌ که فکر می‌کند «توافق در آینده نزدیک امضا خواهد شد»، اما درعین‌حال افزوده: «مهم‌تر این است که اجرای آن شروع شود. اجرای مفاد توافق احتمالا «حدود شش ماه» طول خواهد کشید».

بازگشت مونیز به پله اول

درحالی‌که جان کری در آخرین اظهارنظر گفته که در توافق نهایی دل‌مشغول مسائل گذشته و بحث «پی‌ام‌دی» (ابعاد احتمالی نظامی) نیست، ارنست مونیز، وزیر انرژی آمریکا، دسترسی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به اماکن و اشخاص را در یک توافق هسته‌ای ضروری خوانده‌است. به گزارش ایسنا، ارنست مونیز، روز جمعه در گفت‌وگو با شبکه‌ پی‌بی‌اس بار دیگر بر لزوم دسترسی آژانس به اماکن و اشخاص مورد درخواستش در یک توافق هسته‌ای با ایران تأکید کرد. وزیر انرژی آمریکا گفت: آمریکا در هر توافق هسته‌ای با ایران خواهان راستی‌آزمایی و دسترسی به سایت‌های مشکوک در این کشور است. مونیز بیان کرد: یک توافق خوب، توافقی است که به ما کاملا اطمینان دهد تمام راه‌های ایران برای ساخت بمب که شامل رسیدگی به راه‌های محرمانه است، مسدود می‌شود.

واکنش سناتورها

سخنان جان کری در مورد اینکه در جریان مذاکرات هسته‌ای اصراری ندارند ایران در مورد فعالیت‌های هسته‌ای گذشته‌اش توضیح دهد، موجب واکنش گسترده سناتورها شده ‌است. سناتور «باک کروکر»، رئیس کمیته روابط خارجی مجلس سنای آمریکا، روز جمعه در بیانیه‌ای بر لزوم پابرجاماندن تحریم‌های ضد ایرانی تا زمان حل «ابعاد نظامی احتمالی» برنامه هسته‌ای ایران تأکید کرد.

کروکر نوشت: «سال گذشته دولت به کمیته ما اطمینان خاطر داد که مسائل و نگرانی‌ها پیرامون تلاش‌های قبلی ایران در زمینه سلاح‌های اتمی قبل از هرگونه توافق نهایی یا اقدام برای تخفیف تحریم‌ها، حل‌وفصل خواهد شد». او در بیانیه خود تأکید کرده «واشنگتن باید در هر حالتی غیر از «افشای» جنبه‌های ادعایی نظامی در برنامه هسته‌ای ایران یا عدم‌توانمندی برای انجام بازرسی‌های «هر زمان و هر مکان» مذاکرات هسته‌‌ای را ترک کند».

همچنین «باب منندز»، سناتور ارشد دموکرات کنگره، ضمن انتقاد از اظهارات وزیر خارجه آمریکا درباره ابعاد احتمالی برنامه هسته‌ای ایران تصریح کرد که واگذاری امتیاز واشنگتن به ایران در زمینه ابعاد احتمالی را نمی‌پذیرد. به گزارش فارس، او مدعی شده «آقای رئیس‌جمهور، با توجه به تاریخچه فریبکاری ایران، من درباره آنچه آنها در یک نقطه از زمان انجام دادند، نگرانم». طبق گزارش روزنامه آمریکایی واشنگتن‌پست، منندز تصریح کرده است: من خیلی نگران هستم که وزیر خارجه می‌گوید ما آمادگی داریم بدون درک کامل از میزان پیشرفت ایران در زمینه برنامه محرمانه تسلیحات هسته‌ای، تحریم‌ها را کاهش دهیم... این یک مسئله اساسی است که ما باید یک جواب کامل و قابل تایید برای آن دریافت کنیم. بدون یک راه‌حل رضایتبخش درخصوص این موضوع و موضوعات دیگر، توافق غیرقابل قبول خواهد بود».

ابعاد نظامی احتمالی و توافق هسته‌ای

درهمین‌حال سخنگوی وزارت امور خارجه آمریکا بار دیگر تأکید کرده آنچه درباره حل نگرانی‌های آژانس درباره‌ ابعاد نظامی احتمالی در برنامه هسته‌ای ایران مطرح می‌شود باید بخشی از یک توافق نهایی و حتی پیش از حصول توافق باشد. به گزارش ایسنا، جان کربی، سخنگوی وزارت امور خارجه آمریکا، در نشست خبری روز جمعه خود در پاسخ به این سؤال که آیا آمریکا خواهان پاسخ‌گویی ایران به سؤالات آژانس بین‌المللی انرژی اتمی درخصوص ابعاد نظامی احتمالی است یا نه، گفت: همان‌طور که در نوامبر و سپس در اوایل ماه آوریل در لوزان به تفاهم رسیدیم، دسترسی آژانس برای حل نگرانی‌هایش درخصوص ابعاد نظامی احتمالی در برنامه هسته‌ای گذشته و کنونی ایران باید بخشی از یک توافق نهایی و حتی زمانی باشد که یک توافق می‌تواند حاصل شود.

ابعاد احتمالی نظامی (PMD) موضوعی است که در چارچوب موضوع «مطالعات ادعایی» بعد از سال ٢٠٠٦ درباره فعالیت‌های گذشته هسته‌ای ایران مطرح شده است. این موضوع مجموعه‌ای از اتهامات را علیه ایران مطرح و به وجوه تسلیحاتی برنامه هسته‌ای ایران اشاره می‌کند.روز گذشته ظریف در گفت‌وگو با روزنامه دنیای اقتصاد گفته: «احتمالش این هست که ما چندروزی حالا کم و زیاد نسبت به ۱۰ تیرماه زمان نیاز داشته باشیم... این از نظر من روش بهتری است تا اینکه بیاییم تمدید کنیم». به گفته ظریف او با تمدید مذاکرات در پاییز سال گذشته هم موافق نبوده است.