چرا جیرانی می رود و فردوسی پور می ماند؟

هفت صبح: رویکرد انتقادی فریدون جیرانی طی ماه های اخیر در برنامه «هفت» خیلی زود کار دستش داد و به حذفش از تنها برنامه زنده تلویزیونی با موضوع سینما انجامید.

ظاهرا او از زمان جشنواره فجر احساس کرده بود که سینما قدم در مسیر دولتی شدن گذاشته و به همین دلیل رویکردش را از حالت تبلیغ و اطلاع رسانی به شیوه انتقادی و چالشی تغییر داد. جیرانی در همه سال هایی که به عنوان فیلمنامه نویس، مشاور فیلمنامه، فیلمساز و روزنامه نگار فعالیت می کند، دلبسته نوعی سینمای میانه است که برای آن تعبیر «سینمای بدنه» به کار می رود؛ سینمایی مبتنی بر داستان گویی که بخش خصوصی برای سرگرم کردن تماشاگر می سازد، اما سطح سلیقه او را دست کم نمی گیرد و تا حد ممکن از استانداردهای پذیرفته شده ساخت و پرداخت عدول نمی کند. تهیه کننده و مجری برنامه هفت ظاهرا پس از دیدن ویترین یک سال تولیدات سینمای ایران در جشنواره سی ام به این نتیجه رسید که این نوع سینما در خطر انقراض قرار گرفته و مدیران با اعمال سلیقه خود، مسیر حرکت را به سمت سینمای دولتی دهه 1360 برگردانده اند که در آن دولت از زمان فیلمنامه تا اکران در همه مراحل دخالت می کرد و اقتدارش را نشان می داد.


احتمالا جیرانی فکر می کرد در رسانه ای که اجازه می دهد برای فوتبال تندترین نقدها از افراد و چهره های صاحب نفوذ مطرح شود، درباره سینما هم چنین تحمل و مدارایی وجود دارد اما اتفاقات چند ماه اخیر نشان داد که چنین تحملی وجود ندارد. چون سینما با فوتبال تفاوت های چشم گیری دارد. ظاهرا فوتبال سرگرمی پرطرفدارتری است و هر هفته میلیون ها ایرانی علاوه بر تعقیب بازی ها، به تماشای برنامه ۹۰ می نشینند. سینما چنین طرفداران پرشماری در کشور ندارد و علاوه بر سرگرمی سازی لقب «هنر هفتم» را هم پیش می کشد و ظاهرا دست اندرکاران و مخاطبانش در قیاس با فوتبال افراد فرهیخته تری هستند و بیشتر اهل مدارا. ولی این یک روی سکه است. روی دیگر سکه این است که سینما پدیده حساسیت برانگیزترین است و طی سه دهه گذشته نگاه نیمه رسمی آن را به عنوان ابزار تبلیغ ایدئولوژی می شناسد.

افراد و گروه های پرنفوذ همچنان سینما را به عنوان یکی از مهم ترین رسانه های در خدمت پروپاگاندا می شناسند و این دیدگاه را کمتر کسی می تواند به صراحت نفی کند. اگر جیرانی دو هفته پیش رو به دوربین برنامه هفت گفت از این به بعد در نقد سینمای دولتی می کوشد، منظورش در حوزه مسایل مربوط به صنعت سینما بود که شامل محتوا هم می شد اما این حرف او با واکنش افراد و رسانه های ارزش گرا رو به رو شد که این موضع را تقابل با ارزش ها و در خدمت اهداف جریان روشنفکری دانستند. جالب است که مدیر گروه اجتماعی شبکه سوم همسو با سایت ها از جیرانی انتقاد کرد و خبر از دستور رییس سازمان صدا و سیما برای توقف برنامه هفت داد. هرچند جیرانی دروز گفت رییس صدا و سیما چنین دستوری نداده اما خروج خود از «هفت» را تایید کرد.

او احتمالا به روزهایی فکر می کند که طرح برنامه ای را داد که از آن به عنوان «۹۰ سینمایی» یاد می شد. همان روزهایی که عده ای با بدبینی می گفتند نه ۹۰ در حوزه های دیگر قابل اجراست و نه بدلی برای عادل فردوسی پور وجود دارد که بتواند از محبوبیت خود برای دوام برنامه اش در حوزه ای غیر از فوتبال استفاده کند. حالا اتفاقاتی رخ داده که نشان می دهد آن نگاه بدبینانه چندان هم از واقعیت تهیه نبوده و در عمل ماجراهایی رخ داد که باعث شد «هفت با رویکرد انتقادی» جوان مرگ شود. جیرانی هم قرار است برگردد و فیلم و سریال بسازد. حال همه خوب است.