پیشنهاد جایگزین طرح زوج و فرد

تابناک: اجرای طرح تردد زوج و فرد خودروها برای کنترل آلودگی هوا بی فایده بود؛ این را به تازگی شورای عالی ترافیک مطرح کرد تا جایگزینی این شیوه‌ی بی فایده با طرحی کارآمد را در دستور کار قرار بدهد و از طرحی پر ابهام و عجیب برای جایگزینی رونمایی کند. بنابراین، جا دارد پیش از هر اقدامی، به مرور طرحی پیشنهادی بپردازیم که در این باره به دستمان رسیده و هم از تردد زوج و فرد کارآمدتر به نظر می‌رسد و هم از ایده جدیدی که مسئولان به دنبال آن هستند، اجرایی تر!

بهرام رشیدیان، سرهنگ بازنشسته ناجا طرحی در اختیارمان گذاشت که پیشتر در قالب مقاله‌ای در یک کنفرانس ملی مدیریت ترافیک شهری ارائه شده و در زمره مقالات برگزیده قرار گرفته و به باور وی می‌تواند جایگزینی مناسب برای طرح تردد زوج و فرد خودروها باشد.

شالوده این طرح که «شناسه ترافیکی» نام دارد، بر ناکارآمدی های طرح تردد زوج و فرد و همچنین تأثیر مثبت تدبیر مسئولان برای مواقعی که آلودگی هوا در وضعیت اضطرار قرار می‌گیرد، است؛ همان روزهایی که آلودگی هوا بحرانی می‌شود و مسئولان برای کاهش آلودگی هوا، طرح زوج و فرد را از در منازل به اجرا درمی‌آورند تا عملا چیزی حدود نصف خودروهای موجود از چرخه تردد خارج شده و تأثیرشان بر آلودگی هوا از بین برود.


البته این موضوع اشکالات زیادی در بطن خود نهفته دارد و موجب بروز اشکالات فراوانی می‌شود که طراح «شناسه ترافیکی» کوشیده‌ است آنها را مرتفع نماید؛ اشکالاتی مانند ظرفیت کم سامانه حمل و نقل عمومی، زیاد بودن زمان محدودیت تردد برای هر دسته از خودروهای زوج یا فرد، عدم دسترسی پلیس راهور به مقدورات کنترل مکانیزه و... .

بر این اساس، ایده شناسه ترافیکی مطرح می‌شود که طراح تأکید دارد راهکاری کوتاه مدت است، نه همیشگی ولی توانایی رفع بسیاری از مشکلات طرح تردد زوج و فرد را داراست و در عین حال می‌تواند مؤثر واقع شود. به این صورت که خودروهای سواری شخصی را به شش دسته مساوی تقسیم می‌کند که با شش علامت (شش عدد بر مبنای شش روز هفته که روی شش شکل هندسی با رنگ زمینه متفاوت درج می‌شوند) تفکیک می‌شوند.

این در حالی است که شناسه ترافیکی بر اساس مختصات محل سکونت افراد به خودروها تعلق می‌گیرد و به کمک علائمی که برای آن تعریف شده و روی شیشه یا پلاک خودروها درج و نصب می‌شود، می‌توان هر خودرو را یک روز در هفته (یا بسته به ضرورت، بیشتر از یک روز) از تردد در سطح شهر منع نمود؛ یعنی اعمال ممنوعیت بر یک ششم خودروها در هر روز از در منازل.


البته این ممنوعیت را با توجه به آلودگی هوا، در مواقع اضطرار می‌توان به بیش از یک روز هم افزایش داد، زیرا می‌توان با نصب تجهیزاتی ویژه در برخی معابر، خودروهای دارای شناسه را به روش مکانیزه کنترل نمود. بدین ترتیب، دست کم روزانه یک ششم خودروهای سطح شهر مشمول ممنوعیت می‌شوند تا نه کمبودهایی که ناوگان حمل و نقل عمومی با آن دست به گریبان هستند، زندگی شهروندان را مختل کند و نه به مانند حال حاضر، نصف خودروها در هر روز مشمول ممنوعیت های ترافیکی شوند.

بدین ترتیب بزرگ ترین حسن اجرای چنین طرحی، مشمول شدن ممنوعیتی به مساوات بین همه مالکان خودروهای شخصی است. بماند که در سایه اجرای این طرح و ارائه شناسه ترافیکی به مالکان خودروها، می‌توان خودروهای فرسوده را از دور خارج کرد ـ که در طرح زوج و فرد مشمول محرومیت نیستند ـ و یا حتی این امکان را برای مالکان خودرو فراهم آورد که بتوانند شناسه ترافیکی شان را بر حسب ضرورت های زندگی شان تغییر دهند و در دسته بندی جدیدی قرار گیرند و... .


ناگفته پیداست که این طرح همان گونه که مزایایی دارد، می‌تواند مشمول معایبی هم باشد؛ اما همان گونه که طراح آن تأکید دارد، می‌توان به عنوان گزینه خوبی برای کوتاه مدت روی آن حساب کرد تا روزی که به طرحی بلند مدت و دائمی برسیم یا راهکاری مؤثرتر برای کاهش و حذف آلاینده های ناشی از احتراق سوخت های فسیلی در خودروها بیابیم.

در پایان گفتنی است، «تابناک» آمادگی دارد ضمن دریافت و انتشار دیدگاه مسئولان ترافیک درباره طرح فوق، به دیگر ایده های منسجم شهروندان برای جایگزینی طرح زوج و فرد یا راهکارهای عملی برون رفت از معضل آلودگی هوا در کلان شهرها بپردازد.