با قبض های کاغذی خداحافظ کنید

هفت صبح: بعد از کش و قوس های فراوان بالاخره قرار است قبض های کاغذی از سیستم حذف شوند و قبض های الکترونیک جایگزین آن شود. این خبر مطمئنا هم برای مشترکان که از نرسیدن برخی قبض های خود به وسیله پست گلایه مندند خبر خوشی خواهد بود و هم برای بودجه کشور که با این عمل صرفه جویی های فراوانی صورت خواهد گرفت.

همین خبرها بهانه ای شد تا با یک حساب و کتاب ساده ببینیم هر قبض چه مقدار هزینه برای کل کشور دربر دارد و از طرف دیگر با چه راهکارهایی می توان نظام پرداخت قبض ها را از وضع آشفته موجود کمی سر و سامان داد.

ماجرا چیست؟

سرپرست اداره کل فناوری اطلاعات IT استانداری تهران اعلام کرده تا سه ماه آینده طرح تجمیع قبوض به صورت سراسری نهایی و اجرا می شود. به گزارش ایسنا حمید امرایی با اشاره به اجرای طرح تجمیع قبوض شهری پایتخت، گفت: در حال حاضر به جز شرکت توزیع بقیه شرکت ها از جمله شرکت گاز، سازمان آب، مخابرات و همراه اول همکاری خود را برای اجرای طرح آغاز و اطلاعات خود را وارد سایت مربوطه کرده اند.

او افزود: در فاز دوم اجرای طرح با ورود شرکت برق تجمیع قبوض شهری به طور کامل اجرا می شود. امرایی تصریح کرد: برای استفاده از سامانه تجمیع قبوض کافی است افراد متقاضی یک بار به سایت مراجعه کنند و اطلاعات مربوطه را وارد سایت کنند. لذا در دوره های بعدی به صورت الکترونیکی شناسه قبض وارد این سامانه می شود و فرد می تواند به صورت الکترونیکی نسبت به پرداخت قبوض خود اقدام کند.

سرپرست اداره فناوری و اطلاعات استانداری گفت یکی از مزایای مهم پرداخت قبوض به صورت تجمیع در سامانه مدیریت قبوض است و به لحاظ اقتصادی صرفه جویی هایی را برای خانوار به همراه خواهد داشت. او ادامه داد: مقرر شده از محل صرفه جویی صورت گرفته بابت عدم چاپ قبوض شهری در آینده نزدیک با هماهنگی شرکت ها این هزینه به صورت تخفیف در سامانه و برای این افراد لحاظ شود.

امرایی با بیان اینکه فاز اول طرح تجمیع قبوض شهری به صورت پایلوت اجرا می شود، اضافه کرد: اجرای آزمایشی این طرح با استقبال خوب و قابل قبولی مواجه و مقرر شده با اقداماتی که جهت فرهنگسازی این طرح انجام می شود تا سه ماه آینده اجرای سراسری آن آغاز شود.

سرپرست اداره کل فناوری اطلاعات استانداری خاطرنشان کرد: برای چاپ و توزیع هر قبض شهری بین 500 تا 700 تومان هزینه می شود این در حالی است که با اجرای طرح تجمیع قبوض شهری در پایتخت و پرداخت قبوض به صورت الکترونیکی از طریق سامانه باعث صرفه جویی رقم کلانی می شود.

به گفته امرایی پس از اجرای این طرح شرکت های خدمات شهری برای هزینه های آب، برق، گاز، تلفن و موبایل هیچ گونه قبضی را صادر نخواهند کرد.


مشکلات صدور یک قبض کاغذی

شاید باورتان نشود اما برای چاپ و ارسال همین قبض های صاده به درب منزل تان، پروسه های زیادی طی و هزینه های زیادی به بخش های مختلف وارد می گردد. بگذارید کمی از آمار و ارقام و سختی های کار برای تان بگوییم:

۱) طبق برآورد سازمان های مختلف، در سال ۹۰ حداقل حدود یک میلیارد و پانصد هزار عدد قبض کاغذی صادر شده است! همراه اول، تلفن ثابت، برق، گاز، راهنمایی و رانندگی، عوارض شهرداری و ... با مشترکان انبوه خود روز به روز به قبض های کاغذی صادر شده می افزایند.

۲) آمارها نشان می دهد برای هر قبض تقریبا هزینه ای در حدود ۹۰۰۰ ریال صرف می شود تا قبض از موسسه صادرکننده به دست مشتری رسیده و بعد از پرداخت مبلغ آن توسط مشترک، مبلغ قبض به حساب ارائه کننده خدمات واریز شود. در این برآورد البته بعضی هزینه ها، مثل هزینه پرداخت قبض که با انجام سفر درون شهری انجام می شود و به صورت غیرمستقیم در چرخه وارد می شوند، محاسبه نشده است.


3) علاوه بر هزینه قبض های فوق، هزینه صدور قبوض المثنی و تاخیر در پرداخت قبض و مواردی مشابه نیز وجود دارد که به هزینه های اصلی گفته شده اضافه می شود.

4) مشکلات پستی یکی از دردسرهای بزرگ مشترکان است. در برخی اوقات قبض ها در بین مسیر اداره پست و منازل گم می شود و همین امر باعث به وجود آمدن بدهی برای مشترکان و حتی قطع آب و برق و ... آنها می شود.

5) یکی از مهمترین مشکلات در زمینه صدور و پرداخت قبض آن است که شرکت های ارائه دهنده خدمات، خود اقدام به صدور قبض ها می کنند. در بسیاری از کشورها اما شرکت هایی مشغول به کار هستند که به نوعی واسطه بین شرکت های خدماتی، مشترکان و بانک ها هستند. این شرکت ها قبض ها را صادر و آنها را به دست مشترکان رسانده و برای پرداخت آنها راه های مختلفی را برای مشترکان فراهم می سازند.


مشکلات پرداخت یک قبض کاغذی

مشکلات قبض ها اما فقط مختص به صدور نیست و در بخش پرداخت ها هم با مشکلات زیادی دست و پنجه نرم می کنیم.

۱) مشترکان برای پرداخت قبض خود، هزینه آن را مستقیما به حساب شرکت های خدماتی واریز می کنند و بانک ها هم در پایان مهلت پرداخت قبض، پول های دریافت شده را به حساب آن شرکت ها واریز می کنند. با نگاه به این چرخه درخواهیم یافت که هزینه ای که برای مدیریت قبض در این چرخه به سازمان های ذی ربط تحمیل می شود، با افزایش تعداد مشترکان و همچنین افزایش موسسات ارائه کننده خدمات، به صورت قابل توجهی افزایش می یابد.

۲) در حال حاضر برای پرداخت قبض ها از خدماتی مانند درگاه اینترنتی، عابربانک ها، پایانه های فروش استفاده می شود که هر کدام مشکلاتی را برای مشترکان به همراه دارد. خودپردازها در برخی مواقع کار نمی کنند، دارای صف های طولانی می شوند و هنوز مردم به آنها اطمینان کافی ندارند.

۳) هنوز تا فراگیر شدن اینترنت راه زیادی در پیش داریم. همین امر سبب شده خیلی ها برای پرداخت قبض های خود به اینترنت دسترسی نداشته باشند.

۴) بسیاری از افراد عادت دارند با پرداخت قبض های خود یک رسید با مهر بانک دریافت کنند تا آن را به عنوان سند نگهداری کنند. برای خیلی ها سخت است که بپذیرند می توان یک کد رهگیری را به عنوان سند پرداخت دریافت کرد!


راه حل چیست؟

یکی از راه حل ها همین تجمیع سیستم پرداخت است که البته به نظر می رسد نمی توان به عنوان یک راه حل دائم به آن نگاه کرد. شاید بهترین مدل همانی باشد که مدت هاست در بسیاری از کشورها در حال اجرا است. در کشورهای پیشرفته به دلیل آنکه شرکت های ارائه دهنده خدمات برق، تلفن و ... خصوصی هستند برای پایین آمدن هزینه هایشان اولا قبض ها را به صورت الکترونیک صادر می کنند و همچنین با شرکت های واسطه پرداخت در ارتباط کامل هستند و از آنها کمک می گیرند.

به نظر می رسد خصوصی شدن شرکت های خدماتی و تاسیس شرکت های واسطه که هزینه قبض ها را مستقیما از حساب مشریان بردارند (نه آنکه مشترکان هزینه قبض را به حساب شرکت ها بریزند) کمک خوبی در این زمینه باشد.


پرداخت قبوض در آمریکا

در آمریکا دو حالت برای پرداخت قبوض وجود دارد:

۱) پرداخت توسط (برداشت) از حساب سپرده بانکی

۲) پرداخت توسط (برداشت از) کارت بانکی

راه عمده این کار از طریق وب سایت هر بانک است که می توان قبوض چند شرکت مختلف را به یکباره پرداخت نمود. برآورد شده که در آمریکا حدود هفت میلیون نفر قبوض خود را با استفاده از حساب های سپرده خود و به صورت آنلاین پرداخت می کنند.

صادرکنندگان کارت های اعتباری و نقدی (دبیت) با جذب این مشتریان، قبوض را با استفاده از این کارت ها پرداخت می نمایند و می توانند درآمدی از این راه کسب کنند. درآمد مربوطه، کارمزد انتقال وجوه به حساب شرکت های ارائه دهنده خدمات عمومی است.

اگر متوسط مبلغ قبوض یک مشتری ۲۸۰ دلار در ماه باشد، با پرداخت آن توسط کارت اعتباری مبلغ ۳۸/۴ دلار و با پرداخت آن توسط کارت نقدی مبلغ ۳ دلار نصیب صادرکننده کارتی می شود که این خدمات را در سایت خود ارائه می کند. اگر پرداخت توسط کارت بانکی به جای حساب سپرده صورت گیرد، مشتری از دو مزیت عمده سود می برد:

۱) شامل جایزه می شود.

۲) می تواند در آخرین لحظات قبوض خود را پرداخت کند. (البته در این سیستم)

یکی از شرکت هایی که این کار را انجام می دهد بیش از شش میلیون مشتری در سراسر دنیا دارد. اگر دارنده کارت از خدمات این شرکت استفاده کند، عمل پرداخت یا واریز پول به حساب شرکت کننده قبض در کمتر از دو دقیقه انجام می شود. بنابراین می توان پرداخت قبوض را با این روش تا دقایق آخرین مهلت به تعویض انداخت. شرط انجام این کار پذیرش کارت اعتباری توسط شرکت مربوطه است که اکثر شرکت های خدمات عمومی توان آن را دارند و مهم تر از آن اتصال بی واسطه سرورهای شرکت یودلی به سرورهای شرکت های خدمات عمومی است که این کار نیز انجام شده است.

اکثر بانک های آمریکایی در حال حاضر برای حفظ و جذب مشتری، از طریق ارائه خدمات بهتر، اقدام به ارائه خدمات پرداخت قبوض از طریق حساب های جاری و سپرده می کنند. کارمزد پرداختی به شرکت های ارائه دهنده این خدمات مانند «چک فری» و «متاوانته» به طور متوسط چهار دلار در ماه می شود که معمولا بیش از دو روز طول می کشد. شرکت یودلی به طور متوسط سه دلار در ماه برای استفاده از کارت نقدی دریافت می کند و اگر از کارت اعتباری استفاده شود، ۳۸/۱ دلار سود دریافت می کند.