گول «دربند» را نخورید!

هفته نامه چلچراغ: یک جمله کوتاه از ی عضو شورای شهر شنیده شد؛ دربند محله هرندی پول دارهای تهران است. این را محمدمهدی تندگویان گفت و در بخشی از گفته هایش به آسیب های اجتماعی رایج در دربند اشاره داشت. او خبر از رواج مصرف مواد مخدر و مشروبات الکلی در بعضی رستوران ها و کافه های دربند داد و پیشنهادش این بود که به این مورد و دیگر نقصان های زیرساختی این محله بزرگ هر چه زودتر رسیدگی شود. خبرنگار ما به محله دربند رفت تا به دنبال ما به ازای گفته های این عضو کمیسیون معماری و شهرسازی شورای شهر باشد.


دربند، طلای ناب

براساس نظرسنجی های انجام شده، مردم تهران دربند را بهترین گزینه برای میزبانی مهمان های خارجی و شهرستانی خود می دانند. این محله که در ارتفاع ۱۷۰۰ متری از سطح دریا قرار گرفته، راه اصلی صعود به البرز مرکزی است و در میدان قدس آغاز می شود و تندیس کوه نورد (واقع در میدان سربند) به عنوان نشانی برای انتهای این محل محسوب می شود. ده ها سال است که مردم تهران برای این محل جایگاه ویژه ای قاتل اند، چرا که به عنوان مثال تا اواسط دوره محمدرضا شاه پهلوی، تنها هتل آبرومند تهران را می شد در دربند پیدا کرد.

هتل دیپلمات که در سمت چپ رودخانه قرار دارد. از طرفی می توان گفت تا پیش از ساخت و سامان دهی دیگر مکان های تفریحی، دربند مقصد اصلی کسانی بود که به دنبال تفریحی برای روز تعطیلشان می گشتند. این جایگاه هنوز هم پابرجاست. هنوز هم خیلی از مردم از سنت ماندگان و قدیمی «جمعه ها در دربند» پیروی می کنند. همین موقعیت تثبیت شده در ذهن یک شعر، تاثیرگذاری تهدیدها و فرصت های این محل را چند برابر می کند.


بیشترین چیزی که در میان دره های مختلف دربند به چشم می خورد، شکل عجیب و غریب ساخت رستوران هاست. آقای محمدمهدی تندگویان خبر از ساخت و سازهای بی رویه و غیرقانونی در دربند داده و گفته بود که بعضی از کافه ها و به حریم کوه تجاوز کرده اند. از یکی از کارمندان یک کافه سراغ رئیسش را گرفتیم. بعد زا چند دقیقه مردی میان سال ما را تا روی یک تخت کنار رودخانه همراهی کرد و چند دقیقه ای صحبت کردیم.

او در پاسخ به این سوال که برای ساختن کافه چه اجازه نامه های قانونی دریافت کرده، گفت خودش سازنده کافه نیست و مکان را از فرد دیگری خریده. این جواب میان تقریبا اکثر کافه داران و رستوران دارانی که به نظر می آمد سازه هایشان از ضوابط قانونی پیروی نکرده، مشترک بود. گویا سازندگان اصلی کافه ها و آن هایی که بدون پروانه ساخت و حتی مجوز کسب اقدام به برپایی ساختمان کرده اند، همگی ملک هایشان را فروخته اند. از او پرسیدیم که آیا موقع خرید مکان به این فکر نکرده که باید از سازنده و صاحب قبلی پروانه ساخت طلب می کرد. جواب جالبی داد؛ این جا کلا کسی از این کارها نمی کند.

اگر قرار بود فقط از یک سو به ماجرای ساخت و سازهای غیرقانونی اشاره کنیم، نمی توانستیم به تعریفی مشرف برسیم. به همین خاطر با یکی دو مشاور املاک در اطراف دربند صحبت کردیم و طبق گفته های آن ها به این نتیجه رسیدیم که گویا اقدام برای کسب مجوز ساخت، پیمانکار را به چنان ورطه عمیقی از کاغذبازی می اندازد که عطای ساخت قانونی را به لقایش می بخشد. یکی از مشاوران املاک البته تصدیق کرد که وقتی مسئله محیط زیست مطرح می شود، طبیعی است که فیلترهای قانون برای صدور اجازه ساخت سخت گیرانه عمل کنند.


با این مشاوران املاک درباره تاثیرات احتمالی اقدام نیروی انتظامی و شهرداری برای مبارزه با تهدیدهای دربند روی قیمت ملک در آن محله صحبت کردیم. یکی از آن ها این طور پاسخ داد:

«به نظر من دربند آن قدر در ذهن مردم به عنوان یک منطقه تفریحی و گردشگری جا افتاده که با چند بار برخورد ناجا در مورد مسائل اجتماعی و برخوردهای شهرداری و احیانا پلمب شدن چند کافه و رستوران، چیزی از اهمیت این جا کم نمی شود و باز هم مثل همیشه با سرازیریِ انبوهِ مردم در روزهای تعطیل مواجه خواهیم بود. چیزی که ممکن است روی قیمت ملک در دربند تاثیر بگذارد، در نهایت همین مقبولیت این محله در نزد مردم است. به نظر من هر چقدر هم برخوردهای قانونی زیاد باشند، اما باز چیزی جلوی آمدن مردم به دربند را نمی گیرد و همین یعنی به احتمال زیاد با افت چندانی در قیمت ملک رو به رون خواهیم شد.»

مسئله اصلی سلامت است

یک محور دیگر از صبحت های آقای تندگویان به مسئله آسیب های اجتماعی دربند مربوط می شد. محوری که باعث گفته شدن جمله اصلی شده بود: دربند محله هرندی پول دارهای شهر تهران است. ما با ایشان تماس گرفتیم و پرسیدیم که دقیقا کدام مشاهداتشان باعث شد چنین نتیجه گیری ای داشته باشند.

«شهریورماه بود که یک نیمه شب به دربند آمدم و چند نوع حرکت نابهنجار دیدم. به نظر می آمد که بعضی کافه ها از یک ساعت هایی به بعد، امکاناتشان را در اختیار یک اکیپ از جوانان می گذارند. منظور من این نبود که لزوما صاحبان کافه ها مشروبات الکلی یا مواد مخدر در اختیار مراجعان می گذارند، اما انگار اگر با مصرف این مواد مواجه می شدند، تلاشی برای ممانعت از آن نمی کردند.»

از او پرسیدیم که اگر قرار بر نظارت نیروی انتظامی بر این مکان ها باشد، آیا دایره نظارتشان می تواند تنها و تنها متمرکز بر جلوگیری از مصرف مشروبات الکلی و مواد مخدر باشد، یا این که تذکرها ممکن است از این حد فراتر برود و به عنوان مثال به سوال کلیشه ای «شما چه نسبتی با هم دارید؟» هم برسد.


محمدمهدی تندگویان در پاسخ به این سوال گفت:

«به هر حال این استراتژی برخورد را نیروی انتظامی باید به شکلی تعیین کند که مدبرانه باشد، اما صحبت های من بیشتر روی وجه سلامت قضیه تاکید داشت تا اخلاقی بودن آن. من از مشکلات شهرسازی در دربند گفتم تا به عنوان مثال به محیط زیست آسیب وارد نشود، یا این که تا وقتی مسئله آب ساکنان آن جا حل نشود، شاهد خواهیم بود که مجبورند حتی ظرف هایشان را هم با آب رودخانه بشویند که کمی بالاتر دارد توسط یک کافه یا رستوران یا خانه کثیف می شود. از طرفی هم معضل مواد مخدر از این منظر بهتر است مورد بررسی قرار گیرد که با مصرف انواع صنعتی آن بیشتر برخورد شود و این یک دغدغه بهداشتی است، کما این که به هر حال هیچ کس تردیدی ندارد که مصرف مشروبات الکلی و مواد مخدر صنعتی یک آسیب محسوب می شود، اما بهتر است بیشتر به جنبه بهداشتی و سلامت آن پرداخته شود. مثلا به نظر من دربند با کمبود جدی پاسگاه مواجه است. ضرر ندارد صرفا برای بیشتر شدن حس امنیت و انضباط یکی دو پایگاه کوچک انتظامی در جاده اصلی برپا شود.»

در ادامه همین خبر آقای تندگویان درباره مصرف مواد مخدر و مشروبات الکلی، به سراغ چند محلی رفتیم و از آن ها نظرشان را جویا شدیم.


میترا ۲۸ ساله که همراه با دو دوستش در همین نزدیکی زندگی می کند، در پاسخ به سوال ما جوابش این بود: «من خودم شخصا تا حالا با این مورد رو به رو نشده ام و بعید می دانم اگر هم وجود داشته باشد، به این بزرگی و کلانی باشد. اما تعجب نمی کنم اگر یک نیمه شب وارد کافه ای در دربند بشوم و ببینم در- دو سته تا از تخت ها چند نفر دارند مشروبات الکلی مصرف می کنند. دلیلش هم این است که به خاطر خانوادگی بودن دربند، برخورد با این چیزها برای نیروی انتظامی خیلی سخت است و نمی شود برای برخورد با مصرف مواد وارد یک کافه شد و مثلا به روابط بین دختر و پسرها گیر نداد. من فکر می کنم خیلی سخت است که بشود با چنین چیزی برخورد کرد.»

از او درباره سختی های زندگی در دربند پرسیدیم. گفت به خاطر آب و هوای خوب این محل حاضر است تمام مصایبش را تحمل کند. «آن قدر مرکز شهر آلودگی دارد که من اگر ببینم دم در هر کافه یا رستوران دربند یک ساقی مواد ایستاده هم باز این محل نمی روم.»


نظر محمود ۴۵ ساله هم تقریبا همین بود. او ارزش دربند را به پاکیزگی هوایش دانست و گفت که اگر فقط کمی روی ساخت و ساز کافه ها نظارت باشد و نگذارند که هر استفاده ابزاری از طبیعت صورت بگیرد، دیگر مشکلی باقی نمی ماند. او از وجود آسیب مصرف بی رویه و آزادانه مواد مخدر به طور مشخص در کافه ها اظهار بی اطلاعی کرد، اما گفت:

«من خیلی زیاد با این مورد برخورد نکرده ام، اما اگر به عنوان مثال خود صاحب یک کافه باشم، برایم سخت است که بفهمم چه کسی دارد روی کدام تخت چه کاری انجام می دهد، چرا که اگر در دربند یک آزادی و فراغت و راحتی بیشتری وجود نداشته باشد، دیگر دلیلی ندارد که مردم از خانه هایشان این همه راه را بکوبند و بیایند این جا برای تفریح. در مورد مواد مخدر هم فقط این را می گویم که اگر در دربند بخواهی مواد مخدر یا مشروب گیر بیاوری، احتمالا از خیلی از محله های دیگر تهران کارت راحت تر است و نیاز به زحمت کمتری داری.»


شبیه به این پاسخ را از یکی از کارمندان یک کافه هم شنیدیم، پیمان که ۲۰ سال سن دارد و به تازگی از خدمت سربازی برگشته، می گوید: «اگر قرار باشد ما گردانندگان کافه به هر اتفاق ناهنجاری که می افتد، واکنش نشان دهیم، بعد از دو، سه هفته دیگر هیچ کس به دربند نخواهد آمد. مشکل اصلی هم این است که بالاخره ما نمی دانیم هنجار یا ناهنجار دقیقا کدام است.» او در مورد شائبه آزادی بیش از حد مراجعین در استفاده از مواد و مشروب گفت: «می گویم هیچ وقت پیش نمی آید، اما اصلان آنقدر زیاد نیست که برایش کار خاصی انجام شود. از طرفی نمی شود برای هر تخت یک نفر مراقب یا نگهبان بگذاریم.»

حرف آخر

شاید بد نباشد دربند را به عنوان یک سرمایه در نظر بگیریم. سرمایه ای که اگر یک مراقبت همه جانبه (و نه لزوما نظارت!) از آن وجود نداشته باشد، می تواند به راحتی تبدیل به یک تهدید شود و این خسارت برای تهرانی هایی که چند وقت یک بار نیاز ضروری به هواخوری بیرون از آلودگی دارند، یک خبر فاجعه آمیز است. شاید بهتر باشد که مجموعه مشکلات این محله خوش آب و هوا را بررسی و آسیب شناسی کرد و با راه کارهای به دور از هیجان سراغ حل معضلات و مشکلاتش رفت.