هزینه خانوارهای ایرانی برای لوازم آرایشی

روزنامه شرق: براساس آمار رسمی‌ که معاونت پژوهش‌های اجتماعی - فرهنگی مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی از میزان حجم واردات رسمی لوازم آرایشی در سال ٩٢ و قبل از آن داشته است، آمار واردات این محصول کاهش را نشان می‌دهد، اما واقعیت عینی و ملموس در جامعه که از دید تهیه‌کنندگان این گزارش هم دور نبوده از افزایش چشمگیر این محصولات حکایت دارد.

درعین‌حال جدای از این مسئله، نبود آمار و اطلاعات قابل استناد و جامع و کامل داخلی و نیز بررسی‌های دستگاهی باعث شده تصمیم‌گیری درباره این محصولات و ابعاد مرتبط با آن براساس آمار نصفه‌و‌نیمه یا آمار کشورهای دیگر انجام شود.

آمار مرکز پژوهش‌های مجلس جزئیات ‌درخور ‌توجهی دارد که از آن جمله می‌توان به متوسط هزینه سالانه هر خانوار شهری و روستایی به قیمت جاری در سال ٩٠ اشاره کرد. بر این اساس با توجه به اینکه متوسط هزینه سالانه هر خانوار شهری و روستایی و کل کشور به قیمت جاری در سال ٩٠ برای خرید لوازم آرایشی به ترتیب سه‌میلیون‌و ٢٨٨‌ هزار ریال و دو‌میلیون‌ و ٥٨٠ ‌هزار ریال برآورد شده، به این ترتیب هر خانواده ایرانی به طور متوسط حدود ٢,٥ درصد از هزینه‌هایش را صرف خرید فراورده‌های آرایشی کرده است.

اگرچه ورودی‌های قانونی کشور نشان از کاهش وزن واردات این فراورده‌ها در سال‌های اخیر دارد، با وجود این آمار، به علت محاسبه اسانسی و رزینوئیدها و محصولات عطرسازی در کنار فراورده‌های آرایشی، آمار دقیقی از حجم واردات به کشور وجود ندارد، به‌ویژه آنکه قاچاق گسترده این محصولات به کشور نیز این آمار را به عنوان معیار مصرف فراورده‌های آرایشی در کشور مخدوش کرده است.

در عین حال واردات غیرقانونی (قاچاق) و تولیدات غیرمجاز فراورده‌های آرایشی نیز نمی‌تواند بازنمایی از میزان مصرف این فراورده‌ها در داخل کشور باشد زیرا این آمارها فقط با تکیه بر میزان کشفیات به دست می‌آید که برآورد مناسبی از میزان مصرف فراورده‌های آرایشی ارائه نمی‌دهد. شاید بتوان تنها مرجع قابل اتکا برای احتساب مصرف فراورده‌های آرایشی در کشور را هزینه‌کرد خانوارها برای خرید فراورده‌های آرایشی دانست و بر همین اساس بررسی‌ها نشان می‌دهد در سال ١٣٩٢، بیش از ٢,٥ درصد از هزینه خانوارهای ایرانی صرف خرید این فراورده‌ها شده است.

براساس این تحقیقات، بازار فراورده‌های آرایشی در کشور معادل ١,٢‌ میلیارد دلار تا دو ‌میلیارد دلار تخمین زده شده است. در این بازنمایی رسانه‌ای، ایران در رده هفتم مصرف در دنیا و دوم در خاورمیانه قرار دارد. نکته حائز اهمیت این است که آمار یادشده بدون راستی‌آزمایی و بررسی پژوهشی مستقل در این زمینه به‌طور مداوم در مقالات و نشریات باز نشر داده شده و حتی برخی از کارشناسان دولتی جمهوری اسلامی ایران با قبول صحت این آمار آن را در سخنرانی‌های خود به کار می‌برند.

نبودن پژوهشی رسمی و مستند درباره مصرف فراورده‌های آرایشی در کشور سبب شده آمار مصرف فراورده‌های آرایشی در جمهوری اسلامی ایران از مجاری غیررسمی و از طریق مؤسسات بازاریابی خارجی تخمین زده شود. مؤسسه تحقیقات بین‌الملل وابسته به مرکز صادرات کانادا در گزارش سال ٢٠٠٧ خود، اندازه بازار فراورده‌های آرایشی در ایران را برابر ١,٢‌ میلیارد دلار و مرکز تحقیقات بهارات که در لندن مستقر است این اندازه را برابر با دو ‌میلیارد دلار و مرکز تحقیقات بازارهای بین‌الملل وابسته به اتحادیه اروپا اندازه این بازار را برابر با ٢.١‌ میلیارد دلار تخمین زده است. بنابر گزارش یورومونیتور کل مصرف فراورده‌های آرایشی در خاورمیانه در سال ٢٠٠٨ در حدود ٧.٢‌ میلیارد دلار بوده است. در میان کشورهای منطقه ایران با ٢.١‌ میلیارد دلار با فاصله کمی از عربستان (٢.٢‌ میلیارد دلار) در رده هفتم دنیا قرار گرفته است.

نکته حائز اهمیت درباره آمار یادشده، فقدان اتفاق نظر بین مؤسسات مربوطه در ارائه آمار مذکور است. به صورتی که بازار مصرف فراورده‌های آرایشی در ایران از ١,٢‌ میلیارد دلار تا دو ‌میلیارد دلار متغیر تخمین زده شده و دیگر اینکه در استناد به آمار فوق این نکته باید مدنظر قرار گیرد که بین مقوله دسته‌بندی اداره مواد غذایی و دارویی آمریکا (FDA) از فراورده‌های آرایشی و دسته‌بندی این محصولات از نظر سازمان غذا و داروی وزارت بهداشت جمهوری اسلامی ایران تفاوت وجود دارد؛ زیرا سازمان غذا و داروي آمریکا، فراورده‌های آرایشی و بهداشتی را در ١١ گروه، به‌صورت مجزا دسته‌بندی کرده، اما سازمان غذا و داروي ایران، فراورده‌های آرایشی و بهداشتی را در دو دسته‌بندی مجزا لحاظ کرده؛ به‌صورتی‌که فراورده‌های آرایشی را در ١٩ گروه و فراورده‌های بهداشتی را در ١٣ گروه دسته‌بندی می‌کند.

به‌این‌ترتیب به آمار فوق به علت نبود اتفاق‌نظر در آمارها و تفاوت در تعاریف و دسته‌بندی مقولات و فراورده‌های آرایشی بین کشورهای مختلف نمی‌توان استناد کرد، بنابراین درباره تخمین مصرف فراورده‌های آرایشی در کشور سه راهکار پیش‌رو است؛ اینکه آمار حجم واردات فراورده‌های آرایشی، میزان قاچاق فراورده‌های آرایشی و هزینه خانوار برای فراورده‌های آرایشی محاسبه شوند.