ابتلا به حساسیت بعد از پیوند مغز استخوان

zoomit.ir - بابک قهرمانی: در پی انجام عمل پیوند مغز استخوان به بدن یک بیمار لوسمی مشخص شد که فرد مذکور پس از این عمل دچار حساسیت به میوه‌ی کیوی شده است. گروهی از پژوهشگران طی یک پژوهش به بررسی این موضوع پرداخته‌اند. این پژوهش در واقع نخستین شواهد را برای این گفته فراهم می‌کند که عمل‌های جراحی می‌تواند باعث پیدایش حساسیت‌های غذایی شوند.


یک مرد ۴۶ ساله پس از انجام عمل پیوند مغز استخوان و دریافت آن از خواهرش به حساسیت به میوه‌ی کیوی دچار شده است. خواهر این فرد نیز به کیوی حساسیت داشته است. پژوهشگران برای نخستین بار توانسته‌اند ثابت کنند که آلرژی در سلول‌های پیوندی (دهنده) بدن سازماندهی می‌شود.

با اینکه دانشمندان پیش از این هم نشان داده بودند که آلرژی‌هایی پس از انجام عمل پیوند مغز استخوان در بدن فرد دریافت‌کننده به وجود می‌آید، اما این اولین باری است که آنها پی می‌برند که سلول‌های مغز استخوان فرد اهداگر می‌تواند باعث راه‌اندازی و سازماندهی واکنش‌هایی در این زمینه شود. این یافته زمینه را برای پیدا کردن دیدگاه‌های آتی نسبت به چگونگی آغاز و پایان آلرژی‌ها و از آن مهم‌تر زمینه را برای درمان آنها می‌تواند فراهم کند.

این مرد طی بخشی از فرایند درمانی لوسمی خود، تحت عمل جراحی پیوند مغز استخوان قرار گرفته بود. به عبارتی، پزشکان سلول‌ها بنیادی خون‌ساز را از مغز استخوان خواهر این فرد گرفته و آنها را به بدن وی پیوند زده بودند. سلول‌های بنیادی خونساز در واقع سلول‌های والدی هستند که باعث رشد همه‌ی انواع سلو‌ل‌های خونی می‌شوند. هدف از انجام عمل جراحی این بود که سلول‌های سالم به تدریج خون فرد را در بر گرفته و همچنین سلول‌های ایمنی بدن را هم بازسازی کنند.

عمل جراحی کاملا موفقیت‌آمیز انجام شد؛ البته تا پیش از اینکه فرد بیمار برای نخستین بار پس از عمل می‌خواست کیوی بخورد! میوه‌ای که فرد بیمار پیش از این هیچ مشکلی با آن نداشت. اما با خوردن میوه شاهد بروز علایم آلرژی دهانی بودند که این علایم شامل حس سوزش و التهاب در لب‌ها، دهان و گلو بود.

پژوهشگران تصمیم گرفتند تا ریشه‌ی این رویداد را بیابند و در این مسیر، سلول‌هایی در خون فرد را که به حضور میوه‌ی کیوی در بدن او واکنش نشان می‌دادند را ایزوله‌سازی کرده و مورد بررسی قرار دادند. در ادامه آنها توانستند با استفاده از روشی به نام FIHS نشان دهند که این سلول‌ها در پیوند مغز استخوان خواهر این فرد سازماندهی شده‌اند. در بخشی از گزارش این گروه پژوهشی می‌خوانیم:

تحلیل‌های FIHS نشان می‌دهد که سلول‌های بنیادی خونسازی که در بدن دریافت‌کننده‌ی مرد وجود دارند به طور کامل از بدن اهداکننده‌ی زن منشعب شده‌اند.

دانشمندان هنوز به طور دقیق نمی‌دانند که این فرایند چگونه رخ می‌دهد. گفتنی است که آلرژی زمانی خود را نشان می‌دهد که سیستم ایمنی بدن ما به اشتباه یک ماده همانند کیوی را برای بدن زیان‌آور و خطرناک تلقی می‌کند و در نتیجه به این برآیند می‌رسد که این ماده باید از میان برود. این پدیده ممکن است با نتاج مرگباری همراه باشد.

در مورد فردی که در این پژوهش مورد بررسی قرار گرفته، به نظر می‌رسد که سلول‌های بنیادی خواهر او به طریقی این پیام که میوه‌ی کیوی برای بدن مضر است را با خود به سلول‌های جدید منشعب شده از خود در بدن مرد بیمار منتقل کرده‌اند. اما پژوهشگران اکنون باید روی فرآیندهای مرتبط با این پدیده بررسی‌ها و واکاوی‌هایی انجام دهند. این کار می‌تواند آنان را در درک و دریافت بهتر علل آلرژی در پیدایش آن برای نخستین بار در بدن فرد یاری کند.

همانطور که گفته شد، این نخستین عمل جراحی نیست که به عنوان عامل انتقال آلرژی شناخته شده باشد. در برخی موارد بسیار کمیاب هم دیده شده که تزریق خون می‌تواند باعث وقوع آلرژی‌های زودگذر شود. از این میان می‌توان به رویدادی در سال گذشته اشاره کرد که طی آن یک پسر جوان پس از انجام تزریق خون، نشانه‌های حساسیت به ماهی و بادام‌زمینی را در خود نشان داد.

اما نکته‌ای که وجود دارد این است که این آلرژی‌ها مدتی پس از جراحی از میان می‌روند؛ چون سلول‌های فعال عامل آلرژی به تدریج با سلول‌های دیگر جایگزین می‌شوند. از سویی دیگر گفتنی است که این پژوهش، پیشنهاد می‌کند که گسترش آلرژی‌های ناشی از پیوند مغز استخوان می‌تواند برای مدت زیادی پابرجا باشد، چون در این پژوهش دیده شد که سلول‌های والد منتقل‌شده آلرژی را با خود به بدن فرد منتقل کرده‌اند.

پیوند‌های مغز استخوان همچنین دارای اثرات جانبی خاصی در زمینه‌ی تغییر گروه خونی فرد دریافت‌کننده نیز هستند؛ به عنوان مثال بر حسب ویژگی‌های فرد دریافت‌کننده ممکن است از A به O تغییر کند.

سوال بزرگی که اکنون وجود دارد این است که اگر پیوند مغز استخوان باعث سرایت آلرژی شود، آیا ممکن است همین عمل باعث درمان آن نیز باشد؟ بررسی اخیر دریچه‌ای جدید را در زمینه‌ی پژوهش‌های مرتبط با این موضوع می‌گشاید و از سویی با افزایش روزافزون نرخ آلرژی در میان کودکان، نیاز به این امر بسیار ضروری به نظر می‌رسد.

دستاوردها و گزارش این پژوهش در ژورنال آکادمی پوست پزشکی و امراض جنسی اروپا به انتشار رسیده است.