رشد قارچ‌ گونه قليان‌ سراها

روزنامه آرمان: «۸۰ درصد قليان‌سراها، حتي از اتحاديه صنفي مربوطه نيز مجوز ندارند. » اين اظهارنظر روز گذشته يك مقام مسئول در وزارت بهداشت در حالي انجام مي‌گيرد كه برخورد با توزيع قليان در قليان‌سراها و رستوران‌های سنتي داستاني طولاني دارد و حداقل ۱۰ سالي است كه هر روز بحث‌هايي در اين زمينه انجام مي‌شود.

توزيع قليان در مكان‌هاي عمومي و مهم‌تر از آن ميزان مصرف قليان نه تنها كاهش نداشته كه برخي گزارش‌ها از تبديل مساله استعمال قليان به بحران حكايت دارد.

قليان‌كشيدن به لحاظ سنتي تا حدي در فرهنگ ما وجود داشته است و مواد نوپديد صنعتي هم نتوانستند از آمار مصرف آن در ايران بكاهند. قليان مانند سيگار نيست كه در همه جاي دنيا يافت شود، بلكه شيوع آن در برخي از كشورها بيشتر است. آمارها از افزايش گرايش به مصرف قليان در جامعه حكايت دارند و تنها در يك دوره پنج‌ساله مصرف قليان روزانه دو برابر شده است، به نحوي كه ۳/۴ درصد مردان و ۳/۲ درصد زنان مصرف‌كننده روزانه قليان هستند.

فارغ از مصرف روزانه قليان، اگر آمار استفاده تفريحي را هم در نظر بگيريم بايد گفت بر اساس آمارها حدود ۴۳ درصد دختران و ۶۴ درصد پسران تجربه مصرف مواد مخدر را دارند. افزايش مصرف قليان در بين زنان از مواردي بوده است كه در سال‌هاي اخير هشدارهاي جدي درباره آن داده شده است. اما خبري تلخ‌تر از زنانه‌شدن مصرف قليان هم وجود دارد و آن هنگامي است كه دخانيات به سن نوجواني مي‌رسد. پايين آمدن سن مصرف دخانيات از موارد نگران‌كننده‌اي است كه مي‌تواند مشكلات فراواني را در حال و آينده جامعه به وجود آورد. چندي پيش، سياري، معاون وزير بهداشت گفت: «۵۱ درصد دانش‌آموزان تهراني قليان و ۳۱ درصد آنها سيگار مي‌كشند. »

مشكلات جورواجور قليان

هر روز مشكلي جديد در مصرف قليان، افكار عمومي جامعه را در بهت فرو مي‌برد. همين چند ماه قبل بود كه مسئولان وزارت بهداشت نسبت به عرضه قليان‌هاي يك‌بار مصرف ليواني در پارك‌ها از سوي دستفروشان هشدار دادند و از نيروي انتظامي خواستند برخوردي جدي با اين مشكل بكند. اين تنها يكي از هزاران مشكل افزايش گرايش به استفاده از قليان در جامعه بود. بازشدن پاي شيشه به قليان هم از جمله موارد ديگري بود كه نگراني‌هاي زيادي را ايجاد كرد. حدود شش ماه قبل خسرو صادق نيت، رئيس مركز سلامت محيط و كار وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي به‌طور رسمي وجود مواد مخدر، شيشه و تركيبات آمفتامين را در توتون قليان‌ها براي معتاد و وابسته كردن مشتريان اين كالا تاييد كرد.

مضرات مختلف مصرف قليان

مصرف قليان در حالي در جامعه ما افزايشي چندبرابري دارد كه مضرات آن بسيار بيشتر از مصرف سيگار هستند، به حدي که گفته مي‌شود حجم دود استنشاق‌شده ناشي از يك وعده مصرف قليان ۱۰ تا ۲۰ برابر مصرف يك نخ سيگار است. مطالعه محققان دانشكده پزشكي دانشگاه كورنل نيويورك نشان‌مي‌دهد كه قليان كشيدن تفريحي هم به ريه‌ها آسيب مي‌رساند. به گفته محققان، در مقايسه با كشيدن يك نخ سيگار، يك جلسه قليان كشيدن، فرد را در معرض دو تا چهار بار مصرف نيكوتين بيشتر، هفت تا ۱۱ بار مونوكسيدكربن، ۱۰۰ برابر قطران بيشتر، ۱۷ برابر فرمالدئيد بيشتر و سه برابر مصرف فنول بيشتر قرار مي‌دهد. با استناد به نتايج پژوهش‌هاي مختلف مي‌توان گفت اينكه گفته مي‌شود قليان عامل ۲۲ سرطان است چندان هم دور از انتظار نيست. در برخي از موارد قليان پا را از سيگار هم فراتر مي‌گذارد و ماجرايي جديد براي خودش خلق مي‌كند و همين نگاهي متفاوت به آن را واجب مي‌كند. بنابر اعلام مركز تحقيقات و پيشگيري كنترل دخانيات دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي، در مطالعاتي كه انجام گرفته، ۲۳ درصد سيگاري‌ها حداقل يك‌بار در هفته قليان مصرف مي‌كنند. اين رقم در غير سيگاري‌ها ۲۵ درصد است. اين بدين معناست كه غير سيگاري‌ها حتي بيش از سيگاري‌ها در حال مصرف قليان هستند و به سمت اعتياد به آن پيش مي‌روند.

تاكيد بر توقف قلیان‌سراها

روز گذشته معاون بهداشتي دانشگاه علوم پزشكي ايران گفت: ۸۰ درصد قلیان‌سراها حتي از اتحاديه صنفي مربوطه نيز مجوز ندارند و به‌صورت غيرمجاز فعاليت مي‌كنند. احمد جنيدي تصريح كرد: تعجب مي‌كنم چطور اتحاديه‌هاي صنفي مربوطه اجازه مي‌دهند كه اينگونه مراكز فعاليت كنند. او خاطرنشان كرد: قهوه‌خانه‌هايي هستند كه قليان عرضه مي‌كنند اما علاوه بر اين قهوه‌خانه‌ها، مراكزي به نام قلیان‌سرا شروع به فعاليت كرده‌اند كه شهرداري و نيروي انتظامي با همكاري هم بايد جلوي فعاليت اين مراكز را بگيرند. معاون بهداشتي دانشگاه علوم پزشكي ايران گفت: اين معاونت اقدام به شناسايي برخي از اين قلیان‌سراها در تهران كرده و آنها را به تعزيرات و مراجع قضائی معرفي كرده است؛ برخي از اين مراكز پلمب و تعطيل و برخي ديگر به جرايم نقدي تا سقف ۹ ميليون تومان محكوم شده‌اند. به گزارش ايرنا، جنيدي تصريح كرد: با اين وجود محل‌هاي عرضه قليان مانند قارچ در نقاط مختلف شروع به فعاليت مي‌كنند و يك مركز را که تعطيل مي‌كنيم، قلیان‌سراي ديگري در نقطه ديگري از شهر سر بر مي‌آورد و فعاليت مي‌كند.

مصرف قليان زيرزميني نشود

مساله مبارزه جدي با قلیان‌سراها و ساير مراكز عرضه قليان در ساليان گذشته بارها و بارها مورد تاكيد قرار گرفته است. با وجود تمام محدوديت‌ها و ممنوعيت‌هايي كه در اين زمينه مطرح شده‌اند، آنگونه كه گفته شد مصرف قليان در جامعه ايران همچنان با سرعتي باورنكردني افزايش يافته است. يك جامعه شناس با بيان اينكه تجربه ثابت كرده است كه برخوردهاي سلبي جواب نمي‌دهد، به «آرمان» مي‌گويد: بايد بررسي دقيقي درباره مصرف‌كنندگان قليان صورت بگيرد تا بتوان فهميد چه كساني و چرا قليان مصرف مي‌كنند. اميرمحمود حريرچي بستن فضاهاي عمومي را راه‌حل درستي نمي‌داند و مي‌افزايد: وقتي فضاهاي عمومي كشيدن قليان بسته شوند، مصرف قليان به فضاهاي خصوصي و خانه‌ها راه مي‌يابد. او بر لزوم داشتن توجيهي درست در مبارزه با قليان تاكيد مي‌كند و مي‌گويد: چون در جامعه ما هنوز توجيهي درست براي مبارزه با قليان وجود ندارد، برخوردها نتيجه‌بخش نيستند و برخوردهاي سلبي در اين زمينه تنها نتيجه‌اي كه مي‌دهند تغيير مشكل از شكلي به شكل ديگر است.

حريرچي نسبت به زيرزميني‌شدن مصرف قليان در صورت ادامه اين برخوردهاي سلبي هشدار مي‌دهد: در صورتي كه قلیان‌سراها را بدون توجيه درست جمع كنيم، به مرور زمان مصرف قليان زيرزميني مي‌شود و كمترين پيامد چنين شرايطي افزايش قيمت قليان است. او به كنترل مكان‌هاي عمومي اشاره مي‌كند و ادامه مي‌دهد: بايد در مكان‌هاي عمومي مصرف قليان، محدوديت‌هايي گذاشته شود و با رفتارهاي ناهنجار در اين مكان‌ها برخورد شود، اما برخورد سلبي فقط مشكل را تشديد مي‌كند. حريرچي تاكيد مي‌كند: قوانين و مقرارتي كه نفع عموم را در نظر نگيرد و براي عموم قابل قبول نباشد، تبديل به فرهنگ و هنجار نمي‌شود. راه‌حل حريرچي براي اينكه قانون و مقرارت تبديل به فرهنگ و هنجار شود اين است كه براي آنها توضيحات لازم داده شود. او مي‌گويد: وقتي مقررات تبديل به فرهنگ شود، خود مردم خود را ملزم به رعايت آن مي‌دانند.