بازار پول تهدید می‌شود

روزنامه آرمان: با گذشت ۱۲ سال از ساماندهی بازار غیرمتشکل پولی، هنوز هم این موسسات پدیده‌ای تهدید کننده برای نظام پولی کشور محسوب می‌شوند و هیچ اصلی برای نحوه ادغام و حل مشکلات آنها اعلام نشده است.

نزدیک به ۱۲ سال از آغاز برنامه بانک مرکزی برای ساماندهی موسسات اعتباری می‌گذرد، اما هنوز کار ساماندهی آنها به اتمام نرسیده و هر روز ابعاد جدیدی از پرونده این موسسات رو می‌شود.

این در حالی است که با گذشت این همه سال هنوز بانک مرکزی نتوانسته است اصول مشخصی برای حل مشکلاتی که این موسسات پدید می‌آورند، را پدید آورد. بانک مرکزی اخیرا اعلام کرده است که طرحی برای ادغام بانک‌های کشور در دستور کار دارد. در حالی قرار است چنین برنامه بزرگ و سنگینی عملیاتی شود که هنوز هیچ قاعده و قانون مشخصی برای نحوه انحلال و حل و فصل مشکلات مربوط به این موسسات پس از ۱۲ سال تدوین نشده است.

در حال حاضر هم تنها اسامی ۵ موسسه اعتباری بر روی سایت بانک مرکزی درج شده است. ساماندهی آنها دو برنامه توسعه ای کشور را به خود دیده است و به برنامه ششم توسعه رسیده است. کار تا جایی پیش رفته که حتی بانک مرکزی هم نتوانسته کاری از پیش ببرد و این بار قرار است دولت به این موضوع ورود کند و شیوه نظارت و نحوه فعالیت و برخورد با این موسسات بدون مجوز را در این برنامه بازنگری کند. در اصل مخاطرات و مشکلات و معضلاتی که این موسسات برای اقتصاد کشور و نظام بانکی و پولی کشور ایجاد کرده‌اند، چنین تصمیمی را رقم زده است.

پدیده‌ای که بازار پولی را تهدید می‌کند

چندی پیش هم در پی جلسه ای که میان بانک مرکزی و بانکداران برگزار شد، مهلتی به موسسات غیرمجاز برای رسیدگی به وضعیت شان داده شد و آنها موظف شدند که خود را با قوانین و مقررات بانک مرکزی تطبیق دهند، زیرا فعالیت آنها به شکل فعلی در فعالیت‌های مالی کشور اختلال ایجاد می‌کند. گرچه پیش از این اعلام شده بود که تمامی این موسسات تحت نظارت بانک مرکزی عمل می‌کنند اما هنوز هم به وضوح مشاهده می‌شود که موسسات بدون مجوز تحت نظارت بانک مرکزی عمل نمی‌کنند و مشکلاتی که اخیرا چند موسسه اعتباری و مالی برای نظام اقتصادی و بانکی کشور به‌وجود آورده‌اند، شاهدی بر این مدعا است.

از سال‌های ۸۹ - ۹۰ در پی تصمیمات اتخاذ شده در بانک مرکزی، عمده تعاونی‌های اعتباری که در قالبی شبیه به بانک یا موسسه اعتباری، اقدام به اخذ سپرده از مردم می‌کردند، در قالب ۱۴ تعاونی ادغام و ساماندهی شدند و از آن زمان تاکنون مجوز ۱۰ تعاونی مذکور صادر شده و باقیمانده‌ها در دست رسیدگی برای اخذ مجوز نهایی در بانک مرکزی قرار دارند. مرکز پژوهش‌های مجلس نیز در گزارشی مطرح کرده است که علیرغم گذشت بیش از یک دهه از تصویب قانون بازار غیرمتشکل پولی، همچنان از منظر وجود چنین پدیده‌ای در نظام پولی و بانکی کشور در مقطع تصویب این قانون یعنی سال ۱۳۸۳ مانده‌ایم.

اساسا بخش بزرگی از بازار پولی ایران خارج از محدوده تنظیم‌گری و نظارت مقام پولی قرار دارد. در حال حاضر موسسات اعتباری متعددی تحت عنوان شرکت سهامی، تعاونی و یا سایر ساختارهای نهادی از جمله موسسات غیرانتفاعی تشکیل شده‌اند و در برخی موارد نام خود خوانده «بانک» و یا «موسسه مالی و اعتباری» را (همانند موسسات اعتباری و بانک‌های دارای مجوز از بانک مرکزی) در معرفی خود به کار می‌گیرند.

مشکل اصلی آنجاست که این موسسات به دلیل عدم کسب مجوز از بانک مرکزی خود را مقید به رعایت مقررات مرتبط با حوزه پولی و بانکی نمی‌دانند. به عنوان مثال عدم تودیع ذخایر قانونی، رعایت الزامات مرتبط با کفایت سرمایه، عدم رعایت مقررات مربوط به ذی‌نفع واحد و عدم رعایت مقررات مربوط به گسترش شعب از جمله این موارد هستند که ضمن در معرض ریسک قرار دادن سپرده‌های تودیع شده نزد این موسسات با به مخاطره‌انداختن سلامت سیستم بانکی، چالش‌های بزرگی را برای نظام بانکی کشور ایجاد می‌کند.

۶۰۰۰ موسسه بدون مجوز

بنابر آمار منتشره در حدود ۷۰۰۰ موسسه مالی در کشور فعالیت دارند که با لحاظ موسسات، بانک‌ها و صندوق‌های مجاز بیش از ۶۰۰۰ موسسه بدون مجوزند. در حال حاضر نگرانی عمده مربوط به ۶ موسسه اعتباری غیرمجاز است که نزدیک به ۱۰۰۰ میلیارد ریال نقدینگی جمع کرده‌اند که با اضافه نمودن دارایی‌های آنها به مجموع دارایی‌ بانک‌ها و موسسات مجاز در حدود ۶ درصد از کل دارایی‌های مربوط به سیستم بانکی مجاز و غیرمجاز را به خود اختصاص داده‌اند.

از علل تداوم حضور موسسات مالی غیرمجاز وابستگی برخی از این موسسات به نهادهای مختلف و غیرپاسخگو به بانک مرکزی است. از طرف دیگر عدم دخالت بانک مرکزی از نگاه برخی از تحلیل‌ها به دلیل دامنگیر شدن بانک مرکزی برای پاسخگویی به سپرده‌گذارانی است که نزد این موسسات به تودیع سپرده پرداخته‌اند، ضمن آنکه قواعد و اصول مشخصی در قوانین پولی و بانکی کشور پیرامون شیوه‌های حل و فصل و انحلال این موسسات وجود ندارد.